.
Mamy 12 627 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Kiedy można odwołać darowiznę?

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 14.11.2014

Mama chciałaby odwołać darowiznę poczynioną na rzecz mojego brata. Proszę o informację: kiedy, w jakich okolicznościach można odwołać darowiznę i jak należy rozumieć sformułowanie „rażąca niewdzięczność”? Mama zapisała bratu nieruchomość (domek letniskowy), która miała być nasza wspólna, ale ja wówczas z różnych względów wolałem nie figurować jako właściciel. Brat przez wiele lat nie interesował się nieruchomością, ja o nią dbałem i utrzymywałem. Nie interesował się również matką, nie odwiedzał jej, nie dbał o jej zdrowie. Zataił przed nią również fakt, że wymógł na ojcu przepisanie mu mieszkania, co wpłynęłoby na decyzję matki. Matka wielokrotnie prosiła brata, aby przepisał udział 1/2 w tej nieruchomości na mnie, ale bezskutecznie. Od momentu przepisania nieruchomości ani matka, ani ja nie możemy z niej korzystać, zostały wymienione zamki. Czy jest możliwość cofnięcia darowizny i ponownego przepisania nieruchomości zgodnie z wolą matki?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Przepisy Kodeksu cywilnego przewidują dopuszczalność odwołania darowizny w razie popadnięcia darczyńcy w niedostatek (art. 896 i 897 K.c.) i w razie niewdzięczności obdarowanego (art. 898 i 899 K.c.).

 

Zgodnie z art. 896 K.c. darczyńca może odwołać darowiznę jeszcze niewykonaną, jeżeli po zawarciu umowy jego stan majątkowy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo bez uszczerbku dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych.

 

Do odwołania darowizny na podstawie art. 896 K.c. dochodzi w wypadkach zupełnie wyjątkowych. Przepis ten bowiem odnosi się wyłącznie do darowizn jeszcze niewykonanych, a możliwość odwołania uzależnia od zmiany stanu majątkowego darczyńcy w sensie pogorszenia się tego stanu majątkowego po zawarciu umowy darowizny, czyli w okresie między jej zawarciem a wykonaniem (spełnieniem przyrzeczonego w umowie świadczenia – czyli w Pana sprawie przekazania nieruchomości bratu). Powołanie się przez darczyńcę na ciężką sytuację majątkową nie może doprowadzić do skutecznego odwołania darowizny, jeżeli sytuacja taka istniała przed zawarciem umowy darowizny albo została – według twierdzeń darczyńcy – spowodowana tą umową, będącą nierozważnym krokiem zobowiązującego się do świadczenia.

 

Przewidziane w art. 896 uprawnienie do odwołania darowizny darczyńca traci z chwilą jej wykonania w całości. Przez wykonanie należy przy tym rozumieć zarówno wydanie jej przedmiotów obdarowanemu, jak i zawarcie umowy rozporządzającej rzeczą (o skutkach rzeczowych) oznaczoną co do tożsamości (np. nieruchomością). O niewykonaniu umowy darowizny nieruchomości sporządzonej w formie aktu notarialnego można mówić jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy z jej treści wynika wyraźnie, że zawiera ona jedynie zobowiązanie się darczyńcy do przeniesienia własności konkretnej nieruchomości w drodze drugiej umowy – rozporządzającej.

 

Jak wynika z opisu sprawy, w chwili obecnej odwołanie darowizny na podstawie powyższych przepisów nie jest już możliwe, z uwagi na to, że darowizna została już wykonana.

 

Jednakże ustawodawca w art. 898 K.c. przewiduję jeszcze jedną przesłankę, dzięki której można odwołać darowiznę:

 

Darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności”.

 

Przepisy nie precyzują pojęcia „rażąca niewdzięczność”, pozostawiając to ocenie sądów.

 

Według orzecznictwa za niewdzięczność przyjmuje się świadome naruszenie podstawowych obowiązków ciążących na obdarowanym względem darczyńcy, krzywdzące darczyńcę.

 

Niewdzięczność w stopniu rażącym może polegać nie tylko na działaniu, lecz także na zaniechaniu. Nie każde niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę zachowanie obdarowanego będzie uznane za niewdzięczne, jednak nie musi ono nosić znamion przestępstwa, by za takie zostało uznane.

 

Jako rażącą niewdzięczność trzeba zakwalifikować np. odmowę pomocy w chorobie, gdy obdarowany mógłby jej udzielić. Jednak zwykłych życiowych konfliktów i sprzeczek nie można uznać za powód odwołania darowizny. Zatem aby zachowanie zostało uznane za „rażąco niewdzięczne”, musi cechować je znaczne nasilenie złej woli skierowanej przeciw darczyńcy. W każdym jednak wypadku, niezależnie od tego, czy będą to działania, czy zaniechania obdarowanego, wymagane jest ujawnienie zamiaru pokrzywdzenia darczyńcy (tak: Sąd Najwyższy w wyroku z 26 lipca 2000 r., I CKN 919/98).

 

Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego rażąca niewdzięczność to takie zachowanie obdarowanego, które było skierowane wobec darczyńcy świadomie i w nieprzyjaznym zamiarze. Takie zachowanie może polegać np. na pozostawieniu darczyńcy bez koniecznej pomocy, obmawianie darczyńcy wobec osób trzecich o postępowanie, które godzi w jego dobre imię. Tak więc zwykłych życiowych konfliktów i sprzeczek nie można uznać za powód odwołania darowizny.

 

Zawsze ważne jest, z jakich motywów i intencji określone zachowania były przez obdarowanego podejmowane, gdyż nie będzie rażącej niewdzięczności wtedy, kiedy czynów takich dopuścił się obdarowany, nie będąc świadomym pokrzywdzenia darczyńcy.

 

Celem, do którego zmierza odwołanie wykonanej darowizny z powodu rażącej niewdzięczności, jest pozbawienie obdarowanego własności darowanego przedmiotu i odzyskanie go przez darczyńcę.

 

Uprawnienie do odwołania darowizny wygasa z upływem 1 roku od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Termin 1 roku jest terminem zawitym, co oznacza, że próba odwołania darowizny po jego przekroczeniu nie wywoła żadnych skutków.

 

Samo oświadczenie o odwołaniu darowizny nie powoduje przejścia własności nieruchomości z powrotem na darczyńcę. Obowiązek zwrotu może być zrealizowany w dwojaki sposób: w drodze umowy notarialnej przenoszącej własność nieruchomości z powrotem na darczyńcę lub w drodze orzeczenia sądu zastępującego oświadczenie obdarowanego.

 

Dopóki tego nie ma, obdarowany jest pełnoprawnym właścicielem. Dopiero prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek obdarowanego złożenia oświadczenia woli w przedmiocie przeniesienia własności darowanego przedmiotu na darczyńcę w wyniku odwołania darowizny zastępuje to oświadczenie ( art. 63 K.c. oraz art. 1047 K.p.c.). Tym samym można, przedkładając orzeczenie sądu, u notariusza zawrzeć umowę przeniesienia własności nieruchomości bez udziału obdarowanego.

 

Proszę przeanalizować na spokojnie powyższe informacje i zdecydować z mamą, czy zachodzą przesłanki, żeby odwołać darowiznę na podstawie rażącej niewdzięczności Pana brata.

 

Sądowi należałoby przedstawić mocne dowody o niewdzięczności Pana brata (zeznania świadków, dokumenty itp.).

 

Zmiana zamków przez brata nie świadczy o rażącej niewdzięczności w stosunku do Pana mamy, ponieważ Pana brat, jako właściciel nieruchomości, może rozporządzać swoją nieruchomością w praktycznie dowolny sposób. Nie potrzebuje on na to zgody ani mamy, ani Pana.

 

Jeśli sąd nie przychyli się do wniosku Pana mamy o odwołanie darowizny, to Pan w przyszłości (a dokładnie po śmierci mamy) będzie mógł dochodzić zachowku lub uzupełnienia zachowku od brata od poczynionej na jego rzecz darowizny.

 

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego (K.c.) zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek). 

 

Według § 2 art. 991 K.c., jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

 

Według art. 993 K.c. przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę.

 

Zgodnie z art. 995 Kodeksu cywilnego, wartość przedmiotu darowizny, która jest doliczana do spadku, oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.

 

W kwestii zachowku może Pan wystąpić do brata w ciągu 5 lat od śmierci mamy lub otwarcia testamentu, jeśli mama taki zostawi.

 

Zbycie nieruchomości przez brata nie przeszkadza Panu w domaganiu się od niego zachowku w przyszłości.

 

Oczywiście roszczenie o zachowek to kwestia przyszłości (po śmierci Pana mamy). Za jej życia wchodzi w grę jedynie odwołanie darowizny.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • pięć minus III =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »