Mamy 10 803 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Jak wyłączyć z dziedziczenia podarowane przez rodziców pieniądze?

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 09.10.2015

Od ponad 5 lat pomagam rodzicom w utrzymaniu. Obecnie rodzice sprzedali mieszkanie i zrobili przelew na moje konto, będący darowizną dla mnie z przeznaczeniem na zakup mniejszego mieszkania. Jakie czynności prawne należy podjąć, aby wyłączyć z dziedziczenia podarowane przez rodziców pieniądze? Chodzi o to, abym nie musiał dzielić się tą darowizną po śmierci rodziców z pozostałym rodzeństwem.


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Darowana Panu suma pieniędzy będzie wchodziła w skład spadku po Pana rodzicach i będzie brana pod uwagę w ewentualnej sprawie o zachowek. Spadkobiercy będą mogli żądać od Pana zachowku od tej darowizny.

 

Krąg osób uprawnionych do zachowku reguluje art. 991 Kodeksu cywilnego (K.c.):

 

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo jego uzupełnienia.”

 

Dopiero w sytuacji jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku w jeden z powyższych sposobów, przysługuje mu roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do jego pokrycia.

 

O zachowku możemy mówić jedynie po śmierci spadkodawcy.

 

„Art. 992. K.c. Przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni”.

 

W opisanej sytuacji przepisy prawa przewidują dwie możliwości, żeby móc uchronić się przed wypłatą ewentualnego zachowku.

 

Sposób 1 – wydziedziczenie pozostałych spadkobierców, tj. pozbawienie ich prawa do zachowku.

 

Wydziedziczenie jest uregulowane w art. 1008 K.c. Zgodnie z tym przepisem spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku, jeżeli uprawnieni:

 

  • wbrew woli spadkodawcy postępują uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
  • dopuścili się względem spadkodawcy, albo jednej z najbliższych mu osób, umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności, albo rażącej obrazy czci;
  • uporczywie nie dopełniają względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

 

Jak wynika z przytoczonego przepisu, wydziedziczenie może zostać dokonane jedynie w testamencie. Nieważność tego dokumentu pociąga za sobą nieważność wydziedziczenia.

 

Ważność i skuteczność wydziedziczenia zależy od:

 

  • dokonania go w ważnym testamencie – jeżeli testament będzie z jakiejkolwiek przyczyny nieważny, to pociągnie to za dobą nieważność wydziedziczenia;
  • dokonania wydziedziczenia z przyczyn określonych w art. 1008 K.c. – jeżeli wydziedziczenie zostanie dokonane z innych przyczyn, to będzie nieważne;
  • niepodania przyczyny wydziedziczenia w testamencie;
  • nieprzebaczenia osobie uprawnionej do zachowku przez spadkodawcę.

 

To, czy oświadczenie o wydziedziczeniu jest ważne i skuteczne, ocenia sąd, np. w postępowaniu o zapłatę zachowku.

 

Artykuł 1008 K.c. zawiera szczegółowe oraz wyczerpujące wyliczenie przyczyn wydziedziczenia. Jak zatem należy rozumieć i interpretować wydziedziczenie?

 

Uporczywe postępowanie wbrew woli spadkodawcy, w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego oznacza prowadzenie wbrew woli spadkodawcy nagannego trybu życia (przykładowo: alkoholizm, narkomania). Podkreślić należy, że ustawową przyczyną wydziedziczenia jest postępowanie wbrew woli spadkodawcy i w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego w sposób uporczywy. Przesłanka ta jest spełniona, gdy zachowanie wydziedziczonego bądź jest długotrwałe, bądź wydziedziczony dopuszcza się wielokrotnie nagannych zachowań. Zdarzenie o charakterze jednorazowym, czy stany krótkotrwałe nie uzasadniają wydziedziczenia spadkobiercy.

 

Oceny, kto jest osobą najbliższą spadkodawcy – w ramach przesłanki dopuszczenia się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci – należy dokonywać z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Nie można określić jakiegokolwiek zamkniętego katalogu takich osób. Umyślność przestępstwa oznacza, że zamiar sprawcy ukierunkowany był na jego popełnienie, a zatem przestępstwo nie było przypadkowe.

 

W pojęciu uporczywego zaniedbywania wobec spadkodawcy obowiązków rodzinnych (np. obowiązków alimentacyjnych czy obowiązku opieki nad spadkodawcą) mieści się również takie zachowanie, które prowadzi do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych i ustania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych (tak wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 7 listopada 2002 r., II CKN 1397/2000). Co do pojęcia „uporczywości” – zostało ono wyjaśnione powyżej.

 

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 listopada 2002 r., sygn. akt. II CKN 1397/2000 (LexPolonica nr 377439), w pojęciu „zaniedbywanie wobec spadkodawcy obowiązków rodzinnych” mieści się również takie zachowanie, które prowadzi do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych i ustania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych.

 

Stosownie do art. 1009 K.c. przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu. Nie musi ona zostać wyraźnie podana, ale treść testamentu powinna umożliwiać ustalenie tej przyczyny. Wydziedziczenie jest nieskuteczne, jeżeli jego przyczyna nie wynika z treści testamentu, nawet gdyby w rzeczywistości przyczyna wydziedziczenia zachodziła (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2005 r., sygn. akt. VI ACa 302/2005, LexPolonica nr 390926).

 

W kwestii wydziedziczenia należy pamiętać, że samo wskazanie w testamencie, że spadkodawca wydziedzicza spadkobiercę i podanie przyczyny wydziedziczenia nie jest wystarczające dla skuteczności wydziedziczenia. Dla skuteczności wydziedziczenia koniecznym jest, aby przyczyny będące podstawą wydziedziczenia istniały w rzeczywistości.

 

Jeżeli więc spadkodawca w testamencie wydziedzicza jakąś osobę, lecz wskazane przez niego w testamencie przyczyny nie mają faktycznie miejsca, to wówczas wydziedziczenie nie będzie skuteczne i osoba według testamentu wydziedziczona będzie mogła skutecznie ubiegać się o zachowek.

 

Jak stanowi art. 1011 K.c., zstępni wydziedziczonego zstępnego (czyli jego dzieci) są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę.

 

Sposób 2 – zrzeczenie się przez innych spadkobierców dziedziczenia po śmierci Pana rodziców.

 

Zrzeczenie takie może być dokonane wyłącznie przez umowę w formie aktu notarialnego.

 

Według art. 1048 Kodeksu cywilnego: „Spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego”.

 

Stosownie do art. 1049 § 1 Kodeksu cywilnego: „Zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej”. Według § 2 tego artykułu zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku.

 

Do zawarcia umowy o zrzeczenie się spadku konieczna jest wola zarówno spadkodawcy, jak i spadkobiercy.

 

Podsumowując, w opisanej sytuacji nie ma Pan zbyt wielkiego pola manewru, aby uniknąć zapłaty zachowku. Należy sobie bowiem uświadomić, że nie będzie łatwo kogoś wydziedziczyć, jak również trudno sobie wyobrazić, aby spadkobierca dobrowolnie zrzekł się dziedziczenia. W Pana sytuacji, zamiast podarowania Panu pieniędzy, radziłabym inne rozwiązanie. Pana rodzice mogliby po prostu kupić Panu mieszkanie za darowane Panu pieniądze (oczywiście najpierw musiałby Pan rodzicom darowiznę zwrócić), a następnie przekazaliby Panu to mieszkanie za pomocą umowy dożywocia.

 

Umowa dożywocia jest najlepszym sposobem, żeby uchronić się przez wypłatą zachowku.

 

Według art. 908 § 1 Kodeksu cywilnego (K.c.), jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (to jest właśnie umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.

 

Stosownie do art. 908 § 2 K.c., jeżeli w umowie o dożywocie nabywca nieruchomości zobowiązał się obciążyć ją na rzecz zbywcy użytkowaniem, którego wykonywanie jest ograniczone do części nieruchomości, służebnością mieszkania lub inną służebnością osobistą albo spełniać powtarzające się świadczenia w pieniądzach lub w rzeczach oznaczonych co do gatunku, użytkowanie, służebność osobista oraz uprawnienie do powtarzających się świadczeń należą do treści prawa dożywocia.

 

Z przepisów Kodeksu cywilnego wynika, że strony umowy dożywocia mogą swobodnie kształtować treść obowiązków nakładanych na nabywcę nieruchomości w związku z umową dożywocia. W umowie dożywocia strony same określają, co należy rozumieć pod pojęciem dożywotniego utrzymania. Dopiero w braku postanowień umownych wchodzą obowiązki określone w art. 908 Kodeksu cywilnego.

 

Umowa dożywocia nie jest bezpłatnym przysporzeniem (darowizną) i dlatego, jeżeli zostanie zawarta, spadkobiercy Pana rodziców nie będą mogli żądać zachowku od wartości nieruchomości zbytej na Pana rzecz tą umową (co miałoby miejsce w przypadku zwykłej darowizny czy dziedziczenia testamentowego).

 

Wartości nieruchomości przeniesionej przez spadkodawcę na nabywcę w zamian za dożywotnie utrzymanie, tj. w wykonaniu umowy dożywocia, nie dolicza się do substratu zachowku. Dożywocie jest umową wzajemną i odpłatną i również przy liberalnym ujmowaniu darowizny w rozumieniu przepisów o zachowku nie może ona mieć znaczenia z tego punktu widzenia. Tak też stwierdził Sąd Apelacyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z 19 lipca 2006 r., VI ACa 99/2006.

 

Zawarcie umowy dożywocia jest najlepszym sposobem na uniknięcie zapłaty zachowku po śmierci Pana rodziców.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

wersja do druku drukuj

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • IV + zero =

»Podobne materiały

Zwrot zadatku z powodu podania nieprawdziwych danych – czy jest możliwy?

Zapłaciłem zadatek (500 zł) na poczet najmu mieszkania, które zgodnie z ofertą miało mieć 50 m2. Metraż podany był w kilku ogłoszeniach. Po podpisaniu umowy dokonałem pomiarów, które wykazały, że lokal ma jednak tylko 36 m2. Chcę odstąpić od umowy i otrzymać wpłacony zadatek w podwójn

Wynagrodzenie agenta a wywiązywanie się agenta z obowiązków wynikających z umowy agencyjnej

Czy agentowi należy się wynagrodzenie za cały miesiąc pracy, czy wyłącznie za czas udokumentowanej przez niego pracy? Agent w miesiącu lutym przepracował właściwie tylko 5 dni, później nie jeździł do klientów, nie informował mnie o swoich zadaniach, nie wykonywał poleceń ani nie odbierał t

Poręczenie weksla bankowego

Syn zaciągnął kredyt gotówkowy w banku (150 tys. zł). Zabezpieczeniem były środki zgromadzone na jego koncie i regularne przelewy od firmy oraz weksel in blanco poręczony przez siostrę zatrudnioną na umowę-zlecenie. Syn nie spłacał kredytu, więc bank przesłał wezwanie do niego i do siostry – o
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »