.
Mamy 13 116 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne porady prawne

Pliki można dodać w kolejnym kroku
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!

Konsekwencje zatrudnienia pracowników bez umowy

Autor: Grzegorz Dziubka • Opublikowane: 30.07.2022 • Zaktualizowane: 30.07.2022

Od pół roku podjąłem funkcję szefa firmy. Okazało się, że moi poprzednicy zatrudniali od ok. 10 lat dwie panie w wieku emerytalnym jako sprzątaczki bez żadnej umowy o pracę. Przez pół roku byłem zmuszony płacić pracownicom pieniądze „do ręki”, niestety pracownice nie chcą podpisać żadnej umowy o pracę(nawet jako wolontariat), a zaczynają szantażować zgłoszeniem sprawy do PiP. Jak można zwolnić takie osoby bez konsekwencji prawnych lub ewentualnie jakie mogą być konsekwencje zatrudnienia pracowników bez umowy? Co mam zrobić, gdy przejąłem zarząd i są pracownicy bez umowy?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Konsekwencje zatrudnienia pracowników bez umowy

Praca na czarno

W opisanej przez Pana sytuacji nie ma rozwiązania zgodnego z aktualnie obowiązującym prawem, które uchroniłoby Pana i Pana poprzedników od konsekwencji prawnych. Można natomiast spróbować ja zminimalizować.

 

W Pana sytuacji „praca na czarno” jest to świadomą decyzją obu stron. Niestety konsekwencje prawne takiego stanu rzeczy obciążają głównie Pana jako pracodawcę.

Konsekwencje dla pracodawcy

Pan jako pracodawca poniesie konsekwencje ujawnienia przez Pana pracowników procederu panującego w Pana firmie.  Dotyczy to Pana jako płatnika. Art. 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa płatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej obowiązana na podstawie przepisów prawa podatkowego do obliczenia i pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu. Płatnik, który nie wykonał obowiązków określonych w art. 8, odpowiada za podatek niepobrany lub podatek pobrany a niewpłacony. Odpowiada on za należności całym swoim majątkiem (art. 30 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa). Tutaj też istnieje wyjątek, który przy dobrym uzasadnieniu może działać na Pana korzyść. Określa go art. 30 § 5 ustawy Ordynacja podatkowa, zgodnie z którym przepisów dotyczących odpowiedzialności płatnika nie stosuje się, jeżeli odrębne przepisy stanowią inaczej albo jeżeli podatek nie został pobrany z winy podatnika; w tych przypadkach organ podatkowy wydaje decyzję o odpowiedzialności podatnika. Przy czym zaznaczyć należy, że na mocy art. 26a § 2 ustawy Ordynacja podatkowa „w przypadku zaniżenia lub nieujawnienia przez płatnika podstawy opodatkowania z tytułu stosunku pracy podatnika tego wyjątku nie stosujemy”. Powoduje to wprowadzenie bezwzględnej odpowiedzialności pracodawcy za niepobranie podatku od wynagrodzenia wypłaconego „pod stołem”. Ale jeśli udałoby się Panu wykazać, że był Pan szantażowany przez pracowników, to może organ kontroli odstąpi od wymierzenia kary.

Kary za brak umowy z pracownikami

Kary mogą być bardzo wysokie, bo może Pan otrzymać karę za niesporządzenie pisemnej umowy między pracodawcą a pracownikiem, za powtórzenie tego wykroczenia, od sądu pracy (jeśli sprawa zostanie skierowana przez PIP), za niewykazywanie danych do prawidłowego naliczania składek na Fundusz Pracy (jeśli jest należny), od ZUS-u za nieopłacanie składek, ponadto niżej wskazaną kare od urzędu skarbowego.

 

Dodatkowo, jeśli to pracownik powiadomił Państwową Inspekcję Pracy o nielegalnym zatrudnieniu, inspektor w imieniu pracownika może skierować sprawę do sądu pracy w celu ustalenia istnienia stosunku pracy. Na podstawie takiego orzeczenia pracownik może domagać się odsetek za zaległe składki oraz zaliczki na podatek dochodowy.

 

Niezależnie od wysokości zarobków, ZUS nie zawiesi ani nie zmniejszy świadczenia, gdy emerytem osiągnął powszechny wiek emerytalny przed podjęciem pracy zarobkowej lub przed przejściem na emeryturę.

Odpowiedzialność pracownika

Konsekwencje jednak nie omijają też pracownika. Odpowiedzialność za własne zobowiązanie podatkowe ponosi podatnik. Zgodnie z art. 7 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa §podatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, podlegająca na mocy ustaw podatkowych obowiązkowi podatkowemu„. Zasadę dotyczącą ponoszenia odpowiedzialności podatnika wprowadza art. 26 – podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. To podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. Za niezapłacony podatek od swoich dochodów odpowiedzialność ponosi podatnik. Jest jednak wyjątek. Zgodnie z art. 26a § 1 podatnik nie ponosi odpowiedzialności z tytułu zaniżenia lub nieujawnienia przez płatnika podstawy opodatkowania czynności, o których mowa w art. 12, 13 oraz 18 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – do wysokości zaliczki, do której pobrania zobowiązany jest płatnik (do wysokości zaliczki, której pracodawca nie pobrał od wynagrodzenia wypłaconego), czyli za część podatku, za którą nie odpowiada podatnik, odpowiedzialność ponosi płatnik, czyli Pan jako pracodawca. Natomiast za część zobowiązania podatkowego, którego wysokość przekracza zaliczki, odpowiedzialność ponosi pracownik.

 

Pracownik w żaden sposób nie jest zwolniony ze złożenia rocznego zeznania podatkowego oraz wykazania w nich dochodów z pracy. Ma obowiązek złożenia zeznania podatkowego oraz wykazania całego uzyskanego dochodu, nawet jeżeli pracodawca nie odprowadził od ukrytej części zaliczki oraz nie wykazał tego ukrytego wynagrodzenia w informacji PIT – w Pana przypadku, mimo że pracownicy są emerytami, w związku z otrzymaniem dochodu poza emeryturą muszą złożyć zeznanie podatkowe.

Obowiązek składania zeznań podatkowych

Zwróćmy bowiem uwagę, że w świetle art. 45 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podatnicy są obowiązani składać urzędom skarbowym zeznanie według ustalonego wzoru, o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym, w terminie od 15 lutego do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Zeznania złożone przed początkiem terminu uznaje się za złożone 15 lutego roku następującego po roku podatkowym. Ponadto zgodnie z art. 45 ust. 6 podatek dochodowy wynikający z zeznania jest podatkiem należnym od dochodów podatnika uzyskanych w roku podatkowym, chyba że właściwy organ podatkowy wyda decyzję, w której określi inną wysokość podatku. Przepisy nie warunkują złożenia zeznania od otrzymania informacji PIT od pracodawcy.

 

Art. 45 ust. 1 wskazuje, że podatnik jest zobowiązany do złożenia zeznania i wykazania w nim wszelkich uzyskanych w roku podatkowym dochodów, które podlegają opodatkowaniu. Co oznacza, że wypłacone wynagrodzenie pod stołem również kwalifikuje się jako dochodów do opodatkowania. Potwierdzenie tego można znaleźć ponadto w interpretacji Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 27 lipca 2010 r., nr IPPB2/415-424/10-5/AS: „[…] niezależnie od faktu, czy płatnik pobrał zaliczki na podatek dochodowy, czy tego nie dokonał, podatnik jest zobowiązany do należytego wypełniania obowiązków nałożonych na niego ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podatnik zobowiązany jest do wykazania w rocznym zeznaniu podatkowym wszystkich osiągniętych w roku podatkowym dochodów, niezależnie od faktu, czy płatnik zaliczki na podatek dochodowy pobrał, czy też tego obowiązku nie wypełnił”.

 

Pracownik, mając na uwadze takie informacje, może zaprzestać stosowanym do tej pory wobec Pana praktyk i szantażu by wymusić niewprowadzanie zmian w związku z jego zatrudnieniem. Biorąc pod uwagę nawet przepisy dotyczące przedawnienia poinformowanie Urzędu Skarbowego o takich dochodach tych pracowników będzie się wiązało ze sporymi konsekwencjami finansowymi.

Odpowiedzialność karnoskarbowa

Dodatkowo poza konsekwencjami natury podatkowej zarówno pracownik, jak i podatnik mogą dodatkowo ponosić odpowiedzialność karnoskarbową wynikającą z Kodeksu karnego skarbowego. Pracownik w oparciu o art. art. 54 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy, nie ujawniając właściwemu organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania lub nie składając deklaracji, przez co naraża podatek na uszczuplenie, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności, albo obu tym karom łącznie.

 

Pracodawca natomiast w oparciu o art. 78 § 1, jeśli nie pobiera podatku albo pobiera go w kwocie niższej od należnej, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności do lat 2, albo obu tym karom łącznie.

Nowy Ład a praca na czarno

Powyższe można zastosować do okresu przed wprowadzeniem Nowego Ładu.

 

Niestety dla Pana Nowy Ład przy pracy na czarno w pełni stoi po stronie pracownika. Nie będzie on karany za ten proceder, a całą odpowiedzialność przejmie pracodawca. Pracownik, który pracuje na czarno i dostaje pieniądze „pod stołem”, po zgłoszeniu tego odpowiednim organom nie będzie musiał płacić podatku ani nie poniesie żadnych innych kosztów z tym związanych. Pracodawca zaś będzie musiał uregulować podatek wraz z odsetkami (jeśli jest należny), zapłacić dodatkową sankcję w postaci podatku od minimalnego wynagrodzenia za każdy miesiąc, w którym zatrudniał pracownika na czarno, opłacić składki za ubezpieczenie społeczne (jeśli będą należne). To pracodawca będzie płacił podatek od wynagrodzenia za prace na czarno lub części wynagrodzenia wypłaconego „na czarno”. Przypisanie zostanie mu ponadto dodatkowy przychód w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę za każdy miesiąc nielegalnego zatrudnienia niezależnie od tego czy faktycznie i w jakiej wysokość wypłacał wynagrodzenie. To od Nowego Ładu działa, i to bardzo, na Pana niekorzyść, więc warto jak najszybciej uregulować stosunek pracy z tymi pracownikami.

 

Pan jako szef firmy od pól roku poniesie konsekwencje opisanej przez Pana sytuacji za tylko ten okres. Poprzedni właściciele za okres przed przejęciem przez Pana firmy.

Szantaż pracowników

Warto również zastanowić się, dlaczego pracownicy pomimo osiągnięcia wieku emerytalnego (pensja nie zmieni im wysokości emerytury) nie chcą podpisać umów, tylko Pana szantażują. Może jest to spowodowane, że osoby te mają zobowiązania komornicze i chcą ukryć majątek. Jeśli tak jest, to popełniają przestępstwo z art.  300 § 1 ustawy Kodeks karny: „kto, w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”.

 

Ponadto dopuszczając się szantażu i grożąc Panu złożeniem zawiadomienia do PIP, podlegają odpowiedzialności karnej z art. 191 § 1 – „kto stosuje przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”.

 

Uważam, że podczas ponownych rozmów z pracownikami warto im to zasugerować, ale nie w formie szantażu, bo Pan też narazi się na odpowiedzialność karną.

Samodzielne zawiadomienie organów

Jak już wcześniej wspomniałem, może udałoby się Panu zminimalizować skutki aktualnej sytuacji, samemu robiąc zawiadomienie do US, ZUS i PIP, opisując sytuację z pracownikami i stosowaniem przez nich szantażu. Można to uzasadnić tym, że w obawie przed utratą pracowników w tym trudnym okresie, przystał Pan na ich szantaż, bojąc się, że straci pan płynność w firmie poprzez brak pracowników i możliwości szybkiego ich zastąpienia przez nowych.

 

Może Pan również zabronić wejścia im na teren zakładu pracy, ale to wywoła spełnienie przez nich czynności, o jakich wspominały szantażując Pana.

 

Biorąc pod uwagę powyższe informacje, zalecałbym przeprowadzenie z pracownikami mediacji. Jako uprawniony mediator sądowy mogę sporządzić dla Pana pisma wzywające do zawarcia porozumienia w drodze mediacji. Może im Pan zaproponować umowy niezmieniające ich aktualnego stanowiska i wysokość wynagrodzenia. Podczas mediacji można pracowników uświadomić konsekwencje prawne, a także finansowe ich postępowania. Dojście do porozumienia uchroni obie strony przed negatywnymi konsekwencjami aktualnie istniejącego stanu rzeczy. Zwolnić ich Pan nie może, bo nie mają umowy, jedynie, jak wyżej wspomniałem, nie wpuścić na teren zakładu pracy, a to pociągnie zapewne za sobą dalsze działania pracowników, o których Panu wspominali.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) w formularzu poniżej  ▼▼▼

Zapytaj prawnika - porady prawne online

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • X plus I =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »

spadek.info

prawo-budowlane.info

odpowiedziprawne.pl