Mamy 11 050 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Ingerowanie w nagrobek rodzinny przez kuzynki

Autor: Michał Soćko • Opublikowane: 07.02.2020

W miejscu pochowana mojego taty, na nagrobku rodzinnym (pochowany razem z rodzicami) w ostatnim czasie ktoś z nie najbliższej rodziny (dzieci i zony) zmienił górną płytę nagrobku i całkowicie zabudował górną część, kładąc trzy płyty. Do tej pory grób wyglądał zupełnie inaczej, zgodnie z wolą rodziny – było miejsce na nasadzone kwiaty. Dokonano też zmiany krzyża. Wszystkiego – jak się wydaje – dokonały kuzynki, bez porozumienia i zgody z nami. My jako dzieci mieliśmy i mamy w planach postawienie nowego nagrobka na grobie naszego taty, a tym samym i dziadków. Czy kuzynki miały prawo ingerować w zmiany nagrobku bez porozumienia z nami, dziećmi, i żoną zmarłego? Czy mamy prawo do postawienia i wyboru nowego pomnika bez porozumień z kuzynkami? A może mają pomysł na pochowane kogoś, o czym nie wiemy – czy mogą to zrobić?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Ingerowanie w nagrobek rodzinny przez kuzynki

Fot. Fotolia

Prawo do dysponowania grobem

Kwestię miejsca pochówku osoby zmarłej oraz praw i obowiązków z tym związanych reguluje częściowo ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (t.j. Dz.U. 2017 poz. 912), zwana dalej także „u.c.”. Wskazać jednak należy, że powyższa ustawa nie czyni tego kompleksowo, a wiele zagadnień spornych musi rozstrzygać orzecznictwo.

 

W każdym razie w pierwszej kolejności o prawie do grobu rozstrzyga sama umowa cywilnoprawna zawarta przez osobę, która nabyła kwaterę. Przy czym na prawo do grobu składa się m.in. możliwość odwiedzania grobu, jego przystrajania czy wybudowania nagrobka, jego utrzymania.

 

Tak też przyjął Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 13 lipca 2017 r.: „umowa o pochowanie zwłok jest czynnością cywilnoprawną zawartą przez osobę fizyczną z zarządem cmentarza, z której wynika szereg uprawnień dla osoby, dla której kult pamięci osoby zmarłej pochowanej w tym grobie, jest jej własnym dobrem osobistym” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt I ACa 136/17).

 

Podobnie przyjął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 lutego 2016 r. wskazując, że „prawo do grobu ma charakter cywilnoprawny, a umowa o pochowanie zwłok jest czynnością cywilnoprawną zawartą przez osobę fizyczną z zarządem cmentarza, z której wynika szereg uprawnień dla osoby, dla której kult pamięci osoby zmarłej pochowanej w tym grobie, jest jej własnym dobrem osobistym. Suma tych uprawnień stanowi prawo do grobu. Prawo do grobu ma dwojaki charakter: osobisty i majątkowy, przy czym na pierwszy plan wysuwają się elementy osobiste, do których zalicza się prawo do pochowania zwłok uprawnionego w wybranym przez niego miejscu, jeżeli dokonał takiego wyboru i obok zwłok jego bliskich, prawo opieki nad grobem, sprawowania kultu osoby tam pochowanej, podjęcia decyzji o pochowaniu innych osób bliskich itp. Prawo to ma także elementy majątkowe, takie jak np. ponoszenie wydatków związanych z utrzymaniem prawa do grobu oraz utrzymaniem samego grobu, jednak mają one charakter podrzędny w stosunku do decydujących elementów niemajątkowych” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2016 r., sygn. akt III CSK 84/15).

Zmiana praw do grobu po pochowaniu pierwszego zmarłego

Niemniej jednak po zawarciu takiej umowy z zarządem cmentarza i pochowaniu pierwszej osoby zmarłej zawarta umowa schodzi na drugi plan, a znajdują zastosowanie przepisy ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych.

 

Jak wskazał bowiem Sąd Apelacyjny w Białymstoku, „podstawowym i pierwotnym źródłem prawa do grobu jest cywilnoprawna umowa zawarta z zarządem cmentarza przez osobę uprawnioną do pochowania zwłok. Jest to umowa nienazwana, której treścią jest przyjęcie zwłok osoby zmarłej do pochowania. Osoba, która wybudowała grób na podstawie zawartej przez siebie umowy z zarządem cmentarza i uiściła należną opłatę z chwilą pochowania pierwszego zmarłego, traci możliwość rozporządzania prawem do grobu, bowiem z tym momentem nie jest już możliwe rozdzielenie uprawnień majątkowych i osobistych i z tego względu prawa majątkowe tracą swoją odrębność w tym sensie, że nie mogą być przedmiotem wyłącznego korzystania i rozporządzania ze strony dotychczasowego ich podmiotu, a to ze względu na prawo do grobu przysługujące pozostałym uprawnionym, których źródłem jest fakt powiązań rodzinnych z osobą pochowaną w grobie, znajduje oparcie w judykaturze” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 11 lutego 2015 r., sygn. akt I ACa 749/14).

 

Zatem z chwilą pochowania danej osoby w grobie prawo do przychodzenia na grób, opiekowania się grobem etc. nabywa także dalsza rodzina.

Sytuacja konfliktu dotyczącego zarządzania grobem

Problem pojawia się jednak w sytuacji, gdy powstaje konflikt co do zarządzania grobem. W takiej sytuacji w orzecznictwie wskazuje się, że powinny być stosowane przepisy o współwłasności.

 

„Grób nie jest przedmiotem własności, ale stanowi przedmiot wspólnego prawa innego niż własność. Do rozwiązania spornych problemów między uprawnionymi, związanych z korzystaniem ze wspólnego grobu, mają zastosowanie, w drodze analogii, przepisy art. 199–204 k.c. o zarządzie rzeczą wspólną” (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 435/15).

 

Odrębnym zagadnieniem jest to, że istnienie obok siebie równoległych uprawnień kilku osób do tego samego grobu powoduje, iż realizacja tych uprawnień musi być - o ile nie ma pomiędzy uprawnionymi zgody – harmonizowana, czemu służyć mogą w drodze ostrożnej analogii reguły dotyczące wspólnych praw, którymi w prawie polskim – wobec braku przepisów o wspólności praw w ogólności – mogą być tylko przepisy o współwłasności” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2015 r., sygn. akt III CSK 305/14).

 

W konsekwencji o przebudowie nagrobka powinni decydować wszyscy uprawnieni (art. 199 Kodeksu cywilnego): „do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli. W braku takiej zgody współwłaściciele, których udziały wynoszą co najmniej połowę, mogą żądać rozstrzygnięcia przez sąd, który orzeknie mając na względzie cel zamierzonej czynności oraz interesy wszystkich współwłaścicieli”.

 

Skoro prawo do wybudowania nagrobka i decydowaniu o jego wystroju składa się na prawo do grobu, a jego istota i treść ma charakter cywilnoprawny, to spory dotyczące tego, czy na danym cmentarzu osoba legitymująca się prawem do grobu ma prawo wybudować grób murowany, należy do drogi sądowej przed sądem powszechnym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 435/15).

Prawo do pochowania zwłok w danym grobie

Natomiast prawo do pochowania zwłok w danym grobie powinno wynikać z zawartej umowy z zarządcą.

 

Jeżeli nie ma żadnego wyraźnego postanowienia w umowie na ten temat, to można posiłkować się art. 8 ust. 3–4 u.c.:

 

„Art. 8. 1. Przyjęcie zwłok do pochowania na cmentarz następuje po przedstawieniu dokumentów określonych w art. 11 ust. 4b i 9.

2. W miejscowościach, w których nie ma cmentarzy komunalnych, zarząd cmentarza wyznaniowego jest obowiązany umożliwić pochowanie na tym cmentarzu, bez jakiejkolwiek dyskryminacji, osób zmarłych innego wyznania lub niewierzących.

3. Zarząd cmentarza wyznaniowego nie może odmówić pochowania zwłok osób, które posiadają nabyte prawo do pochówku w określonym miejscu tego cmentarza.

4. Prawo to służy, obok osoby określonej w ust. 3, także jej bliskim, to jest małżonkowi, wstępnym, zstępnym, rodzeństwu i przysposobionym.

5. Zwłoki osób, o których mowa w ust. 3 i 4, powinny być przez zarząd cmentarza traktowane na równi ze zwłokami osób należących do wyznania, do którego należy cmentarz, a w szczególności pod względem wyznaczenia miejsca pochowania, właściwego ceremoniału pogrzebowego i wznoszenia stosownych nagrobków”.

 

Natomiast w razie sporu co do dyspozycji miejscem w grobie zarząd cmentarza powinien wystąpić do osób uprawnionych o zgodę.

 

Zgodnie bowiem z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1989 r., sygn. akt II CR 6/68, „w przypadku, gdy okoliczności wskazują na mogący wystąpić spór co do dyspozycji miejscem w grobie rodzinnym, Zarząd Cmentarza Komunalnego przed wyrażeniem zgody na pochowanie następnych zwłok, powinien od osoby, która uiściła opłatę za pochowanie zwłok oraz opłatę i zastrzeżenie przeciwko ponownemu użyciu grobu rodzinnego, zażądać przedłożenia oświadczenia osób wymienionych w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 31.I.1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (jedn. tekst: Dz. U. 1972 r. Nr 47, poz. 298), o wyrażeniu na pochowanie zgody, a gdy osoby takie nie istnieją, do potwierdzenia tego oświadczeniem”.

 

Podsumowując, w razie sporu co do przebudowy grobowca potrzebna jest zgoda wszystkich osób uprawnionych. W braku takiej zgody można wystąpić do sądu o zastępcze wyrażenie zgody.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

wersja do druku drukuj

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • III minus 0 =

»Podobne materiały

Wolne miejsca w grobowcu po ekshumacji

Przeprowadziłem ekshumację 4 grobów do jednego grobowca składającego się z dwóch miejsc. Decyzja sanepidu jest pozytywna. Ostatni pochówek był 1992 r. i groby są opłacone na 20 lat w 2009 r. Pozostają dwa wolne miejsca. Czy mogę te dwa wolne miejsca użyczyć innym osobom? Na tym cmentarzu od 12 lat n

 

Zawłaszczenie kwatery na cmentarzu

Posiadam prawo do dysponowania kwaterą na cmentarzu komunalnym (wykupiłem je w 2004 r. na 20 lat – mam na to fakturę). W grobie pochowana była matka, której zwłoki niedawno zostały przeniesione w inne miejsce. Wykupiona przeze mnie kwatera została wykorzystana do wybudowania rodzinnego grobowc

 

Grób babci – spór o prawo do rozporządzania grobem

Sprawa dotyczy grobu mojej babci. Otrzymałem od proboszcza odpowiedź, z którą trudno mi się zgodzić, dlatego proszę o pomoc w wyjaśnieniu tej sprawy. Opłatami związanymi z miejscem spoczynku babci zajmował się dziadek, który zmarł w 1994 r. Przypuszczam, że miejsce było opłacone co najmniej do roku

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »