Mamy 11 676 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Jak nie płacić zachowku?

Autor: Łukasz Obrał • Opublikowane: 07.10.2009

Jestem wdowcem. Od kilkunastu lat mieszka i opiekuje się mną syn z wnuczką. W 2004 r. sporządziłem notarialnie testament, w którym oświadczyłem, że do całości spadku po sobie powołuję syna. W 2006 r. z kolei darowałem swoje mieszkanie jedynej córce syna (bez zapisu o dożywociu). Syn, działając w jej imieniu, darowiznę przyjął. Czy wnuczka będzie musiała wypłacić zachowek moim dzieciom z tytułu otrzymanej darowizny? Czy pomogłoby odwołanie testamentu? Czy jakoś inaczej można uniknąć płacenia zachowku przez wnuczkę? Może zawrzeć umowę o dożywocie związaną z wcześniejszą darowizną? 


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Jak nie płacić zachowku?

Czy obdarowana wnuczka będzie musiała płacić zachowek dzieciom spadkodawcy?

Stosownie do art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego: „Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału”.

 

Jeżeli spadkobiercą testamentowym będzie Pana syn, to jego rodzeństwo będzie się mogło domagać od niego zapłaty zachowku i nie będzie on mógł uniknąć płacenia zachowku. Po Pana śmierci również wnuczka może zostać zobowiązana do zapłaty zachowku na rzecz Pana spadkobierców ustawowych – Pańskich dzieci. Wynika to z tego, że istnieje możliwość zaliczenia poczynionych przez spadkodawcę darowizn do spadku, zwłaszcza jeżeli przedmioty majątkowe podarowane przez spadkodawcę wyczerpują cały lub prawie cały spadek.

 

Stosownie do art. 1000 § 1 Kodeksu cywilnego: „Jeżeli uprawniony nie może otrzymać od spadkobiercy należnego mu zachowku, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny”.

Kiedy roszczenia o zachowek od osoby obdarowanej ulegają przedawnieniu?

Jeżeli Pana śmierć nastąpi po upływie 10 lat od daty darowizny (po 2017 r.), a syn wnuczki w chwili Pana śmierci będzie żył, to wówczas darowizna, której dokonał Pan na rzecz wnuczki, nie będzie zaliczona do spadku po Panu, a tym samym spadkobiercy ustawowi nie będą mogli skutecznie dochodzić zachowku od Pana wnuczki. Wynika to z tego, że – stosownie do art. 994 § 1 Kodeksu cywilnego – przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż 10 laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

 

Gdyby w chwili Pana śmierci po 2017 r. Pański syn żył, to wówczas wnuczka nie byłaby Pana spadkobiercą ani uprawnioną do zachowku i dlatego też darowizny na jej rzecz nie zaliczyłoby się do spadku po Panu.

 

Jeżeli Pana syn, ojciec wnuczki, której podarował Pan mieszkanie, nie przeżyje Pana (umrze wcześniej niż Pan), to w przypadku Pana śmierci wnuczka będzie Pana spadkobierczynią ustawową. W takiej sytuacji darowizna uczyniona przez Pana na rzecz wnuczki będzie zawsze podlegała zaliczeniu do spadku, ponieważ darowizna będzie uznana za darowiznę uczynioną na rzecz spadkobiercy (wnuczki) i 10-letni okres od dokonania darowizny nie będzie miał znaczenia.

Przeniesienie własności nieruchomości umową dożywocia a zachowek 

Gdyby zawarł Pan z wnuczką umowę o dożywocie, a nie umowę darowizny, to wówczas podarowanego mieszkania nie można by zaliczyć do spadku po Panu. Umowa o dożywocie, która polega na przeniesieniu własności nieruchomości w zamian za zapewnienie zbywcy dożywotniego utrzymania, jest czynnością prawną odpłatną i w żadnym wypadku nie może zostać uznana za bezpłatne przysporzenie. Tym samym własności mieszkania nie można by zaliczyć na poczet spadku po Panu.

 

Niestety jako że przeniósł już Pan umową darowizny własność mieszkania na wnuczkę, nie może Pan ponownie przenieść tej własności umową o dożywocie. W szczególności nie może Pan zawrzeć notarialnej umowy o dożywociu, która byłaby związana z wcześniejszą darowizną. Nie jest już Pan właścicielem nieruchomości, którą podarował Pan wnuczce.

 

Nie ma możliwości prawnej „zmodyfikowania” umowy darowizny, w szczególności przez wskazanie, że nie była to umowa darowizny, ale umowa o dożywocie. Nawet gdyby wnuczka przeniosła na Pana z powrotem własność mieszkania, a następnie Pan zawarł z nią umowę o dożywocie, umowa darowizny z 2007 r. byłaby brana pod uwagę. Darowizna ta została już bowiem wykonana.

Odwołanie darowizny

Teoretycznie mógłby Pan odwołać darowiznę na rzecz wnuczki. Jednak – stosownie do art. 898 § 1 Kodeksu cywilnego – darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Aby odwołać skutecznie darowiznę, wnuczka musiałaby się wykazać wobec Pana rażącą niewdzięcznością, ale nic podobnego się nie wydarzyło.

 

Jeżeli nawet udałoby się Panu odwołać darowiznę (co jest możliwe, gdyby wnuczka dopuściła się wobec Pana rażącej niewdzięczności), a następnie przeniósłby Pan własność nieruchomości na rzecz wnuczki – to spadkobiercy z łatwością mogliby wykazać, że odwołanie darowizny było czynnością prawną zmierzającą do obejścia prawa (dokonaną w celu pozbawienia spadkobierców prawa do ubiegania się o zachowek). Nielogiczne bowiem byłoby takie Pana postępowanie, że najpierw odwołuje Pan darowiznę z powodu rażącej niewdzięczności wnuczki, a następnie przenosi Pan własność nieruchomości na jej rzecz.

Odwołanie testamentu

Odwołanie testamentu również nie zmieni sytuacji Pana wnuczki – jeżeli odwoła Pan testament, to wówczas odbędzie się dziedziczenie ustawowe. W takim wypadku spadkobiercy ustawowi będą mogli żądać od Pana wnuczki zapłaty zachowku, a jeżeli odziedziczą jakiś majątek po Panu – to uzupełnienia zachowku. Będą mogli żądać zaliczenia darowizny uczynionej przez Pana na rzecz wnuczki do spadku po Panu.

Kiedy może nastąpić wydziedziczenie uprawnionego do zachowku?

Wydziedziczenie to pozbawienie przez spadkodawcę prawa do zachowku. Powinno ono znaleźć się w testamencie. Wydziedziczenie może nastąpić, gdy uprawniony do zachowku (czyli Pana dzieci):

 

  1. wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
  2. dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
  3. uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

 

Jeżeli powyższe przesłanki nie występują, to wydziedziczenie nie będzie skuteczne i Pana spadkobiercy ustawowi będą mogli domagać się zachowku od wnuczki, która otrzymała od Pana darowiznę.

Zrzeczenie się dziedziczenia przez spadkobierców

Wnuczka mogłaby uniknąć zapłaty zachowku, gdyby spadkobiercy zrzekli się dziedziczenia po Panu. Zrzeczenie takie może być dokonane wyłącznie przez umowę, jaką mogliby zawrzeć z Panem.

 

Według art. 1048 Kodeksu cywilnego: „Spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego”.

 

Stosownie do art. 1049 § 1 Kodeksu cywilnego: „Zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej”. Według § 2 tego artykułu zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku.

 

Do zawarcia umowy o zrzeczenie się spadku konieczna jest wola zarówno spadkodawcy, jak i spadkobiercy. Jeżeli spadkobiercy nie zechcą zrzec się spadku po Panu, to nadal będą spadkobiercami ustawowymi i będą mogli dochodzić zachowku.

Kiedy wnuczka uniknie płacenia zachowku?

Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że Pana wnuczka uniknie zapłaty zachowku (jeżeli z takim żądaniem wystąpią Pana spadkobiercy ustawowi) tylko, jeżeli:

 

  1. Pana śmierć nastąpi po okresie 10 lat od daty dokonania darowizny przy jednoczesnym założeniu, że Pana syn, a ojciec wnuczki przeżyje Pana. W takim wypadku darowizna na rzecz wnuczki nie zostanie zaliczona do spadku po Panu.
  2. doprowadzi Pan do zawarcia ze swoimi zstępnymi umowy o zrzeczenie się spadku,
  3. wydziedziczy Pan swoich zstępnych.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • dwa plus 0 =

»Podobne materiały

Termin otrzymania ostatniej wypłaty pracy pracownika zwolnionego na mocy art. 52 K.p.

Przez pierwszy tydzień grudnia pracowałem zgodnie z grafikiem przedstawionym przez pracodawcę. Później, przez dwa tygodnie przebywałem na planowanym urlopie. W pracy stawiłem się zaraz po nim i tego dnia wręczono mi wypowiedzenie umowy o pracę na mocy art. 52 Kodeksu pracy. Kilka dni później po

 

Przyznanie opieki nad dzieckiem a sprawa o ustalenie ojcostwa

Spodziewam się dziecka, nie chcę się wiązać z jego ojcem, gdyż kontakty z nami były bardzo luźne, a ciąża to wynik mojej lekkomyślności. Po narodzinach dziecka on chce zrobić badania o ustalenie ojcostwa. Czy mogę odmówić? I najważniejsze: czy ojciec dziecka, który nie ma warunków do jego wychowywan

 

Umowa na kartce papieru - czy taka umowa jest ważna?

Jestem właścicielem budynku parterowego sąsiadującego z budynkiem, który na moim dachu ma zbudowany balkon. Przy zakupie podpisałem zgodę, że w momencie modernizacji lub budowania piętra dobuduję balkon od strony wschodniej. Czy na podstawie tej kartki muszę się wywiązać z deklaracji?

 

Zerwanie umowy – zakup sprzętu komputerowego

Mam małą firmę. Cztery dni temu podpisałem umowę na zakup sprzętu komputerowego, a teraz – pod wpływem nieprzewidzianych okoliczności – chciałbym się z niej wycofać. Czy jest taka możliwość?

 

Zachowek – co zrobić, by uprawniony go nie otrzymał?

Ojciec przepisał mi aktem darowizny mieszkanie. Mam jedną siostrę. Ojciec nie chce, aby po jego śmierci córka dostała zachowek. Co powinien zrobić, by do tego nie doszło?

 

Czy należy się zachowek po rodzicach którzy przekazali gospodarstwo bratu za emeryturę?

W 1982 lub 1983 roku rodzice zapisali memu bratu 11-hektarowe gospodarstwo rolne w zamian za emeryturę. Oboje zmarli w ubiegłym roku. Jako że jestem najbliższą rodziną, chciałem z bratem omówić moje prawo do zachowku, ale odparł, że nic mi się nie należy. Co prawda ojciec w rozmowie ze mną dawn

 

Były właściciel domu się nie wymeldował – co zrobić?

Prawie 10 lat temu kupiłam dom, który teraz zamierzam sprzedać. Były właściciel jednak do tej pory się nie wymeldował. Co zrobić w tej sytuacji?

 

podtytuły

Moja mama oraz tata mojej żony chcą nam przepisać swoje fundusze inwestycyjne. W jaki sposób najlepiej to zrobić, by zapłacić jak najmniejszy podatek?

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »