Mamy 11 676 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Niedotrzymanie obietnicy spłaty w zamian za zrzeczenie się spadku

Autor: Janusz Polanowski • Opublikowane: 06.01.2018

Jestem najstarszym dzieckiem nieżyjących już rodziców, którzy byli rolnikami. Po śmierci ojca w roku 1974 przeprowadzona została sprawa spadkowa. Mama poprosiła mnie i moje dwie siostry o zrzeczenie się praw do spadku na rzecz młodszego brata, który miał wykształcenie ogrodnicze i deklarował, że poprowadzi gospodarstwo. Mama również zrzekła się spadku, za co otrzymała zobowiązanie brata do dożywotniego jej utrzymania. Brat miał nas spłacić, w zamian za zrzeczenie się spadku, ale gospodarstwo nie przynosiło znaczących zysków, więc i spłaty nie było. W roku 1987 mama zmarła. Brat nadal ze swoją rodziną mieszkał na gospodarstwie, a siostry i ja zamieszkaliśmy „na swoim”. Po kolejnych latach okazało się, że gospodarstwo znalazło się na trasie planowanej drogi ekspresowej i jest przeznaczone do wykupu przez państwo. Kwota wykupu jest wysoka. Zgodnie z wpisami w księdze wieczystej jedynym uprawnionym jest brat. Jednocześnie nie deklaruje on w stosunku do nas chęci uregulowania przychodu ze sprzedaży ojcowizny - nie dotrzymuje złożonej obietnicy. Czy jest sens dochodzenia od brata spłaty naszych części, o ile on sam żadnych propozycji w tym zakresie nie przedstawi? Niestety nie posiadam odpisu orzeczenia sądu z roku 1974 w tej sprawie.


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Skoro w księgach wieczystych jako właściciela wpisano Pańskiego brata, to nawet trudno byłoby – w kategoriach prawnych – mówić o „częściach” (zapewne udziałach) innych osób (w tym Pana) w przedmiocie cudzej własności. Proszę zwrócić uwagę na ustawowe określenie własności, to jest na treść artykułu 140 Kodeksu cywilnego (K.c.):

 

„W granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą.”

 

Zbycie nieruchomości (art. 46 K.c.) lub gospodarstwa rolnego (art. 553 K.c.) oznacza, że pożytki – dochody (a dochodem na ogół jest zysk, po odliczeniu wydatków od przychodu) – należą się właścicielowi; wyłącznie jemu (z uwagi na zawarte w art. 140 K.c. określenie z wyłączeniem innych osób). Pański tata zmarł w dziesiątym roku obowiązywania Kodeksu cywilnego – określenie własności było i jest to samo, bo także w poprzednim ustroju w prawie cywilnym (zwłaszcza w relacjach między osobami prywatnymi) duże znaczenie miały zasady właściwe kapitalizmowi, w tym zasada pewności obrotu (prawnego). Zostały dokonane określone czynności prawne (art. 56 i następne K.c.), które wywołały skutki prawne w zakresie własności.

 

Państwo (jako rodzeństwo) zapewne byli już pełnoletni (art. 10 K.c.) w czasie podejmowania i wyrażania (np. przed sądem) dotyczących dziedziczenia decyzji, a więc każdy z Państwa był uprawniony zgodzić się z propozycją Państwa mamy albo odmówić spełnienia takowej propozycji. Gdyby nawet uzależnienie dzieci (będących ludźmi pełnoletnimi) od swej mamy było tak wielkie, że skutkowałoby jakimiś wadami oświadczenia woli (art. 82 i następne K.c.), to już dawno minął termin (roczny, według artykułu 88 K.c.) do domagania się stwierdzenia, że złożono nieważne oświadczenie woli (art. 58 K.c.). Państwa mama zmarła prawie 30 lat temu, zaś art. 88 K.c. stanowi:

 

„§ 1. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie pod wpływem błędu lub groźby, następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie.

§ 2. Uprawnienie do uchylenia się wygasa: w razie błędu – z upływem roku od jego wykrycia, a w razie groźby – z upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał.”

 

Z całą pewnością zmiana wartości nieruchomości lub gospodarstwa rolnego jako takiego nie stanowi okoliczności na rzecz formułowania – a zwłaszcza skutecznego dochodzenia roszczeń wobec właściciela takowych składników majątkowych. Według Pańskich słów, od okoliczności, które Pan określił „zrzeczeniem się spadku”, minęło około 40 lat (a może nawet więcej). Spróbujmy zestawić ten czas z wybranymi innymi okresami; 40 lat to odpowiednik: ok. 1/3 okresu rozbiorów Polski, dwukrotność istnienia II Rzeczypospolitej, prawie ośmiokrotność trwania II wojny światowej na ziemiach polskich, wiele dłużej od okresu zasiedzenia – w 1990 r. okres zasiedzenia w złej wierze wydłużono z 20 do 30 lat (zmiana w artykule 172 K.c.).

 

Daleki jestem od twierdzenia – zwłaszcza „z całą pewnością” – że wszystko stracone, ale proponuję daleko idącą powściągliwość. Panu (a może także Pańskiemu rodzeństwu) przyda się opracowanie racjonalnej strategii działania. W strategii tej byłoby dobrze zwrócić uwagę szczególnie na zagadnienia dotyczące dziedziczenia po Państwa mamie. Być może byłaby jakaś szansa na dochodzenie roszczeń z tytułu zachowku po Państwa mamie. Należy sprawdzić (zwłaszcza w dokumentach), czy mama pozostawiła po sobie testament i czy stwierdzono nabycie spadku po spadkodawczyni (zwłaszcza na podstawie testamentu).

 

Proszę zwrócić uwagę także na brzmienie artykułu 117 K.c.:

 

„§ 1. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu.

§ 2. Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne.”

 

Względnie nietrudno jest wytoczyć powództwo – np. o zapłatę (w tym o wypłacenie równowartości zachowku). Problemem może być (zwłaszcza w sytuacji spornej lub trudnej) udowodnienie swych racji. Chodzi nie tylko o wywiązanie się z prawnego obowiązku udowodnienia faktów (okoliczności), z których wywodzi się skutki prawne – art. 6 K.c. oraz art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.). Jeśli jest rzeczywisty spór, to szczególnego znaczenia nabiera potrzeba zachowywania się w postępowaniu cywilnym odpowiednio aktywnie (art. 230 K.p.c.) – w przeciwnym razie można sprawę przegrać (przynajmniej częściowo).

 

Niekiedy wierzyciel udowadnia wszystkie okoliczności potrzebne do wykazania zasadności roszczenia, ale pojawia się problem w postaci zgłoszenia (postawienia) zarzutu przedawnienia przez dłużnika lub jego przedstawiciela. Prawnie skuteczne postawienie zarzutu przedawnienia (art. 117 K.c.) oznacza brak możliwości dochodzenia roszczenia na drodze prawnej; natomiast czymś bardzo niepewnym jest liczenie na ewentualne potrącenie roszczeń (w związku z roszczeniami przedawnionymi) lub na uznanie zarzutu przedawnienia za sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (np. w przypadku powołania się przez wierzyciela na art. 5 K.c. w związku ze zgłoszeniem zarzutu przedawnienia przez pozwanego).

 

Skoro doszło już (i to parędziesiąt lat temu) do stwierdzenia nabycia spadku po Pańskim tacie, to zapewne był już wtedy i został otwarty (co należałoby sprawdzić) ewentualny testament Pańskiego taty albo stwierdzono dziedziczenie ustawowe po nim; relacje między dziedziczeniem testamentowym i ustawowym scharakteryzowano w art. 926 K.c. Jednak i tak to Państwo (jako pozostali spadkobiercy taty) „zrzekali się” spadku na rzecz brata – dlatego także w przypadku ewentualnego odnalezienia testamentu Pańskiego taty raczej nie byłoby szans na dochodzenie zachowku po nim. Państwo dysponowali swoimi uprawnieniami majątkowymi, a więc ewentualnie w przyszłości (po śmierci poszczególnych darczyńców) być może mogłyby być dochodzone roszczenia z tytułu zachowku po poszczególnych darczyńcach (osobach „zrzekających się” spadku).

 

Jeżeli Pańska mama pozostawiła testament (art. 941 i następne K.c.), to doprowadzenie do stwierdzenia nabycia spadku po niej mogłoby otwierać szanse na dochodzenie zachowku (art. 991 i następne K.c.) po niej. Być może z różnych tytułów – np. darowizny (w tym dotyczącej „zrzeczenia się” spadku przez Państwa mamę na rzecz jej najmłodszego syna). Proszę to potraktować z rezerwą. Z pewnością minęły już okresy przedawnienia roszczeń o zachowek z ustawy, ale w przypadku dziedziczenia testamentowego bieg przedawnienia takich roszczeń liczy się od ogłoszenia testamentu (art. 1007 K.c.).

 

Jak widać, sporo okoliczności może wymagać sprawdzenia. Odnalezienie akt „sprawy spadkowej” (przynajmniej jednej) sprzed wielu lat mogłoby pomóc – przynajmniej w ustaleniu, jakich wartości majątkowych dotyczyło „zrzeczenie się” spadku przez poszczególne osoby. Choć zagadnienie zachowku jest pod znakiem zapytania, to jednak proszę pamiętać o tym, że obdarowany powinien wspierać darczyńcę, który znalazł się w potrzebie (art. 897 K.c.) – być może (przynajmniej w przypadku niektórych darczyńców) takie roszczenie miałoby szanse powodzenia.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 6 - 7 =

»Podobne materiały

Praca na zmianę z koleżanką i zastępowanie się podczas urlopów

Pracuję w pełnym wymiarze godzin na umowę o pracę. Pracuję na przemian z koleżanką: 12 godz. ja, 12 godz. ona. W lipcu i sierpniu byłam na urlopie wypoczynkowym po 36 godz. w każdym miesiącu. Analogicznie koleżanka. Kiedy koleżanka była na urlopie, ja za nią pracowałam codziennie. Miałam wówczas prz

 

Dziedziczenie przy rozdzielności majątkowej

W naszym małżeństwie doszło do zniesienia wspólności majątkowej. Obecnie zastanawiamy się, czy nie anulować intercyzy – czy to możliwe? Jak wygląda dziedziczenie przy rozdzielności majątkowej – żony i dziecka małżonków?

 

Niemieckie prawo dotyczące spadku

Mój brat miał obywatelstwo polskie i niemieckie. Niedawno zmarł. Spodziewamy się długów w Niemczech, dlatego zgodnie z prawem polskim odrzuciliśmy spadek po bracie. Jakie jest niemieckie prawo w tej materii? Czy powinniśmy też odrzucić spadek na jego gruncie? Czy ewentualni wierzyciele mogą poszukiw

 

Kurator dla małoletniego dziecka w postępowaniu spadkowym

Za kilka dni odbędzie się w sądzie rozprawa spadkowa po moim ojcu. Mam niepełnoletnią siostrę i mama wskazała we wniosku na jej kuratora moją ciotkę, do której nie mam zaufania. Czy ciotka może przejąć na siebie spadek i w imieniu małoletniej siostry sprzedać tę część spadku?

 

Spadek po wujku kawalerze

Zmarł mój wujek, nie pozostawiając testamentu. Był właścicielem nieruchomości – domu i działki. W tym domu mieszka moja rodzina: ja, mama i brat, wcześniej ojciec (nie żyje od kilku lat). Koszty utrzymania domu spoczywają na nas. Wujek był bezdzietnym kawalerem, rodzice jego zmarli przed nim.

 

Samochód zarejestrowany na zmarłego małżonka

Moja żona zmarła przed 2 tygodniami. Użytkowała nasz wspólny samochód i był on zarejestrowany tylko na nią, chociaż został nabyty w trakcie trwania naszego małżeństwa. Polisa ubezpieczeniowa jest wystawiona na mnie i na żonę. Spadkobiercami żony, oprócz mnie, jest dwóch naszych dorosłych synów. Nie

 

Dziedziczenie udziału w nieruchomości przez cudzoziemca

Niecały rok temu zmarł mój ojciec, nie zostawiając testamentu. Został po nim dom, w którym mieszka mój brat. Ja mieszkam w Polsce, ale nie mam polskiego obywatelstwa, czy jako cudzoziemka mam prawo do części nieruchomości po ojcu? Jak w takiej sytuacji wygląda dziedziczenie?

 

Konieczność podania powodu zwolnienia ucznia z lekcji

Mam problem w szkole syna (podstawówka). Przy zwalaniu dziecka z lekcji muszę podawać powód zwolnienia. Tak mówi statut szkoły. Powód musi być ważny -– choroba, lekarz. Bez podania powodu lub przy prozaicznym powodzie dziecko nie jest zwolnione. A co z powodami wstydliwymi dla rodziców? Czy je

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »