Mamy 11 794 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Likwidacja spółki cywilnej

Autor: Bogusław Nowakowski • Opublikowane: 24.07.2013

Chcę odejść ze spółki cywilnej, którą prowadzę z mężem. Mąż będzie kontynuował działalność jednoosobowo. Spółka posiada niewielki majątek. Jesteśmy wspólnikami w równych częściach i nie mamy rozdzielności majątkowej. Jak pokierować naszymi działaniami, aby zminimalizować koszty likwidacji spółki cywilnej?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Spółka cywilna dla swej działalności wymaga co najmniej dwóch wspólników.

 

Gdy liczba wspólników spada poniżej dwóch, następuje rozwiązanie umowy spółki i konieczna staje się jej likwidacja. To związane jest z opodatkowaniem zarówno w zakresie podatku dochodowego po stronie wspólników, jak i podatku VAT. Wystąpienie jednego wspólnika ze spółki dwuosobowej skutkuje rozwiązaniem spółki. Tak samo decyzja wspólników o zakończeniu działalności w tej formie powoduje rozwiązanie spółki.

 

Majątek spółki stanowi współwłasność wspólników tzw. łączną, co oznacza, że dopóki trwa spółka, nie jest możliwy podział tego majątku pomiędzy wspólników.

 

Jak wynika z art. 860 § 1 Kodeksu cywilnego (K.c.): „przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów”.

 

Aby uniknąć rozwiązania spółki i związanego z tym opodatkowania, należałoby dokonać zmian w jej składzie osobowym polegających na tym, że liczba wspólników zwiększy się do trzech. To wywoła konieczność zmiany umowy spółki. W następnej kolejności nastąpi wystąpienie małżonka ze spółki stosownie do K.c. (wypowiedzenie) lub na mocy porozumienia między wspólnikami.

 

Takie działanie pozwoli na zachowanie spółki jako podatnika podatku VAT bez konieczności likwidacji spółki, zapłaty podatku VAT i ponownej rejestracji nowej działalności przez wspólnika (małżonka). W międzyczasie doprowadzi się do tego, że spółka nie będzie miała majątku oraz zlikwiduje się ją.

 

Wyżej opisane zmiany nie będą wpływać na ciągłość spółki cywilnej, a co za tym idzie – nie będą oznaczać rozwiązania spółki cywilnej w rozumieniu art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług (ustawa o VAT). Ustawodawca dopuszcza wprost możliwość wystąpienia wspólnika ze spółki cywilnej (art. 869 K.c.). Ponadto spółka cywilna może zmienić swój skład poprzez przyjęcie do niej nowego wspólnika, co wymagać będzie zmiany umowy spółki.

 

Orzecznictwo zezwala również na sytuację polegającą na wystąpieniu ze spółki jednego wspólnika z równoczesnym wstąpieniem innego: „dopuszczalne jest wstąpienie do spółki cywilnej nowego wspólnika i przejęcie przez niego dotychczasowych zobowiązań oraz uprawnień za zgodą pozostałych wspólników, w tym i jednocześnie ustępujących z tej spółki” (uchwała Sądu Najwyższego z 21 listopada 1995r., III CZP 160/95). Poruszona kwestia ciągłości spółki mimo zmian personalnych w jej składzie poddawana była niejednokrotnie pod interpretację sądów oraz organów skarbowych.

 

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o VAT podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.

 

Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy. Działalność gospodarcza obejmuje również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych (art. 15 ust. 2 ustawy o VAT).

 

Z cytowanych wyżej przepisów wynika, że na gruncie ustawy o VAT spółka cywilna wykonująca samodzielnie działalność gospodarczą, jako jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, jest podatnikiem.

 

Spółka cywilna jest zawierana na podstawie umowy pomiędzy wspólnikami na zasadach określonych w art. 860-875 K.c.

 

Spółka cywilna nie posiada osobowości prawnej, jej majątek stanowi w rzeczywistości współwłasność łączną zawiązujących ją wspólników, którzy swoim majątkiem odpowiadają za zobowiązania spółki, w tym także zobowiązania wynikające z podatków, z tytułu rękojmi czy też gwarancji. Z istoty spółki wynika natomiast, że jedną z podstawowych przesłanek jej istnienia jest udział w niej co najmniej dwóch wspólników.

 

Jeżeli więc spółka cywilna jest dwuosobowa, to wraz z wystąpieniem jednego ze wspólników przy jednoczesnym braku wstąpienia na to miejsce nowego wspólnika przestaje ona istnieć. Jeżeli natomiast wspólników jest dwóch lub więcej, spółka może nadal działać.

 

W związku z tym, że w przedmiotowej sprawie nie dojdzie do rozwiązania spółki, nie znajdzie również zastosowania przepis art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT stanowiący o obowiązku opodatkowania podatkiem VAT towarów własnej produkcji i towarów, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy towarów.

 

Jednocześnie ze zmianami w składzie osobowym należy dokonać rozliczenia małżonka jako wspólnika po jego wystąpieniu.

 

Zgodnie z K.c. występującemu ze spółki wspólnikowi zwraca się:

 

  1. w naturze – rzeczy, które wspólnik wniósł do spółki do używania; nie podlega zwrotowi wartość wkładu polegającego na świadczeniu usług albo na używaniu przez spółkę cywilną rzeczy należących do wspólnika,
  2. w pieniądzu – wartość wkładu oznaczonego w umowie spółki cywilnej, wniesionego przez wspólnika występującego; jeżeli nie ma w tej kwestii innych ustaleń, bierze się pod uwagę wartość wkładu w chwili jego wniesienia; ponadto w pieniądzu wypłaca się wspólnikowi taką część wartości wspólnego majątku, pozostałą po odliczeniu wartości wkładów wszystkich wspólników, jaka odpowiada stosunkowi, w którym występujący wspólnik uczestniczył w zyskach spółki.

 

Podatnikiem podatku dochodowego są wspólnicy jako osoby fizyczne, a nie spółka.

 

Przychody i koszty uzyskania przychodów z tytułu udziału w spółce cywilnej u każdego wspólnika ustala się proporcjonalnie do jego prawa do udziału w zysku spółki.

 

Środki pieniężne otrzymane przez małżonka jako wspólnika spółki cywilnej z tytułu wystąpienia z takiej spółki są przychodem z działalności gospodarczej w dacie ich otrzymania od spółki. Dochodem jest różnica między uzyskanym przychodem (otrzymanymi środkami pieniężnymi) a wydatkami na nabycie lub objęcie prawa do udziałów w spółce. Przychód powstanie z chwilą faktycznego otrzymania przez występującego wspólnika kwot pieniężnych ze spółki.

 

Jednakże do przychodów z działalności gospodarczej nie zalicza się środków pieniężnych otrzymanych przez wspólnika występującego ze spółki cywilnej, w części w jakiej odpowiadają one uzyskanej przed wystąpieniem przez wspólnika nadwyżce przychodów nad kosztami ich uzyskania, dodatkowo pomniejszonej o wypłaty dokonane z tytułu udziału w tej spółce.

 

Przychodem z działalności gospodarczej mogą być także przychody z odpłatnego zbycia składników majątku otrzymanych w związku z wystąpieniem ze spółki cywilnej – jeżeli od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym wystąpiłby ze spółki, do dnia odpłatnego zbycia otrzymanych składników majątku upłynęło sześć lat i odpłatne zbycie nie nastąpiłoby w wykonaniu działalności gospodarczej.

 

Wspólnicy w uchwale lub umowie spółki mogą uregulować wystąpienie jednego ze wspólników ze spółki, np. że ustępujący wspólnik otrzyma na własność odpowiednią część majątku spółki – nieruchomość, środek trwały w postaci samochodu czy towary handlowe.

 

W przypadku nieruchomości (gdy spółka jest wpisana jako właściciel w księdze wieczystej) dla dokonania odpowiedniego wpisu do księgi wieczystej niezbędne jest złożenie oświadczenia o wystąpieniu ze spółki w formie aktu notarialnego. Bez tej formy występujący ze spółki nadal pozostanie jej współwłaścicielem.

 

Występującemu wspólnikowi należy się zysk w postaci przyrostu wspólnego majątku spółki.

 

Obecnie mają Państwo udziały po 50%. W razie zmiany umowy spółki i ustalenia udziałów małżonka na 90% miałby on prawo do takiego zwrotu. Ustępujący wspólnik dostaje teoretycznie udział w różnicy wartości opowiadający proporcji, w jakiej uczestniczy w zyskach spółki.

 

Należy jednak liczyć się z tym, że urząd skarbowy, mając umowę spółki, będzie starał się obciążyć małżonka jak największym podatkiem dochodowym.

 

Można zatem:

 

  1. rozwiązać spółkę, a następnie dokonać zbycia lub wprowadzenia składników majątku pozostałego po rozwiązanej spółce do działalności prowadzonej przez jednego ze wspólników,
  2. zbyć majątek spółki do działalności jednego ze wspólników, a następnie rozwiązać spółkę.

 

Niezależnie od sytuacji, konieczne będzie sporządzenie na dzień rozwiązania (likwidacji spółki) spisu z natury obejmującego towary handlowe, materiały (surowce) podstawowe i pomocnicze, półwyroby, wyroby gotowe, braki i odpadki, dla ustalenia dochodu wspólników uzyskanego do dnia rozwiązania spółki, z uwzględnieniem różnic remanentowych. Wynika to z art. 24 ust. 3a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych: „W razie likwidacji działalności gospodarczej, w tym także w formie spółki niebędącej osobą prawną, lub wystąpienia wspólnika ze spółki niebędącej osobą prawną, sporządza się wykaz składników majątku na dzień likwidacji działalności gospodarczej lub na dzień wystąpienia wspólnika z takiej spółki. Wykaz powinien zawierać co najmniej następujące dane: liczbę porządkową, określenie (nazwę) składnika majątku, datę nabycia składnika majątku, kwotę wydatków poniesionych na nabycie składnika majątku oraz kwotę wydatków poniesionych na nabycie składnika majątku zaliczoną do kosztów uzyskania przychodów, wartość początkową, metodę amortyzacji, sumę odpisów amortyzacyjnych oraz wysokość wypłaconych środków pieniężnych należnych wspólnikom z tytułu udziału w spółce niebędącej osobą prawną na dzień wystąpienia lub likwidacji”.

 

Przychodem z działalności gospodarczej są również przychody z odpłatnego zbycia składników majątku otrzymanych w związku z likwidacją spółki niebędącej osobą prawną.

 

Zgodnie z art. 14 ust. 2. pkt 17 lit. b przychodem z działalności gospodarczej są również przychody z odpłatnego zbycia składników majątku otrzymanych w związku z likwidacją spółki niebędącej osobą prawną lub wystąpieniem wspólnika z takiej spółki.

 

Nie jest jednak przychodem zbycie, gdy nastąpi ono po upływie 6 lat od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła likwidacja, i nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej.

 

Według art. 14 ust. 3 pkt 12: „do przychodów, o których mowa w ust. 1 i 2, nie zalicza się:

 

[…]

 

12) przychodów z odpłatnego zbycia składników majątku:

 

a) pozostałych na dzień likwidacji działalności gospodarczej prowadzonej samodzielnie,

 

b) otrzymanych w związku z likwidacją spółki niebędącej osobą prawną lub wystąpieniem wspólnika z takiej spółki

 

– jeżeli od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła likwidacja działalności gospodarczej prowadzonej samodzielnie, likwidacja spółki niebędącej osobą prawną lub nastąpiło wystąpienie wspólnika z takiej spółki, do dnia ich odpłatnego zbycia upłynęło sześć lat i odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej”.

 

Do przychodów nie zalicza się środków pieniężnych otrzymanych przez wspólnika spółki niebędącej osobą prawną z tytułu likwidacji takiej spółki. Otrzymanie przez każdego ze wspólników w związku z likwidacją spółki środków pieniężnych stanowiących nadwyżkę ponad dochód obliczony zgodnie z ustawą nie będzie podlegało opodatkowaniu.

 

Gdy jeden wspólnik dokonuje odpłatnego zbycia składników majątku otrzymanych w związku z likwidacją spółki na rzecz drugiego ze wspólników, który prowadził będzie indywidualną działalność gospodarczą, to będzie to dla niego przychód z działalności gospodarczej.

 

Gdy majątek spółki sprzedawany jest wspólnikowi, który prowadzi indywidualnie swoją działalność gospodarczą (przed likwidacją spółki), to w spółce powstanie dodatkowy przychód i dochód związany ze sprzedażą środków trwałych i wyposażenia. Środki te tym samym nie wystąpią w spisie końcowym. Spółka uzyskuje przychód, a w działalności wspólnika pojawiają się koszty uzyskania przychodu. Spis z natury sporządzony dla celów określenia dochodu zgodnie przy likwidacji spółki – przy sprzedaży całego majątku wykaże wartości zerowe.

 

Gdy spółka cywilna ulega rozwiązaniu, pozostają po niej składniki jej majątku, zwłaszcza towary. Podlegają one opodatkowaniu jako towary pozostałe po likwidacji – art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT:

 

„1.Opodatkowaniu podatkiem podlegają towary własnej produkcji i towary, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy towarów, w przypadku:

 

1) rozwiązania spółki cywilnej lub handlowej niemającej osobowości prawnej […]”.

 

Towary to środki trwałe (w tym budynki, budowle i grunty) i inne, oprócz towarów handlowych i wyrobów własnych, składniki majątku spółki. Towary te należy ująć w spisie z natury (odrębnym od spisu dla potrzeb podatku dochodowego) sporządzonym na dzień likwidacji, przy czym objęciu spisem podlegają tylko towary, w stosunku do których przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego (art. 14 ust. 4-5 ustawy o VAT).

 

Podstawą opodatkowania jest cena nabycia lub koszt wytworzenia w momencie ich nabycia (art. 14 ust. 8 w związku z art. 29 ust. 10 ustawy o VAT), a nie wartość tych towarów na dzień likwidacji spółki. Zgodnie z tymi art.:

 

„Art. 14. 8. Podstawą opodatkowania jest wartość towarów podlegających spisowi z natury, ustalona zgodnie z art. 29 ust. 10”.

 

„Art. 29. 10. W przypadku dostawy towarów, o której mowa w art. 7 ust. 2, podstawą opodatkowania jest cena nabycia towarów (bez podatku), a gdy nie ma ceny nabycia, koszt wytworzenia, określone w momencie dostawy tych towarów”.

 

Wartość ta jest wartością netto.

 

Likwidowana spółka musi uiścić podatek należny od spisu wycenionego według cen nabycia. Wspólnicy mają prawo zbywania tych składników w ciągu 12 miesięcy od dnia likwidacji i nie płacą wtedy podatku. Jednak podatek i tak został zapłacony przy likwidacji.

 

Jeżeli spółka sprzedaje majątek lub jego poszczególne składniki przed dniem likwidacji i wtedy dopiero ulega rozwiązaniu – remanent likwidacyjny i spis z natury wykaże wartości zerowe lub prawie zerowe. Nie są nim objęte składniki zbyte przed likwidacją. Podatek VAT należny od sprzedaży płacony jest przez spółkę. Jednocześnie jest on do odliczenia przez wspólnika, który nabył majątek lub jego składniki (potwierdzenie – faktura VAT).

 

W rachubę wchodzi jeszcze:

 

  1. wniesienie przedsiębiorstwa spółki do utworzonej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (bez VAT),
  2. likwidacja spółki cywilnej oraz zniesienie wspólności łącznej udziałów w spółce z o.o., tak by każdy z małżonków miał odrębne udziały (nie ma towarów i innych środków – nie ma VAT), remanent końcowy jest zerowy – nie ma podatku dochodowego po stronie wspólników,
  3. umorzenie udziałów jednego małżonka lub ich zbycie przez jednego małżonka na drugiego, ewentualnie inne działania.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • dwa plus II =
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »

Poduszki