Mamy 11 195 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Metody realizacji zasady sprawiedliwości społecznej. Zagadnienia polityki podatkowej – część 2

Autor: Arkadiusz Dudkiewicz • Opublikowane: 03.11.2010

Artykuł jest dalszym ciągiem rozważań autora dotyczących zagadnienia powszechności i równości opodatkowania jako wyznaczników zasady sprawiedliwości społecznej.



Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Ekonomiczne i społeczne warunki realizacji polityki podatkowej zgodnej z zasadą sprawiedliwości społecznej

 

Zasada sprawiedliwości społecznej – jak już wspomniałem – domaga się od ustawodawcy podatkowego (czy też wcześniej, na etapie projektowania aktów normatywnych) takich rozwiązań i konstrukcji podatkowych, które nie tylko spełniają zasady, reguły i wytyczne wynikające z ustrojowej zasady demokratycznego państwa prawnego, ale także takich rozwiązań, które pozostają w zgodzie z podstawowymi prawami ekonomii.

 

Jedno z podstawowych praw ekonomii, które musi być bezwzględnie przestrzegane w procesie formułowania założeń polityki podatkowej (szerzej: społeczno-gospodarczej), a następnie jej realizacji, ma związek z tzw. krzywą Laffer’a. Tym zagadnieniem zajmuje się nauka zwana makroekonomią, a krzywa Laffer’a zawiera odpowiedź na pytanie, jaki poziom obciążenia podatkowego prowadzi do maksymalizacji dochodów budżetowych. Analizując krzywą Laffer’a nietrudno zaobserwować, że przy stosowaniu wyraźnie niskich stawek podatkowych – podniesienie tych stawek prowadzi do wzrostu dochodów budżetowych. Gdyby jednak stawki były nadal systematycznie podnoszone, to w pewnym momencie globalne wpływy podatkowe przestaną rosnąć, a dalej – zaczną się zmniejszać. Z punktu widzenia poszczególnych podatników osiąganie dochodu – ze względu na to, że znaczna jego część jest zabierana przez podatek – przestaje się bowiem opłacać. Ograniczają więc oni swoją aktywność gospodarczą, co prowadzi do pomniejszenia bazy opodatkowania, a tym samym – zmniejszenia wolumenu wpływów podatkowych1.

 

Powyższe ma zastosowanie – moim zdaniem – prawie wyłącznie do, będącego tematem niniejszego artykułu, zagadnienia opodatkowania osób najbogatszych. Teza ta wynika z przekonania, iż na dobrą sprawę osoby najbogatsze i tak w konsekwencji dostarczają najwięcej środków budżetowi państwa, czy też budżetom właściwych gmin. Moim zdaniem, udział danin publicznych osób nienajlepiej sytuowanych (pod względem finansowym) w całkowitym rozrachunku jest bardzo niski w porównaniu do udziału osób i podmiotów najbogatszych.

 

W związku z tym zasady wynikające z krzywej Laffer’a w skali globalnej mają dużo większe znaczenie w przypadku osób i podmiotów najlepiej zarabiających. Dlatego też w przypadku kształtowania i realizacji elementów polityki podatkowej dotyczących osób najbogatszych należy – moim zdaniem – zachować daleko idącą ostrożność oraz uwzględnić zasady makroekonomii.

 

Ponadto kwestia społecznego rozumienia zasady sprawiedliwości podatkowej musi wymuszać na projektodawcach oraz na ustawodawcy między innymi obowiązek realizacji celów takimi metodami, które prowadziłyby, przynajmniej w znacznym stopniu, do rozwiązań jeśli nie powszechnie, to przynajmniej w znakomitej większości akceptowanych przez obywateli. Z kolei obywatele i inne podmioty są nawet skłonne zaakceptować wyższe obciążenie podatkowe, jeżeli są przekonane o tym, że zgromadzone środki przeznaczane są na uzasadnione społecznie cele. Jest rzeczą charakterystyczną, że krytyka istniejących systemów podatkowych skierowana jest nie tyle przeciwko systemom jako takim, czy też poszczególnym podatkom wchodzącym w ich skład, lecz przeciwko rzeczywistemu bądź wyimaginowanemu marnotrawstwu publicznych zasobów finansowych2.

 

Podsumowanie

 

Jednoznaczna odpowiedź na pytanie o możliwość, czy też bardziej – celowość podniesienia obciążeń podatkowych osób najzamożniejszych jest nie tylko niemożliwa, ale także, w moim przekonaniu, całkowicie zbędna bez poczynienia odpowiednich założeń wstępnych. Założenia te z natury nie powinny podlegać kontestacji przez jakiekolwiek grupy nacisku, czy też przez polityków formułujących i urzeczywistniających zasady polityki społeczno-gospodarczej, w tym podatkowej. W przeciwnym razie podwyższenie podatków dla najlepiej zarabiających nie będzie służyć celom, dla jakich zostało wprowadzone, a więc w szczególności takiej redystrybucji środków pozyskanych wskutek tej operacji, która ma np. w założeniu doprowadzić do poprawy sytuacji materialnej osób gorzej zarabiających, czy też do poprawy sytuacji w tzw. publicznej służbie zdrowia, czy też w końcu do poprawy jakości polskich dróg, szkół itp. celów społecznie użytecznych.

 

Założenia, o których była mowa powyżej, jako niezbędne minimum, to w szczególności:

 

  1. opracowanie i realizacja (dokładnie w takiej kolejności) jak najbardziej przejrzystego systemu finansów publicznych,
  2. opracowanie jasnych i przejrzystych zasad wydatkowania środków pozyskanych wskutek podwyżki podatków,
  3. jak najszersza społeczna konsultacja zamierzeń, a w szczególności referendum ogólnokrajowe w tym przedmiocie, poprzedzone kampanią informacyjną o tym, co się stanie z pieniędzmi zebranymi w powyższy sposób,
  4. uwzględnienie ekonomicznych aspektów podejmowanych działań, a w szczególności argumentów wynikających z tzw. krzywej Laffer’a,
  5. „nieprzejadanie” pozyskanych środków na cele związane z administracją procesem redystrybucji (np. na nową agencję, urząd, urzędników itp. rzeczy),
  6. itd.

 

Spełnienie powyższych warunków stanowi niezbędne minimum, a co więcej musi poprzedzać jakiekolwiek dyskusje na temat ewentualnego podwyższenia podatków ludziom najlepiej zarabiającym. Z kolei działając w zgodzie z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji – stanowiącej model ustrojowy RP) należałoby podkreślić, iż opodatkowanie bogatych będzie zgodne z tą zasadą wyłącznie w sytuacji, gdy podmioty znajdujące się w analogicznej sytuacji prawnej i faktycznej albo charakteryzujące się cechą istotną w stopniu równym będą traktowane identycznie, a podmioty, które znajdują się w różnej sytuacji prawnej i faktycznej, albo podmioty charakteryzujące się cechą istotną w stopniu różnym będą traktowane w sposób odmienny.

 

Ostatecznie więc podwyższenie podatków osobom najlepiej zarabiającym jest możliwe i celowe, jednakże wyłącznie co najmniej po spełnieniu omówionych powyżej warunków koniecznych. Na marginesie należy wskazać, iż „odebranie bogatym w celu realizacji planów biednych” jest tylko jednym z możliwych rozwiązań. Moim zdaniem nie jest to najlepsze rozwiązanie. Można byłoby się zastanowić chociażby nad kwestią opodatkowania związków wyznaniowych, w tym Kościoła Rzymskokatolickiego, czy też rolników. W tym ostatnim przypadku – zgodnie z zasadą sprawiedliwości społecznej. Jednakże przeszkody w realizacji tych dwóch koncepcji są na tyle ogromne – szczególnie w sferze lobbies – że koncepcje te nadal pozostają w sferze postulatów, na realizację których politykom jeszcze długo nie starczy odwagi.

 

 

 

 

-------------------

  1. Zob. B. Brzeziński, Wstęp do nauki prawa podatkowego, Toruń 2001, TNOiK, s. 59 i nast.
  2. Ibidem, s. 87 i nast.


Stan prawny obowiązujący na dzień 03.11.2010


Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • V + 1 =

 

»Podobne materiały

Podatkowe konsekwencje działu spadku sprzed lat

Autor omawia podatkowe konsekwencje działu spadku sprzed lat i wpływ działu na zwolnienia z opodatkowania.

 

Amortyzacja środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych – część 1

Autor w trzyczęściowym cyklu artykułów zawarł obszerne omówienie zagadnień związanych z amortyzacją środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych. W pierwszej części wyjaśnia, jak należy rozumieć pojęcie wartości początkowej w kontekście przepisów prawa.

 

Nieodpłatne udostępnienie nieruchomości

Autor omawia podstawowe uregulowania dotyczące nieodpłatnego udostępniania nieruchomości na tle podatku dochodowego. Rozwiewa również wątpliwości, jakie narosły wokół tego tematu w związku ze zmianą przepisów od 1 stycznia 2009 r.

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »