.
Mamy 12 435 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Kolejność ustalania sprawy spadkowej

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 18.11.2015

Mój ojciec jest wdowcem od 7 lat. Wraz z mamą mieli gospodarstwo z domem. Po śmierci mamy tata otrzymał połowę nieruchomości, a drugą połowę – 3 synów i ojciec. Rok temu tata przepisał mi swoją część i mam 5/8 całości. Obecnie tata zmarł. Chciałbym zatrzymać cały majątek. Jaka jest kolejność ustalania sprawy spadkowej, jeśli chciałbym spłacić braci?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Zgodnie z § 1 art. 922 Kodeksu cywilnego (K.c.) prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób.

 

Zgodnie z art. 931 K.c.:

 

„§ 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

 

§ 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych”.

 

Spadek to ogół praw i obowiązków należących do spadkodawcy w chwili jego śmierci i przechodzących na jego następców prawnych. Spadkobierca (spadkobiercy) w zasadzie wchodzą w sytuację prawną, w jakiej pozostawał spadkodawca.

 

Z powyższego wynika, że po śmierci Pana ojca jego spadkobiercami zostały dzieci, czyli trzech synów. Każdy dziedziczy po 1/3 udziału w spadku. Aby uregulować prawnie kwestię dziedziczenia po ojcu, powinien Pan złożyć w sądzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po ojcu bądź udać się do notariusza w celu spisania aktu poświadczenia dziedziczenia. Postępowanie spadkowe można przeprowadzić przed sądem lub przez notariuszem.

 

Do notariusza muszą stawić się wszyscy spadkobiercy ustawowi osobiście, wówczas notariusz sporządzi akt poświadczenia dziedziczenia. Obowiązkowym warunkiem przeprowadzenia postępowania spadkowego u notariusza jest osobiste stawiennictwo jednocześnie wszystkich spadkobierców.

 

Notariusz nie może sporządzić aktu poświadczenia dziedziczenia:

 

  • gdy nie wszyscy spadkobiercy chcą lub mogą złożyć osobiście przed notariuszem jednobrzmiące oświadczenia o rodzinie spadkodawcy bądź pozostawionych przez niego testamentach
  • kiedy dziedziczenie ma nastąpić na podstawie testamentu szczególnego,
  • kiedy spadkodawca zmarł przed 1 lipca 1984 r.,
  • gdy spadkodawca w chwili śmierci był cudzoziemcem lub, nie posiadając żadnego obywatelstwa, nie zamieszkiwał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
  • gdy w skład spadku wchodzą prawa rzeczowe lub posiadanie nieruchomości położonej za granicą.

 

Wykaz dokumentów niezbędnych do sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia:

 

  • akt zgonu spadkodawcy,
  • numer PESEL spadkodawcy oraz ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy (unieważniony dowód osobisty, zaświadczenie urzędu miejskiego/gminy),
  • odpisy skrócone aktów urodzenia spadkobierców lub odpisy skrócone aktów małżeństwa spadkobierców, którzy zawarli związek małżeński i zmienili nazwisko,
  • odpis skrócony aktu małżeństwa małżonka spadkodawcy (zamiast odpisu skróconego aktu urodzenia),
  • testament spadkodawcy, jeśli taki jest.

 

Od 20 lutego 2011 roku zgodnie z treścią ustawy z dnia 26 czerwca 2009 roku o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2009 r, Nr 131, poz. 1075) notariusze sporządzający akty poświadczenia dziedziczenia zawiadamiają sąd właściwy do prowadzenia księgi wieczystej o każdej zmianie właściciela nieruchomości, dla której założona jest księga wieczysta, w związku z powyższym na spadkobiercach ciąży obowiązek wskazania wszystkich nieruchomości, których właścicielem / współwłaścicielem / użytkownikiem wieczystym/współużytkownikiem wieczystym/uprawnionym/współuprawnionym był spadkodawca poprzez wskazanie numeru księgi wieczystej nieruchomości i sądu, który tę księgę prowadzi.

 

Po przedłożeniu wyżej wskazanych dokumentów wybranemu notariuszowi należy umówić się z nim na termin dokonania poświadczenia dziedziczenia – zazwyczaj termin potrzebny notariuszowi na przygotowanie tej czynności nie przekracza kilku dni. Ponieważ zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma taką samą moc prawną jak prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie wymaga on dodatkowego czasu dla swej skuteczności – jest skuteczny od chwili zarejestrowania go przez notariusza w Rejestrze Aktów Poświadczenia Dziedziczenia (RAPD), co następuje bezpośrednio po jego sporządzeniu.

 

Koszty związane z notarialnym poświadczeniem dziedziczenia zależą od liczby osób stawiających do aktu oraz od zakresu czynności dokonywanych przez notariusza i wynoszą za:

 

  • protokół z otwarcia i ogłoszenia testamentu – 50 zł,
  • protokół z przyjęcia lub odrzucenia spadku (jeżeli od dnia otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy) nie upłynęło sześć miesięcy, chyba że oświadczenia tej treści zostały już przez spadkobierców uprzednio złożone)  – 50 zł od każdej osoby składającej oświadczenie,
  • protokół dziedziczenia – 100 zł,
  • akt poświadczenia dziedziczenia – 50 zł,
  • wypisy – w zależności od ich liczby oraz liczby stron (strona – 6 zł).

 

W celu wyliczenia dokładnego wynagrodzenia notariusza za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia warto skontaktować się z konkretną kancelarią notarialną.

 

Droga sądowa. Wniosek do sądu o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym może wnieść każdy ze spadkobierców. Sądem właściwym jest sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Wniosek taki powinien zawierać:

 

  • imię, nazwisko i adres osoby składającej wniosek (wnioskodawca) oraz imiona, nazwiska i adresy potencjalnych spadkobierców ustawowych (uczestnicy postępowania);
  • imię i nazwisko zmarłego, datę i miejsce (miejscowość) jego śmierci oraz jego ostatnie miejsce stałego zamieszkania;
  • akt zgonu oraz inne akty stanu cywilnego wskazujące na pokrewieństwo ze zmarłym osób wskazanych we wniosku jako spadkobierców.

 

Do wniosku należy dołączyć:

 

  • odpis wniosku w tylu kopiach, ilu jest uczestników postępowania;
  • odpis skrócony aktu urodzenia dla mężczyzn i kobiet niezamężnych;
  • odpis skrócony aktu małżeństwa dla kobiet i mężczyzn zamężnych;
  • odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy;
  • oświadczenia o przyjęciu, odrzuceniu spadku lub zrzeczeniu się dziedziczenia (jeśli były składane).

 

Do wniosku należy również dołączyć odpisy wniosku w ilości odpowiadającej liczbie uczestników postępowania. Odpisy aktów stanu cywilnego – muszą być nie starsze niż sprzed 3 miesięcy.

 

Wniosek należy opłacić znakami opłaty sądowej lub przelewem w kwocie 50 zł.

 

Cała procedura stwierdzenia nabycia spadku kończy się wydaniem przez sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym zostają ustalone udziały poszczególnych spadkobierców w spadku. Sąd na tym etapie nie dzieli jeszcze spadku między spadkobierców, a jedynie ustala, kto jest spadkobiercą i w jakiej części dziedziczy.

 

Ma zatem Pan do wyboru dwie drogi: notarialną albo sądową. Postępowanie przed notariuszem jest droższe, ale wszystko można załatwić bardzo szybko, praktycznie w jeden dzień, natomiast postępowanie przed sądem jest tańsze, ale trwa dłużej. Ważne jest również to, ze przed notariuszem muszą się stawić wszyscy spadkobiercy osobiście.

 

Dział spadku

 

Gdy już będzie Pan w posiadaniu sądowego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia po ojcu, wówczas może Pan przeprowadzić dział spadku. Można także złożyć w jednym wniosku – o stwierdzenie nabycia spadku i dział spadku. Z Pana pytania wynika, że jest Pan na chwilę obecną właścicielem 6/8 nieruchomości, a pozostałymi właścicielami są Pana braci każdy po 1/8 udziału. Aby stał się Pan właścicielem całości, konieczne jest przeprowadzenie działu spadku, w którego trakcie albo spłaci Pan braci z ich udziałów i wtedy przejdą one na Pana, albo bracia zgodzą się przekazać Panu swoje udziały nieodpłatnie.

 

Postępowanie o dział spadku toczy się w trybie nieprocesowym przed sądem spadku, tj. przed sądem rejonowym ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.

 

Wniosek o dział spadku powinien dotyczyć całego spadku. Tylko jeśli istnieją ważne przyczyny, można ograniczyć postępowanie spadkowe do części spadku. Pod względem formy wniosek musi odpowiadać pozwowi, co oznacza, że powinien być sporządzony na piśmie i zawierać treści wymienione w art. 187 Kodeksu postępowania cywilnego. Należy w nim wskazać wszystkich uczestników postępowania, tj. spadkobierców bądź ich następców oraz zapisobierców.

 

We wniosku o dział spadku (który składa się do sądu właściwego ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli tego nie można ustalić – ze względu na położenie majątku spadkowego) należy powołać:

 

  • postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia,
  • spis inwentarza,
  • jak również podać, jakie spadkodawca sporządził testamenty, gdzie zostały złożone i gdzie się znajdują.

 

Jeżeli spis inwentarza nie został sporządzony, należy we wniosku wskazać majątek, który ma być przedmiotem działu. W przypadku, gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość, należy przedstawić dowody stwierdzające, że nieruchomość stanowiła własność spadkodawcy.

 

W postępowaniu spadkowym zarówno skład, jak i wartość spadku ulegającego podziałowi ustala sąd, który dokonuje tego na podstawie wyjaśnień uczestników postępowania. Od prawidłowego ustalenia wartości majątku spadkowego zależy obliczenie wielkości poszczególnych sched spadkowych przypadających na rzecz poszczególnych współspadkobierców. Sąd może dokonać działu spadku na trzy sposoby:

 

  1. Przez podział fizyczny przedmiotów wchodzących w skład spadku, co oznacza, że poszczególne przedmioty zostają podzielone i przyznane spadkobiercom według wielkości ich udziałów w spadku. Jeżeli nie doprowadzi to do zniszczenia rzeczy, można również podzielić pojedynczą rzecz wchodzącą w skład spadku. W ramach tego podziału dopuszczalne jest ustalenie dopłat na rzecz niektórych spadkobierców, jeżeli nie da się podzielić spadku tak, aby wartość przedmiotów przyznanych spadkobiercą była równa udziałowi w spadku.
  2. Przez przyznanie niektórych przedmiotów ze spadku jednemu albo kilku spadkobiercom z ustaleniem obowiązków spłat na rzecz pozostałych spadkobierców lub bez takich spłat.
  3. Przez podział cywilny składników majątkowych, co oznacza sprzedaż majątku spadkowego i podział uzyskanych ze sprzedaży środków pomiędzy spadkobierców według wielkości ich schedy spadkowej.

 

Jeżeli zatem umówi się Pan z pozostałymi spadkobiercami co do podziału spadku, wówczas sąd nie będzie ingerował w taki zgodny podział i zasądzi tak, jak wskażecie Państwo we wniosku. Jeśli Pan nie dojdzie do porozumienia, w jaki sposób ma wyglądać dział spadku, to we wniosku powinien Pan zaproponować swój wariant podziału.

 

Dział spadku można przeprowadzić również u notariusza. Jeśli chodzi o koszty notarialne działu spadku, to podstawą do określenia maksymalnej stawki taksy notarialnej jest ogólna wartość majątku podlegającego działowi. Koszty notarialne oblicza notariusz w zależności od tego, jaką stawkę przyjmie. Stawki określone są w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 28.06.2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Maksymalna stawka taksy notarialnej jest zależna od wartości majątku podlegającego działowi i wynosi od wartości:

 

  • wartość majątku do 3000 zł – maksymalna opłata 100 zł,
  • powyżej 3000 zł do 10 000 zł – 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3000 zł,
  • powyżej 10 000 zł do 30 000 zł – 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10 000 zł,
  • powyżej 30 000 zł do 60 000 zł – 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30 000 zł,
  • powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł – 1010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60 000zł,
  • powyżej 1 000 000 zł do 2 000 000 zł – 4770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1 000 000 zł,
  • powyżej 2 000 000 zł – 6770 zł + 0,25% od nadwyżki powyżej 2 000 000 zł, nie więcej jednak niż 10 000 zł, a w przypadku czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowiźnie więcej niż 7500 zł.

 

Powyższe kwoty są kwotami maksymalnymi, jakie może naliczyć notariusz. Do powyższych kwot notariusz doliczy 23% podatku VAT.

 

Z kolei koszty postępowania sądowego, jakie obciążają uczestników postępowania działowego, reguluje art. 51 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Wysokość opłat, jakie należy uiścić przy składaniu wniosku, uzależniona jest od dwóch kryteriów, a mianowicie od tego, czy we wniosku zamieszczony jest zgodny projekt podziału, oraz od tego czy postępowanie działowe będzie połączone z postępowaniem o zniesienie współwłasności.

 

Opłaty od wniosku o dział spadku wynoszą:

 

  • 300 zł, jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt podziału i nie jest połączony ze zniesieniem współwłasności,
  • 500 zł, jeżeli we wniosku nie znajduje się zgodny projekt podziału, a postępowanie działowe nie będzie musiało być połączone z postępowaniem o zniesienie współwłasności,
  • 600 zł, jeżeli dział spadku ma następować na zgodny projekt podziału, ale postępowanie o zniesienie współwłasności będzie musiało być przeprowadzone,
  • 1000 zł, w przypadku gdy wniosek nie zawiera zgodnego projektu podziału, a będzie zachodzić konieczność prowadzenia postępowania o zniesienie współwłasności.

 

Ma Pan zatem do wyboru przeprowadzenie działu spadku przed notariuszem lub przed sądem. Przed notariuszem będzie szybciej, ale drożej. Koniecznym warunkiem, żeby przeprowadzić dział spadku u notariusza, musi być zgoda wszystkich spadkobierców co do sposobu dokonania działu spadku. Przed sądem z kolei postępowanie będzie tańsze, ale będzie przy tym również dłużej trwać. W postępowaniu o dział spadku może Pan również wnosić o zasądzenie od pozostałych braci zwrotu kosztów, jakie poniósł Pan w związku z utrzymaniem i opłatami za gospodarstwo.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 9 minus 0 =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »