.
Mamy 12 435 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Jak pomóc osobie w podeszłym wieku w załatwieniu spraw prawnych?

Autor: Janusz Polanowski • Opublikowane: 02.12.2014

Pani w podeszłym wieku, chora, która już od pewnego czasu nie wstaje z łóżka, chciałaby przenieść się do DPS-u. Emerytura nie wystarczy na pokrycie kosztów pobytu i dodatkowych kosztów związanych z jej stanem zdrowia, dlatego chciałaby sprzedać swoje mieszkanie. Rodzina, która pojawiła się w jej życiu miesiąc temu, nie wyraża zgody na sprzedaż. Jak pomóc tej osobie w załatwieniu spraw prawnych? Czy udzielając pełnomocnictwa mnie – osobie obcej, bym w jej imieniu dokonał sprzedaży, narazi się na procesy sądowe z rodziną? Rodzina rozważała ubezwłasnowolnienie.


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Jestem przekonany, że zastrzeżenia owej rodziny jest łatwo ocenić w świetle artykułu 140 Kodeksu cywilnego (K.c.): „W granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą”. Starsza Pni może samodzielnie – czyli z wyłączeniem innych osób – podejmować decyzje dotyczące tego, co stanowi jej własność; to obejmuje udziały we współwłasności (art. 198 K.c.), zwłaszcza udziały ułamkowe (art. 204 K.c.).

 

Problemem, i to wyraźnym, aktualnie bywa sposób rozliczania się między stronami transakcji – w tym transakcji dokonywanych w formie aktu notarialnego; forma taka jest wymagana (art. 158) odnośnie do nieruchomości, chodzi o wymóg formy pod rygorem nieważności (art. 73 K.c.). Według doniesień medialnych władze centralne noszą się z zamiarem wprowadzenia rozwiązania o charakterze rachunku powierniczego (nadzorowanego przez notariusza); taki rachunek ułatwiałby unikanie niebezpieczeństwa oszustw – same oszustwa są karalne, zwłaszcza na podstawie artykułu 286 Kodeksu karnego (K.k.), ale oszustwa się zdarzają. Notariusz również aktualnie może przyjmować pieniądze od stron transakcji (w ramach swoistego powiernictwa), ale warto z góry takie warunki transakcji omówić z potencjalnym kupującym oraz z samym notariuszem – w tym ostatnim przypadku może chodzić również o negocjowanie wysokości taksy notarialnej.

 

Jestem przekonany, iż Pan może sobie wyobrazić problemy, jakie mogłyby wystąpić, gdyby doszło do oszukania właścicielki mieszkania. Z uwagi na zasygnalizowane przez Pana zachowania rodziny starszej Pani problemy mogłyby również dotknąć ewentualnego pełnomocnika. Dlatego transakcja – zwłaszcza związana z zapłaceniem pieniędzy za mieszkanie – powinna zostać przeprowadzona bardzo starannie, również w celu uniknięcia oszczerczych oskarżeń.

 

Jeśli dobrze zrozumiałem Pańskie słowa, starsza Pani nie byłaby w stanie udać się do kancelarii notarialnej. W tej sytuacji trzeba będzie umówić wizytę notariusza w miejscu pobytu właścicielki mieszkania. Z tym wiążą się dodatkowe koszty – Pan (jako osoba pomagająca) mógłby skontaktować się z kancelariami notarialnymi i omówić szczegóły (w tym próbować negocjować koszty). Proszę pamiętać o regule wolności wyboru notariusza (spośród praktykujących w Polsce notariuszy).

 

Zastanówmy się nad tym, jaka czynność notarialna miałaby zostać dokonana w miejscu pobytu starszej Pani. Czy miałaby to być umowa, na podstawie której prawo własności przeszłoby na nabywcę (art. 155 K.c.), czy też byłoby to udzielenie pełnomocnictwa w formie aktu notarialnego (wymóg formy na podstawie art. 99 K.c. w związku z artykułem 158 K.c.)? W pierwszym przypadku zbycie mieszkania zostałoby dokonane przez właścicielkę – czyli bez udziału pełnomocnika. Oczywiście pełnomocnictwo (art. 98 i następne K.c.) mogłoby dotyczyć czynności przygotowawczych – takie pełnomocnictwo mogłoby zostać udzielone w formie pisemnej. Sygnalizuję taką możliwość zwłaszcza z uwagi na Pańskie słowa o zachowaniach rodziny starszej Pani.

 

Rozważyć warto i dać do przemyślenia właścicielce mieszkania różne umowy, na podstawie których mieszkanie mogłoby zostać zbyte. Umowa sprzedaży (art. 535 i następne K.c.) dałaby starszej Pani pieniądze – co jest typowe dla sprzedaży. Gdyby jakieś pieniądze pozostały po śmierci tej Pani, to zapewne „znaleźliby się” spadkobiercy, chętni do przyjęcia spadku (art. 922 K.c.). Wskazane przez Pana zachowanie tamtych osób – zwłaszcza z najbliższego kręgu rodzinnego – mogłyby uzasadniać ich wydziedziczenie. Wydziedziczenie – we właściwym tego słowa znaczeniu (art. 1008 i następne K.c.) – oznacza pozbawienie prawa do zachowku (art. 991 i następne K.c.). Oczywiście, wiąże się to z wyłączeniem od dziedziczenia ustawowego (art. 931 i następne K.c.). Część spadkobierców ustawowych (art. 931 i następne K.c.) została przez ustawodawcę zaliczona do osób uprawnionych z tytułu zachowku (art. 991 K.c.), dlatego w odniesieniu do osób z „nieco dalszej kolejki do spadku” w grę może wchodzić testament negatywny (negatywne postanowienia w testamencie), czyli wyrażenie przez spadkodawcę woli, by dana osoba po nim nie dziedziczyła. Zasadą jest, że prawa do zachowku po osobie wydziedziczonej przejmują jej zstępni (np. dzieci); z tego względu postanowienia o zachowku powinny być odpowiednio precyzyjne. Uzasadnienie wydziedziczenia to kolejne ważne zagadnienie – minimum stanowi wskazanie w testamencie (art. 1009 K.c.) przesłanek wydziedziczenia z artykułu 1008 K.c., ale lepiej jest dodać uzasadnienie.

 

Podczas wizyty notariusza mogłoby dojść do sporządzenia testamentu (art. 941 i następne K.c.) w formie aktu notarialnego (art. 949 K.c.). Spadkodawczyni sama zdecydowałaby o postanowieniach pozytywnych (np. ustanowieniu spadkobiercy lub zapisobiercy windykacyjnego) oraz negatywnych.

 

Z uwagi na przepisy o zachowku (art. 991 i następne K.c.) bardzo ryzykowne – zwłaszcza dla obdarowanego – mogłoby być zbycie mieszkania na podstawie umowy darowizny (art. 888 i następne K.c.). Już teraz można sobie wyobrazić przyszłe roszczenia z tytułu zachowku, np. roszczenie o uzupełnienie zachowku (art. 1000 K.c. w związku z art. 991 K.c.); darowizny (znaczniejszej wartości) są bowiem uwzględniane w dotyczących zachowku obliczeniach (art. 993 i następne K.c.).

 

W grę mogłaby wchodzić również umowa dożywocia (od art. 908 do art. 916 K.c.). Osoba nabywająca mieszkanie musiałaby się jednak liczyć z dużym zakresem świadczeń – osobistych lub finansowych – na rzecz starszej Pani (jako dożywotniczki). W przedstawionej przez Pana sytuacji mogłyby wchodzić w grę zarówno świadczenia finansowe i rzeczowe, jak również faktyczna piecza (przynajmniej częściowa) nad schorowaną starszą Panią. Zaletą – z perspektywy nabywcy nieruchomości (np. nieruchomości lokalowej) – jest to, że umowa dożywocia, jako umowa odpłatna, nie jest uwzględniania w dotyczących zachowku obliczeniach (art. 993 i następne K.c.).

 

Rodzina starszej Pani powinna liczyć się z możliwością płacenia na jej rzecz alimentów – od art. 128 do art. 1441 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Teraz praktycznie dość częste jest występowanie z powództwami alimentacyjnymi na rzecz wierzycieli alimentacyjnych przez organy administracji publicznej do spraw opieki społecznej – jest to możliwe na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zawiadomienie „opieki społecznej” o sytuacji mogłoby uruchomić „mechanizm prawny”, który byłby bardzo przykry dla rodziny starszej Pani. Chodzi nie tylko o alimenty, ale również o ewentualności odpowiedzialności karnej za pozostawienie osoby w potrzebie (w tym za uchylanie się od alimentacji) – art. 209 Kodeksu karnego.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 8 plus IX =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »