.
Mamy 12 290 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Kto jest uprawniony do zachowku?

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 25.07.2015

15 lat temu na mocy darowizny otrzymałam od mamy dom. W akcie notarialnym mama i mój brat mają ustanowioną służebność czterech pomieszczeń w tym domu, w którym wszyscy mieszkamy. Brat dotąd nie wystąpił o zachowek. Czy po śmierci mamy brat może żądać zachowku, jeśli od darowizny minęło już tyle lat? Czy w przypadku śmierci brata jego dzieci mają jakieś prawo do roszczeń wobec mnie?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Stosownie do art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego zstępnym (dzieci, wnuki itd.), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

 

Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia (art. 991 § 2 K.c.).

 

Pani brat jest niewątpliwie uprawniony do zachowku po śmierci mamy. Osoba uprawniona do zachowku może ubiegać się o zachowek w przypadku, gdy nie otrzymała równowartości należnego jej zachowku ani w wyniku darowizny (mama nie przekazała i nie przekaże już Pani bratu w darowiznach żadnych przedmiotów majątkowych), ani w wyniku dziedziczenia (mama nie pozostawi w spadku żadnych przedmiotów spadkowych dla brata lub sporządzi testament na rzecz innej osoby lub innych osób niż brat). Pani brat ewentualnie może też ubiegać się o uzupełnienie zachowku, jeżeli otrzymał lub otrzyma jakieś darowizny od mamy lub nabędziecie w spadku po jej śmierci jakieś przedmioty majątkowe, ale nie będą pokrywały one należnego jemu zachowku.

 

Przy obliczaniu zachowku należy uwzględnić darowizny, jakich mama dokonała lub jeszcze dokona za swojego życia. Darowizny uczynione przez spadkodawcę dolicza się bowiem do spadku przy obliczaniu zachowku.

 

Według art. 993 K.c. przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę.

 

Art. 994 § 1 K.c. wskazuje natomiast, iż przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

 

Prawidłowa wykładnia art. 994 § 1 powinna być taka, że niemożność doliczania do spadku po upływie dziesięciu lat, licząc wstecz od śmierci spadkodawcy, dotyczy tylko darowizn, które dokonane były na rzecz osób obcych, niebędących ani spadkobiercami, ani uprawnionymi do zachowku (wyrok SA w Białymstoku z 12 listopada 1996 r., I ACr 308/96, LexPolonica nr 327215, OSA 1997, nr 11-12, poz. 68, s. 44).

 

Darowizna dokonana na rzecz Pani będzie doliczana do spadku, ponieważ nie jest to drobna darowizna (darowizna nieruchomości nie jest drobną darowizną) i została dokonana na rzecz zstępnego (Pani jest spadkobiercą ustawową w świetle prawa po śmierci mamy, jak i osobą uprawnioną do zachowku jako zstępna).

 

Na podstawie powyższego mogę stwierdzić, że niestety Pani będzie zobowiązana do zapłaty zachowku na rzecz brata, jeśli on o taki wystąpi w ciągu 5 lat od dnia śmierci mamy lub otwarcia testamentu, jeśli mama taki pozostawi na wypadek jej śmierci. Okres czasu jaki minie od darowizny do śmierci Pani mamy nie będzie miał tu żadnego znaczenia.

 

Sposób na wyliczenie zachowku jest następujący:

 

Wartość spadku ustalona dla potrzeb obliczenia zachowku (wartość spadku + wartość darowizn) x (razy) udział danego spadkodawcy wynikający z dziedziczenia ustawowego x (razy) ułamek należnego zachowku (1/2* lub 2/3**) – (minus) darowizny (lub wartość spadku, który otrzymał uprawniony do zachowku w spadku) dla uprawnionego do zachowku = wartość zachowku.

 

* Zachowek w wysokości 1/2 należy się wówczas, gdy uprawniony do zachowku w chwili śmierci spadkodawcy był pełnoletni lub zdolny do pracy.

** Zachowek w wysokości 2/3 należy się wówczas, gdy uprawniony do zachowku w chwili śmierci spadkodawcy był niepełnoletni lub niezdolny do pracy.

 

Aby obliczyć wartość zachowku należnego uprawnionym należy ustalić wartość spadku, a następnie dodać do tej wartości wartość darowizn doliczanych do spadku co pozwoli na ustalenie tzw. substratu zachowku. Substrat zachowku stanowi podstawę ustalenia kwoty należnej uprawnionemu tytułem zachowku.

 

Mimo iż przepisy tego nie wskazują wyraźnie podstawą określenia wartości spadku pozostawionego przez zmarłego jest czysta wartość spadku. Należy więc w pierwszej kolejności od aktywów spadku (wartość przedmiotów i praw majątkowych pozostawionych przez spadkodawcę) odjąć pasywa spadku, a więc długi spadkowe.

 

Stosownie do art. 922 § 3 K.c., do długów spadkowych należą także koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku, koszty postępowania spadkowego, obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek oraz obowiązek wykonania zapisów zwykłych i poleceń, jak również inne obowiązki przewidziane w przepisach Kodeksu cywilnego.

 

Aby obliczyć czystą wartość spadku należy więc od wartości aktywów spadku odliczyć długi spadkowe. Można też odliczyć koszty pogrzebu i koszty postępowania spadkowego.

 

W Pani przypadku ważny jest art. 995 K.c. Zgodnie z tym przepisem wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.

 

Oznacza to – ile nieruchomość będzie warta na dzień wystąpienia z żądaniem o zapłatę zachowku, ale w stanie, w którym była w czasie dokonywania darowizny (nie dolicza się więc żadnych ewentualnych remontów, które podniosły wartość darowanej nieruchomości od chwili darowizny).

 

Opowiadając na Pani ostatnie pytanie należy zaznaczyć, że jeśli Pani brat zmarłby przed mamą to zachowek, który by mu przypadł przypadnie jego zstępnym na podstawie art. 991 K.c., który cytowałam Pani na początku mojej odpowiedzi.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • X plus 7 =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »

spadek.info

prawo-budowlane.info

odpowiedziprawne.pl

ozdobne poduszki Hampton