.
Mamy 12 973 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne porady prawne

Pliki można dodać w kolejnym kroku
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!

Dzieła sztuki w spadku po rodzicach

Autor: Janusz Polanowski • Opublikowane: 13.02.2022 • Zaktualizowane: 13.02.2022

Jestem jedyną spadkobierczynią dzieł sztuki (rzeźby, pastele, medale) i mieszkania po mojej mamie i ojcu. Tato zmarł, mama żyje, jest w podeszłym wieku. Wiele dzieł sztuki rodziców jest zdeponowanych w galeriach. Czy jest potrzebny testament i jeżeli tak, to w jakiej formie?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Dzieła sztuki w spadku po rodzicach

Prawidłowo sporządzony testament

Testament – art. 941 i następne Kodeksu cywilnego (K.c.) – jest rozrządzeniem majątkowym na wypadek śmierci. Jeżeli spadkodawca pozostawił po sobie testament (prawnie wiążący), to ma miejsce po nim dziedziczenie testamentowe (art. 941 i następne K.c.) – a nie dziedziczenie ustawowe (art. 931 i następne K.c.). Czasem może mieć miejsce dziedziczenie częściowo testamentowe (z testamentu) oraz częściowo ustawowe (z ustawy). Tak przejawia się reguła pierwszeństwa dziedziczenia testamentowego przed dziedziczeniem ustawowym ustanowiona w art. 926 K.c.

 

Sporządzenie testamentu jest czynnością prawną i to taką, której należy dokonać osobiście, choć niekiedy we współpracy z innym człowiekiem albo innymi ludźmi; proponuję zapoznać się z przepisami o testamentach (art. 941 i następnymi K.c.), co mogłoby np. pomóc Pani mamie w sporządzeniu jej testamentu – o ile Pani mama ma wolę testamentowo rozrządzić swym majątkiem na wypadek śmierci. Można dokonywać różnych podziałów testamentów – np. na zwykłe (art. 949 i następne K.c.) oraz szczególne (art. 952 i następne K.c.); wspomniany podział może się przydać, zwłaszcza w celu przygotowania testamentu zwyczajnego (testamenty szczególne sporządza się na ogół w sytuacjach zagrożenia życia spadkodawcy). Bardzo ważne (również z uwagi na spotykane błędy) jest to, by testament własnoręczny (art. 949 K.c.) został w całości własnoręcznie (odręcznie, a nie przy pomocy komputera lub maszyny do pisania) sporządzony i podpisany przez spadkodawcę. Ponadto bardzo wskazane jest opatrzenie testamentu datą – prawdopodobnie datą opatrzony jest każdy testament w formie aktu notarialnego (art. 950 K.c.) oraz testament zawarty w prawnie uregulowanym protokole urzędowym (art. 951 K.c.). Co do zasady, spadkodawca jest uprawniony wybrać formę prawną sporządzenia swego testamentu; czasem przeszkodą mogą okazać się okoliczności faktyczne, przykładowo: niemożność pisania odręcznego (np. z powodu poważnej kontuzji) lub znaczna odległość od kancelarii notarialnej (część ludzi w związku z tym decyduje się na oświadczenie treści testamentu przed urzędnikiem). Forma aktu notarialnego jest prawnie wymagana, jeżeli testament zawiera zapis windykacyjny (art. 9811 i następne K.c.).

 

Zapis windykacyjny ułatwia „wyznaczanie” poszczególnym osobom określonych rzeczy lub praw majątkowych, np. dożywotnio przysługującej służebności osobistej (art. 296 i następne K.c.), np. służebności mieszkania (art. 301 K.c., art. 302 K.c.) jednemu ze swych zstępnych w domu lub mieszkaniu, które ma odziedziczyć ktoś inny. Wskazany przeze mnie przykład może mieć duże znaczenie praktyczne, np. w przypadku dziecka lub wnuczęcia z problemami finansowymi, ponieważ służebność osobista jest poza możliwością zbycia lub „zlicytowania” (potocznie rzecz ujmując), a więc ktoś taki będzie miał zapewniony „dach nad głową” (o ile nie dojdzie do poważnych sporów z właścicielem tak obciążonego domu lub mieszkania), a zarazem „majątek rodzinny” łatwiej będzie uchronić przed „roztrwonieniem”.

 

Dziedziczenie ustawowe

Jeżeli Pani tato pozostawił po sobie testament, to po nim ma miejsce dziedziczenie wyłącznie testamentowe albo częściowo testamentowe i częściowo ustawowe – zależnie od treści testamentu; np. czasem spadkobiercy w swych testamentach tak silnie koncentrują się na poszczególnych składnikach majątkowych, że reszta spadku jest dziedziczona z ustawy. Jeśli zaś Pani tata nie pozostawił po sobie testamentu, to ma po nim miejsce dziedziczenie ustawowe (art. 931 i następne K.c.). Opis sytuacji wskazuje na to, że kluczowe znaczenie (w przypadku dziedziczenia ustawowego) może mieć art. 931 K.c., który stanowi:

 

„§ 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

§ 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.”

 

W przypadku dziedziczenia ustawowego po Pani tacie spadkobiercami – w świetle opisu sytuacji – są: wdowa (Pani mama) oraz Pani (jako córka spadkodawcy). Nie wiem, kto będzie dziedziczył po Pani mamie – zwłaszcza w przypadku sporządzenia przez nią testamentu, który mógłby odbiegać od wyrażonego przez Panią założenia (dotyczącego przyszłego dziedziczenia po Pani mamie). Jednakże, nawet na wszelki wypadek, proszę zwrócić uwagę również na przepisy o zachowku (art. 991 i następne K.c.) – na ogół osobie uprawnionej z tytułu zachowku (np. dziecku spadkodawcy) przysługuje połowa jego „udziału ustawowego” (np. „wskazanego” w art. 931 K.c.); w praktyce dużo zależy od odpowiednio precyzyjnych obliczeń – w tym dotyczących „substratu zachowku” (art. 931 i następne K.c.).

 

Procedury spadkowe

Nie wiem, „czy jest potrzebny testament” (korzystając z Pani sformułowania); proponuję rozważenie tego zagadnienia z Pani mamą. Niezależnie od rodzaju dziedziczenia (testamentowego lub ustawowego) w praktyce bardzo ważne jest oficjalne stwierdzenie dziedziczenia: postanowienie sądu stwierdzającego nabycie spadku lub notarialny akt poświadczenia dziedziczenia.

 

Przepisy proceduralne o „sprawach spadkowych” skoncentrowano w art. 628 i następnych Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.), zaś sporządzanie odpowiednich dokumentów notarialnych (w tym aktu poświadczenia dziedziczenia) uregulowano w art. 95a i następnych Prawa o notariacie. Proponuję na wstępnym etapie (właściwie etapie przygotowawczym) załatwiania „spraw spadkowych” zapytać (w biurze sądu lub w kancelarii notarialnej) o wykaz potrzebnych dokumentów; podstawowe dokumenty (szczególnie odpis aktu zgonu spadkodawcy oraz inne odpisy jego aktów stanu cywilnego, w tym aktu małżeństwa) są na ogół oczywiste, ale zdarzają się różnice w „zestawie” dalszych dokumentów, a poza tym ukształtowała się praktyka przedkładania bardzo dużej liczby dokumentów (z których pozyskiwaniem wiążą się na ogół nakłady), np. odpisów aktów małżeństwa spadkobierców (co trudno racjonalnie uzasadnić, zwłaszcza w przypadku dziedziczenia testamentowego). Po oficjalnym stwierdzeniu dziedziczenia należy (w ustawowym terminie) wykonać obowiązki podatkowe (szeroko rozumiane); chodzi głównie o zgłoszenie nabycia spadku naczelnikowi urzędu skarbowego – jest to bardzo ważne także w przypadku woli skorzystania ze zwolnienia podatkowego na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, ponieważ brak terminowo złożonego zgłoszenia podatkowego jest traktowany jako przejaw woli zapłacenia podatku od spadków (podobnie jest w związku z darowiznami).

 

Oficjalne stwierdzenie dziedziczenia jest bardzo ważne w (szeroko ujmowanym) obrocie prawnym – chodzi zwłaszcza o wskazanie nowego stanu prawnego (z uwagi na dziedziczenie) w publicznych rejestrach i bazach danych (odnośnie nieruchomości: w księgach wieczystych oraz w ewidencji gruntów i budynków). Odpowiedni dokument (odpis prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub wypis aktu poświadczenia dziedziczenia) przyda się również w załatwianiu spraw związanych ze specyfiką znacznej części dokonań Pani rodziców. Przede wszystkim chodzi o aspekty majątkowe – z uwagi na ustawowe określenie spadku (art. 922 K.c.).

 

Dziedziczenie dzieł sztuki

Wskazana przez Panią specyfika działalności rodziców skłania do wniosku, że bardzo istotne może okazać się realizowanie (a przynajmniej dążenie do realizowania) autorskich praw majątkowych w związku z różnymi utworami; na charakterystyce utworu ustawodawca skoncentrował się w art. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (w grę może wchodzić również oficjalne skontaktowanie się z organizacją albo organizacjami, których działalności dotyczy ustawa z dnia 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi. Jak w wielu innych ważnych sprawach, przydaje się załatwianie spraw na piśmie (z możliwością udowodnienia, że pismo złożono lub doręczono). Wspomniana przez Panią działalność medalierska Pani rodziców skłania do wspomnienia również o Prawie własności przemysłowej (nie można przecież wykluczyć określonych praw majątkowych w związku np. ze wzorami zdobniczymi). Chodzić może nie tylko o uprawnienia związane z dziedziczeniem, ale również o aktualne (z uwagi na własne uprawnienia Pani mamy).

 

Proszę zwrócić uwagę na dość szerokie możliwości udzielania pełnomocnictw (art. 98 i następne K.c.); to mogłoby się przydać np. w załatwianiu spraw dotyczących Pani mamy. Warto mieć na uwadze między innymi to, że pełnomocnikiem w sprawie cywilnej (nie tylko z zakresu „spraw spadkowych”) wolno ustanowić np. kogoś z bliskiego grona rodzinnego (art. 87 K.p.c.).

 

Wyrażam nadzieję na to, że ta odpowiedź pomoże dobrze załatwiać sprawy związane ze wskazanymi przez Panią uprawnieniami z zakresu działalności twórczej (być może nie tylko w kontekście spadkowym).

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) w formularzu poniżej  ▼▼▼

Zapytaj prawnika - porady prawne online

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 9 minus 2 =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »

spadek.info

prawo-budowlane.info

odpowiedziprawne.pl