Mamy 11 676 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Formy zawierania umów

Autor: Monika Cieszyńska • Opublikowane: 12.10.2007

Artykuł omawia sposoby zawierania umów w świetle obowiązującego prawa, opisując służące temu formy prawne i przedstawiając skutki niezachowania wskazanej przez ustawodawcę postaci takiego dokumentu.



Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Zasada swobody (wolności) umów, wyrażona w art. 3531 Kodeksu cywilnego, jest jedną z najważniejszych reguł w stosunkach umownych. Zgodnie z przywołanym artykułem strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według własnego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Należy jednak mieć na względzie, iż zasady tej nie należy odnosić jedynie do swobody kształtowania treści stosunku umownego, ale również do swobody wyboru formy kontraktu.

 

Niemniej powyższa zasada w zakresie wyboru formy, podobnie jak w zakresie kształtowania treści stosunku prawnego, nie jest absolutna. Niekiedy przepisy, dla skuteczności dokonania określonej czynności, zastrzegają formę szczególną.

 

Co do zasady, podstawową formą zawierania umów jest zwykła forma pisemna. Obok postaci pisemnej przepisy Kodeksu cywilnego wyróżniają tzw. inne formy szczególne zawierania umów (kwalifikowane), np. umowa z podpisem notarialnie poświadczonym, umowa z datą pewną i akt notarialny.

 

W polskim ustawodawstwie określona forma czynności prawnej zastrzeżona jest albo pod rygorem nieważności (ad solemnitatem), albo dla celów dowodowych (ad probationem), albo dla wywołania określonych skutków prawnych (ad eventum). Rozróżnienie to ma znaczenie ze względu na konsekwencje niedochowania wskazanej przez ustawę formy prawnej.

 

Jeśli dana forma szczególna została zastrzeżona przez ustawę pod rygorem nieważności, bądź strony same przewidziały ją pod takim rygorem w umowie, niezachowanie jej spowoduje bezwzględną nieważność czynności prawnej i to od samego początku (art. 76 i 73 Kodeksu cywilnego). Na przykład umowa w przedmiocie przeniesienie własności nieruchomości winna być zawsze sporządzona w formie aktu notarialnego; zbycie, wydzierżawienie przedsiębiorstwa lub ustanowienie na nim użytkowania powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym; natomiast umowa o ustanowienie zastawu powinna być zawarta na piśmie z datą pewną, chociażby umowa o przeniesienie prawa nie wymagała takiej formy.

 

Jeśli chodzi o formę zastrzeżoną jedynie dla wywołania skutków prawnych to niezachowanie jej powoduje, iż choć umowa będzie ważna, ale nie zostaną wywołane niektóre wskazane w ustawie skutki prawne, które wystąpiłyby gdyby dokonano zastrzeżonej formy (art. 74 § 1 i 73 § 1 K.c.).

 

Na przykład, jeśli strony zawarły w zwykłej formie pisemnej umowę przedwstępną, której treścią jest zawarcie umowy przyrzeczonej sprzedaży nieruchomości, to w przypadku uchylania się od zawarcia umowy przyrzeczonej przez jedną ze stron, druga strona może dochodzić odszkodowania tytułem naprawienia szkody. Jeśli jednak umowa przedwstępna zostałaby zawarta w formie aktu notarialnego, to każda ze stron mogłaby domagać się nie tylko odszkodowania ale i zawarcia umowy przyrzeczonej1.

 

Tak zwane inne formy szczególne (kwalifikowane) mogą być zastrzeżone wyłącznie pod rygorem nieważności, albo dla wywołania określonych skutków prawnych. Toteż, jeśli ustawodawca nie wskazał, iż zachowanie kwalifikowanej formy wymaga dany skutek, to należy przyjąć, że forma ta została zastrzeżona pod rygorem nieważności. Natomiast zwykła forma pisemna może zostać zastrzeżona także dla celów dowodowych.

 

Jeśli ustawodawca nie zastrzegł dla zwykłej formy pisemnej rygoru nieważności (nie użył zwrotów „powinna”, „pod rygorem nieważności”), ani dla wywołania określonych skutków prawnych, należy przyjąć, iż dana forma została zastrzeżona jedynie dla celów dowodowych. Umowa zawarta bez wskazanej formy będzie ważna, aczkolwiek strony narażają się na ograniczenia dowodowe. W razie bowiem sporu sądowego, np. w zakresie zawarcia umowy i jej treści, nie będą mogły wnosić o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron i ze świadków, chyba że obie strony wyrażą na to zgodę, co w praktyce się nie zdarza, bądź fakt dokonania czynności prawnej będzie uprawdopodobniony za pomocą pisma (np. dłużnik prosi o przedłużenie terminu spłaty pożyczki; bądź jeśli zażąda tego konsument w sporze z przedsiębiorcą (art. 74 Kodeksu cywilnego). Tym samym każda umowa, dla której ustawodawca nie zastrzegł rygoru nieważności, będzie ważna, niemniej strony będą miały trudności dowodowe.

 

Warto pamiętać, iż przepisów o formie pisemnej przewidzianej dla celów dowodowych nie stosuje się do czynności prawnych w stosunkach między przedsiębiorcami.

 

Dla zachowania zwykłej formy pisemnej konieczne jest złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie zawierającym oświadczenie woli obu stron. Treść oświadczenia winna być wyrażona w języku polskim, ale nie ma znaczenia, czy zostanie ono sporządzone pismem odręcznym czy maszynowym. Ustawa wymaga tylko, by podpis pod oświadczeniem woli był własnoręczny. Podpis może zawierać tylko nazwisko bądź nazwisko i pierwszą literę imienia. Nie ma znaczenia również, na jakim materiale została sporządzona przedmiotowa umowa, czy będzie to np. kartka papieru, czy serwetka.

 

Osoba niemogąca pisać, lecz mogąca czytać, może zamiast podpisu złożyć pod oświadczeniem tuszowy odcisk palca, a obok tego odcisku inna osoba napisze imię i nazwisko osoby składającej czy przyjmującej oświadczenie, umieszczając również własny podpis. Zamiast odcisku pod oświadczeniem woli może podpisać się inna osoba, a jej podpis będzie poświadczony przez notariusza i wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starostę lub marszałka województwa. Natomiast osoba niemogąca czytać – dla zawarcia umowy musi posłużyć się formą aktu notarialnego.

 

Poświadczenie podpisu polega na tym, że notariusz lub inny upoważniony urzędnik zamieszcza na umowie stosowną klauzulę, w której stwierdza własnoręczność podpisu złożonego przez wskazaną w tej klauzuli umowę.

 

Data pewna stanowi natomiast, że czynność została dokonana w określonym czasie, co może uczynić notariusz, który poświadcza datę (dzień, miesiąc i rok) na okazanym mu dokumencie, a na żądanie stron także godzinę i minutę okazania tego dokumentu. Nadto powinien wymienić w poświadczeniu imię, nazwisko i miejsce zamieszkania osoby, która dokument mu okazała, a także datę i oznaczenie miejsca jego sporządzenia, a na żądanie również godzinę, oznaczenie kancelarii, swój podpis i swoją pieczęć.

 

Czynność prawna ma datę pewną także w wypadkach następujących:

 

  1. w razie stwierdzenia dokonania czynności w jakimkolwiek dokumencie urzędowym – od daty dokumentu urzędowego;
  2. w razie umieszczenia na obejmującym czynność dokumencie jakiejkolwiek wzmianki przez organ państwowy, organ jednostki samorządu terytorialnego albo przez notariusza – od daty wzmianki.

 

Natomiast w razie śmierci jednej z osób podpisanych na dokumencie, datę złożenia przez tę osobę podpisu na dokumencie uważa się za pewną od daty śmierci tej osoby.

 

Forma aktu notarialnego polega na tym, że notariusz współuczestniczy w redagowaniu treści oświadczeń woli, spisuje treść tych oświadczeń, odczytuje je stronom, na końcu zaś podpisuje. Oryginalne akty notarialne pozostają w kancelarii notarialnej, natomiast strony otrzymują ich wypisy, które są dosłownym powtórzeniem oryginałów i mają walor dokumentów oryginalnych.

 

 

 

  1. Prawo cywilne – część ogólna Z. Radwański, wyd. C.H. Beck Warszawa 2003, s. 236.


Stan prawny obowiązujący na dzień 12.10.2007


Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »