Mamy 11 258 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Niegodność dziedziczenia

Autor: Karol Jokiel • Opublikowane: 27.11.2013 • Zaktualizowane: 27.11.2013

Artykuł omawia kwestie związane z pozbawieniem spadkobiercy prawa do spadku w drodze uznania go niegodnym dziedziczenia.



Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Prawną instytucję niegodności dziedziczenia regulują przepisy art. 927-930 Kodeksu cywilnego (K.c.), czyli ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

 

Zgodnie z przepisem art. 924 K.c., spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy. Z tą właśnie chwilą spadkobierca nabywa spadek (art. 925 K.c.). O tym, komu w konkretnej sytuacji przysługuje przymiot spadkobiercy, decyduje pozostawiony przez spadkodawcę testament lub, wobec jego braku, przepisy art. 931-940 K.c. dotyczące tzw. dziedziczenia ustawowego.

 

Ze względu na temat niniejszego opracowania istotniejsze dla nas będzie zastrzeżenie zawarte w treści przepisu art. 927 § 1 K.c., zgodnie z którym nie może być spadkobiercą osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku, ani osoba prawna, która w tym czasie nie istnieje. Wbrew pozorom nie chodzi tu bowiem tylko o tak oczywiste przypadki jak te, gdy potencjalny spadkobierca zmarł przed spadkodawcą lub też, w chwili śmierci spadkodawcy, jeszcze się nie narodził.

 

Przepisy Kodeksu cywilnego przewidują nadto szereg sytuacji, gdy potencjalny spadkobierca, pomimo że żyje w chwili śmierci spadkodawcy, a więc teoretycznie mógłby dziedziczyć, na zasadach pewnej fikcji prawnej traktowany jest „jakby nie dożył otwarcia spadku”. Przykładem tego typu sytuacji jest skuteczne odrzucenie spadku przez spadkobiercę w terminie 6 miesięcy od dnia śmierci spadkodawcy oraz właśnie uznanie spadkobiercy niegodnym dziedziczenia.

 

Obrazowo można stwierdzić, że niegodnym dziedziczenia jest ten, kto wskutek własnych, wyraźnie określonych przez przepisy prawa działań lub zaniechań okazał się osobą niezasługującą na udział w spadku po danym spadkodawcy. Zgodnie z przepisem art. 928 K.c. spadkobierca może być uznany przez sąd za niegodnego, jeżeli spełniony został co najmniej jeden z poniższych warunków:

 

  1. dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;
  2. podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności;
  3. umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.

 

Pokrótce należy wyjaśnić znaczenie powyższych warunków.

 

Pierwszy z nich tj. umyślne popełnienie przez spadkobiercę ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy wymaga – dla stwierdzenia niegodności dziedziczenia – jednocześnie: umyślnego działania spadkobiercy (a więc podjętego z zamiarem osiągnięcia przestępczego celu), stwierdzenia popełnienia przestępstwa „ciężkiego” i jego skierowania przeciwko spadkodawcy. Polskie prawo karne nie posługuje się i nie wyjaśnia pojęcia „przestępstwa ciężkiego”. Oznacza to, że sąd cywilny rozpoznający sprawę o uznanie spadkobiercy za niegodnego może swobodnie oceniać, czy przestępstwo popełnione przez pozwanego jest przestępstwem „ciężkim”.

  

W ramach drugiego z warunków niegodności dziedziczenia, o podstępie należy mówić wówczas, gdy u spadkodawcy w sposób zamierzony wywołane zostało mylne wyobrażenie o rzeczywistym stanie rzeczy lub spraw (np. poprzez przekazywanie mu nieprawdziwych informacji o innym spadkobiercy, celem skłonienia spadkodawcy do jego wydziedziczenia). Groźbą zaś jest zapowiedź dokonania złego czynu. Groźba musi być poważna, a zatem wzbudzać w osobie zagrożonej obiektywnie uzasadnioną obawę, że jej lub innej osobie grozi realne niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe.

 

W ramach trzeciego warunku niegodności dziedziczenia, dla uznania spadkobiercy za niegodnego musi on dokonać ukrycia lub zniszczenia testamentu w przekonaniu, że chodzi o ważny (a nie np. o odwołany) testament spadkodawcy albo dokonać innych w/w działań.

 

Kodeks cywilny przyjął konstrukcję, zgodnie z którą niegodność dziedziczenia nie następuje z mocy samego prawa, po spełnieniu przytoczonych wyżej przesłanek. Niezbędne jest orzeczenie sądowe stwierdzające, że określony spadkobierca został uznany za niegodnego. Sąd Najwyższy uznał przy tym, że żądanie uznania spadkobiercy za niegodnego podlega rozpoznaniu w osobnym od postępowania o stwierdzenie nabycia spadku procesie (tak: uchwała składu 7 sędziów SN z 26 lutego 1968 r., III CZP 101/67).

 

Uznania spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia może żądać każdy, kto ma w tym interes (art. 929 K.c.). Na tle takiego zapisu ustawy dopuścić zatem należy możliwość wytoczenia powództwa przez każdą osobę zainteresowaną w stwierdzeniu niegodności danego spadkobiercy (w tym np. przez osobę należącą do kręgu spadkobierców ustawowych danego spadkodawcy, nawet jeżeli w konkretnych okolicznościach nie doszła ona do dziedziczenia).

 

Należy podkreślić, że z żądaniem uznania spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia można wystąpić jedynie w ciągu roku od dnia, w którym zainteresowany dowiedział się o przyczynie niegodności, nie później jednak niż przed upływem lat trzech od otwarcia spadku. Po tym terminie możliwość wytoczenia powództwa wygasa.

 

Spadkobierca nie może być uznany za niegodnego, jeżeli spadkodawca przed swoją śmiercią mu przebaczył (art. 930 K.c.). Nie jest konieczne, aby spadkodawca w chwili dokonywania przebaczenia miał pełną zdolność do czynności prawnych, dokonując aktu przebaczenia, musi on jednak zawsze działać z dostatecznym rozeznaniem (art. 930 § 2 K.c.). Bezskutecznym będzie przebaczenie dokonane pod wpływem groźby lub błędu.


Stan prawny obowiązujący na dzień 27.11.2013


Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • IX plus 2 =

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »