Mamy 11 050 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Jak pozbawić dzieci prawa do spadku i zachowku?

Autor: Izabela Nowacka-Marzeion • Opublikowane: 15.02.2020

Mama sporządziła testament dotyczący mieszkania, w którym wydziedziczyła dwójkę swoich dzieci, oprócz mnie. Dzieci mamy(brat i siostra) nadużywali alkoholu i nie interesowali się mamą, a nawet stanowili dla niej realne zagrożenie. To ja ponosiłam koszty opieki nad mamą, a w ostatnim czasie koszty domu opieki i prywatnego pobytu w szpitalu (łącznie kilkadziesiąt tysięcy złotych). Moja siostra w ogóle się mamą nie interesuje, nawet jej nie odwiedza, nie dzwoni i oczywiście nie dokłada się ani grosza do wydatków, których jest wiele, bo mama ma różne dolegliwości. Siostra i jej syn to niewdzięcznicy, którzy nic nie robią, a mają żądania. Dodam, że jakiś czas temu spłaciłam ich zadłużenie za czynsz w mieszkaniu komunalnym, aby go nie stracili, i jeszcze około roku dopłacałam im do czynszu. Mama posiada jeszcze działkę wartą ok. 30 tys. zł, na którą nie sporządziła testamentu. Czy jest możliwość przeprowadzenia sprawy, aby pozbawić rodzeństwo prawa do spadku i zachowku? Czy można chociaż częściowo zobowiązać ich do pokrycia poniesionych przeze mnie koszty opieki? Nie widzę żadnych podstaw, aby otrzymali spadek lub zachowek po mamie, ze względu na ich zachowanie.


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Jak pozbawić dzieci prawa do spadku i zachowku?

Fot. Fotolia

Czego może dotyczyć testament?

Testament zasadniczo nie może dotyczyć konkretnego składnika majątku, może dotyczyć całego majątku, może powoływać jedną lub kilka osób do dziedziczenia albo może zawierać tzw. zapis, zobowiązujący spadkobierców do przeniesienia na rzecz określonej osoby danego składnika majątku. Zatem jeśli mama powołała Panią do sądku, wydziedziczając pozostałe dzieci, to powinna Pani odziedziczyć cały spadek.

 

Skuteczne wydziedziczenie dzieci w testamencie

Pozostałe Pani rodzeństwo zostało wydziedziczone, jeśli mama dokonała tego skutecznie, to w ogóle nie dojdą do dziedziczenia. Wiąże się to jednak z pewnymi konsekwencjami – albo nie dochodzą do dziedziczenia i Pani otrzymuje cały spadek, ale nie ma od kogo dochodzić zwrotu kosztów opieki nad mamą, albo dochodzą do dziedziczenia, a Pani może od nich dochodzić zwrotu kosztów opieki nad mamą.

 

Zgodnie z treścią wyroku Sądu Najwyższego z 7 sierpnia 1975 r. (sygn. akt III CZP 60/75) spadkobierca może domagać się od pozostałych spadkobierców także wynagrodzenia za sprawowanie opieki nad spadkodawcą oraz poniesionych przez siebie wydatków na leczenie i utrzymanie spadkodawcy, jednak nie jest to roszczenie z tytułu „spłaconych długów spadkowych”.

 

W związku z tym roszczeń jednych spadkobierców przeciwko pozostałym spadkobiercom z tytułu zwrotu części kosztów poniesionych na leczenie i utrzymanie spadkodawcy oraz roztoczenie nad nim pieczy nie można rozpatrywać w postępowaniu o dział spadku. To znaczy, że spadkobierca, który np. poniósł koszty związane z ostatnią chorobą spadkodawcy nie może w postępowaniu o dział spadku domagać się ich zwrotu w całości czy części od pozostałych spadkobierców. Jest to tzw. roszczenie regresowe, o którym mówi w art. 140 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

 

Czy zawsze należy się zachowek?

Wydziedziczenie będzie oznaczać, że objęte nim osoby nie będą miały również prawa do zachowku.

 

Zgodnie z treścią art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego (K.c.) – zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – 2/3 wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek). Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia (art. 991 § 2 K.c.).

 

Napisała Pani, że rodzeństwo nie opiekowało się mamą, a postępowało wręcz nagannie wobec niej. Można by uznać, że roszczenie o zachowek byłoby w tym wypadku niezgodne z zasadami współżycia społecznego.

 

Roszczenie o zachowek niezgodne z zasadami współżycia społecznego - orzecznictwo

W orzecznictwie Sądu Najwyższego za dominujące uznać trzeba stanowisko, że art. 5 K.c. przy roszczeniach o zasądzenie zachowku jest stosowany wyjątkowo. Konsekwentnie podkreśla się, że ocena sądu, czy żądanie zapłaty sumy odpowiadającej wysokości zachowku stanowi nadużycie prawa w myśl art. 5 K.c. nie powinna pomijać, że prawa osoby uprawnionej do zachowku służą urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma wobec swoich osób najbliższych. Należy także pamiętać o przyjętej przez ustawodawcę zasadzie, że nikt nie może na wypadek swojej śmierci rozporządzić swoim majątkiem zupełnie dowolnie z pominięciem swoich najbliższych. Podkreśla się przy tym konieczność dokonania przez sąd oceny okoliczności faktycznych konkretnej sprawy przy uwzględnieniu zasady, że zastosowanie art. 5 K.c. może mieć miejsce zupełnie wyjątkowo; zakres zastosowania tego przepisu w sprawie o zachowek winien być wąski. Orzecznictwo to stoi także na stanowisku, że z uwagi na charakter zachowku pozbawienie go na podstawie art. 5 K.c. musi sankcjonować wyłącznie rażące przypadki nadużycia tego prawa. O nadużyciu prawa przez żądanie zapłaty zachowku mogą decydować jedynie okoliczności istniejące w płaszczyźnie „uprawniony – spadkobierca”, nie można także abstrahować od faktu, że wyłączenia prawa do zachowku, z uwagi na niewłaściwe postępowanie w stosunku do spadkodawcy, dokonuje on sam w drodze wydziedziczenia z art. 1008 K.c. Okoliczności występujące na linii „uprawniony – spadkodawca” nie są oczywiście bez znaczenia, jednak mogą zostać uwzględnione jedynie jako dodatkowe, potęgujące stan sprzeczności z kryteriami nadużycia prawa. Stanowczo podnosi się przy tym, że samodzielnie nie mogą dawać podstawy do stwierdzenia nadużycia prawa (tak m.in.: wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r., I CK 215/03, BSN 2004/11/40, wyrok SA w Łodzi z dnia 9 kwietnia 2013 r., I ACa 1333/12, LEX nr 1313317, wyrok SA w Łodzi z dnia 25 lipca 2013 r., I ACa 141/12, LEX nr 1356561, wyrok SA w Szczecinie z dnia 21 maja 2013 r., I ACa 101/13, LEX nr 1392043).

 

Sprzeczność z zasadami współżycia społecznego w świetle ugruntowanego orzecznictwa zachodzić może jedynie wówczas, gdy w świetle reguł lub wartości moralnych powszechnie społecznie akceptowanych żądanie zapłaty należności z tytułu zachowku musi być ocenione negatywnie. Z uwagi na wskazaną tutaj istotę zachowku pozbawienie go na podstawie art. 5 K.c. musi sankcjonować wyłącznie rażące przypadki nadużycia tego prawa (por. wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r., I CK 215/03, BSN 2004/11/40 i z dnia 25 stycznia 2001 r., IV CKN 250/00, LEX nr 490432, wyrok SA w Szczecinie z dnia 21 maja 2013 r., I ACa 101/13, LEX nr 1392043). Doniosłość następstw związanych z pozbawieniem prawa do zachowku uzasadnia przyjęcie, że postępowanie osób uprawnionych do zachowku musi być rażąco naganne albo cechować się złą wolą po ich stronie. Pamiętać jednak trzeba, że o nadużyciu prawa podmiotowego mogą decydować jedynie okoliczności istniejące w płaszczyźnie „uprawniony – spadkobierca”. Jak wskazano wyżej, nie można pominąć faktu, że wyłączenia prawa do zachowku z uwagi na niewłaściwe postępowanie w stosunku do spadkodawcy, dokonuje on sam w drodze wydziedziczenia (art. 1008 K.c.). Okoliczności występujące na linii „uprawniony – spadkodawca” nie są oczywiście pozbawione znaczenia, ale mogą zostać uwzględnione tylko jako dodatkowe, potęgujące stan sprzeczności z kryteriami nadużycia prawa. Samodzielnie nie mogą dawać podstawy do stwierdzenia nadużycia prawa. Zasady współżycia społecznego w rozumieniu art. 5 K.c. są pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności konkretnej sprawy i w takim całościowym ujęciu wyznaczają podstawy, granice i kierunki jej rozstrzygnięcia w wyjątkowych sytuacjach, które art. 5 K.c. ma na względzie. Etyczny charakter zachowku ma zatem wpływ na ocenę roszczenia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego, o których mówi art. 5 K.c. – ocena ta jest w tej sytuacji – zważywszy na istotę zachowku – zaostrzona, co skutkuje tym, że do nadużycia prawa będzie mogło dojść jedynie wyjątkowo, w sytuacjach szczególnie rażących. Zastosowanie art. 5 K.c. nie może udaremniać celów przepisów K.c. o zachowku (wyrok SA w Poznaniu z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. akt I ACa 1121/11 i z dnia 9 maja 2013 r., sygn. akt I ACa 334/13, LEX nr 1342321).

 

Jak wynika z przywołanego orzecznictwa, sytuacja wyłączenia zachowku ze względu na niewłaściwe, naganne zachowanie wobec spadkodawcy (rodzica) jest sytuacją wyjątkową. Lepiej więc doprowadzić do skutecznego wydziedziczenia rodzeństwa na podstawie testamentu. Pozbawi Pani siostrę i jej dziecko równocześnie prawa do spadu i do zachowku. Dlatego tak ważna jest w tej sytuacji prawidłowa treść testamentu Pani mamy, a skoro mama żyje, jest jeszcze czas na wprowadzenie zmian. Zalecam sporządzenie testamentu u notariusza.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

wersja do druku drukuj

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • cztery - 3 =

»Podobne materiały

Mieszkanie darowane ze służebnością a prawo do zachowku

Zmarła matka mojego męża. Jak wynika z księgi wieczystej, mieszkanie aktem darowizny przekazała bratu męża. Jednak po dziesięciu latach darowizna została cofnięta i ponownie dokonana na rzecz wnuczka (syna obdarowanego) z ustanowieniem służebności. Czy mąż ma prawo do zachowku?

 

Ustalenie wartości zachowku dla córki męża z jego pierwszego małżeństwa

Niedawno zmarł mój mąż. Mieliśmy wspólność majątkową. Mąż zostawił testament, w którym uczynił mnie jedynym spadkobiercą naszego mieszkania. Oprócz mnie został nasz syn i córka męża z pierwszego małżeństwa. Po ustaniu alimentów mąż wspomagał córkę finansowo przez wiele lat (m.in. darowizny pieniężne

 

Spadek po wujku

Mój mąż otrzymał spadek po wujku (bracie babci) na podstawie testamentu. Wujek nie miał żadnej bliższej rodziny – jego rodzice, dziadkowie, rodzeństwo oraz była żona nie żyją, dzieci zaś nie posiadał. Czy dzieci nieżyjącego rodzeństwa wujka mają prawo do zachowku? W jakiej części? Czy bratanic

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »