Mamy 10 803 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dzieci pominięte w testamencie i prawo do zachowku

Autor: Janusz Polanowski • Opublikowane: 27.04.2012

Ja i moi dwaj bracia chcemy starać się o zachowek po zmarłym ojcu. Według testamentu wszystko ma dziedziczyć macocha. Co więcej, podobno ojciec za życia czynił jakieś darowizny na rzecz żony i jej dzieci. Niestety nie wiemy dokładnie, jaki majątek posiadał nasz tata. Kupował jakieś nieruchomości, ale nie znamy żadnych numerów ksiąg wieczystych. Chcielibyśmy wezwać macochę do dobrowolnego wypłacenia zachowku, ale nie mamy danych, aby obliczyć sensowną sumę. Przypuszczam, że żona ojca i tak nie odbierze od nas listu. Czujemy się pokrzywdzeni – szczególnie jeden z braci, którego sytuacja życiowa jest najtrudniejsza (ojciec zapewniał, że zabezpieczy go na przyszłość). Co mamy zrobić? Jak dochodzić zachowku?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Proszę zwrócić uwagę na zamieszczone pod odpowiedzią adresy internetowe. Każdy z nich może być użyteczny – jeden zwłaszcza w zakresie dostępu do treści ksiąg wieczystych. Oczywiście trzeba znać numer księgi wieczystej, ale zapewne numerami właściwych ksiąg wieczystych dysponują odpowiednie organy z zakresu ewidencji gruntów i budynków. Proponuję zacząć w urzędzie gminy, ale starostwo powiatowe również może być właściwym adresatem pytań z tego zakresu.

 

Proponuję dysponować dokumentem, który potwierdzałby (nawet potencjalne) prawa Panów jako osób z grona spadkobierców ustawowych (np. odpis zgonu Pana ojca). Chodzi o dwa podstawowe powody:

 

  1. unikanie możliwych kosztów za pozyskiwanie informacji urzędowych o „cudzych” nieruchomościach,
  2. uzasadnienie wniosku o dostęp do akt właściwych ksiąg wieczystych (w wydziale sądowym).

 

Z podanych przez Pana informacji wnioskuję, że Pana ojciec zmarł niezbyt dawno temu. Jeżeli owa wdowa dysponuje testamentem, to nie można całkowicie wykluczyć, że doszło do sporządzenia (przez notariusza) aktu poświadczenia dziedziczenia. Proponuję to sprawdzić za pomocą internetowej bazy danych aktów poświadczenia dziedziczenia, dostępnej pod adresem: http://rejestry.net.pl. Jeżeli doszło do sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia, to mogą występować przesłanki (powody) jego uchylenia przez sąd – stosownie do treści artykułu 6691 Kodeksu postępowania cywilnego (w skrócie K.p.c.).

 

Trudno jest w stosunkowo niezbyt długiej odpowiedzi analizować całość prawa spadkowego. Dlatego wskazuję na wybrane przepisy prawne. Sądzę, że w ten sposób zachęcę Pana do zapoznania się z przepisami, które Pana dotyczą. Zdarza się, że podczas lektury pojawiają się określone skojarzenia faktów (okoliczności) z treścią przepisów prawnych. Kilka osób podczas metodycznej lektury może dojść do właściwych wniosków. Warto je omówić i zweryfikować – również odnośnie możliwości przedstawienia dowodów. Należy bowiem pamiętać o prawnym obowiązku udowodnienia faktów (okoliczności), z których wywodzi się skutki prawne (art. 232 K.p.c., art. 6 Kodeksu cywilnego, w skrócie K.c.).

 

W formułowaniu wniosków dowodowych powinno pomóc zapoznanie się z przepisami o dowodach oraz o ich przeprowadzaniu (art. 227-315 K.p.c.). Ważnymi dowodami są dokumenty (art. 244 i następne K.p.c.), ale zestaw potencjalnych środków dowodowych jest większy (np. zeznania świadków, ekspertyzy i opinie biegłych). Szczególnie przestrzegam przed milczeniem lub innymi przejawami bierności (chodzi np. o brak komentarza wobec oświadczeń, żądań, zeznań, opinii), gdyż takie zachowanie sąd jest uprawniony uznać za przejaw zgody z twierdzeniami kogoś innego (art. 230 K.p.c.); również ze skutkami dla treści orzeczenia.

 

Możliwie dużo stanowisk własnych warto przedstawiać w formie pisemnej. Pisma składa się za pokwitowaniem przyjęcia lub wysyła pocztą – najlepiej listami poleconymi (nawet za zwrotnym potwierdzeniem odbioru). Jeżeli dojdzie do postępowania sądowego, to sam Pan zorientuje się nie tylko co do tzw. atmosfery sali sądowej (w tym możliwości swobodnego wypowiadania się), ale również odnośnie jakości protokołowania czynności sądowych (w tym rozpraw). W praktyce bywa różnie, więc proszę zwrócić uwagę na różne „szczegóły”. Strona (uczestnik) postępowania ma różne prawa (np. zapoznawać się z aktami sprawy).

 

Może być również tak, że sprawa jest pilna z uwagi na upływ czasu. Proszę pamiętać o trzyletnim terminie (art. 1007 K.c.) dochodzenia roszczeń z tytułu zachowku. Testament wskazuje na to, że ten termin winien być liczony od ogłoszenia testamentu. Dopiero treść testamentu pozwoli Panu ocenić, czy objęto nim cały majątek ojca. Gdyby było inaczej – gdyby w jakimś stopniu miało miejsce dziedziczenie ustawowe – to również mogłoby być ważne liczenie terminu od otwarcia spadku, czyli od daty śmierci Pana ojca (art. 924 K.c.).

 

Dlaczego akcentuję zagadnienie przedawnienia roszczeń z tytułu zachowku? Przede wszystkim dlatego, by uniknęli Panowie – jako osoby (potencjalnie) uprawnione z tego tytułu (art. 991 K.c.) – ryzyka, że osoba zobowiązana zgłosi zarzut przedawnienia roszczenia. Przedawnienie roszczeń uwzględniane jest na zarzut (art. 117 K.c.). Bieg przedawnienia przerywany jest różnymi okolicznościami (art. 123 K.c.), do których należy skierowanie sprawy na drogę formalnego dochodzenia roszczenia. Podkreślam aspekt formalny. Rzeczywiście, niektórzy ludzie unikają odbierania korespondencji. W przypadku wielu rodzajów przesyłek oficjalnych – w tym sądowych – odmowa przyjęcia korespondencji albo jej niepobranie (po właściwym awizowaniu) również wywołuje skutki prawne. Można do sądu nie tylko skierować powództwo (np. o wypłatę równowartości zachowku), ale również skierować (za)wezwanie do próby ugodowej. Prośba o rozłożenie na raty, odroczenie terminu płatności czy umorzenie części zobowiązania jest traktowana jako uznanie roszczenia.

 

Jeżeli postępowanie w sprawie spadkowej – np. w sprawie o stwierdzenie praw do spadku – będzie się przedłużało, to proszę unikać złudzenia, że „zdąży się” później wystąpić z roszczeniem z tytułu zachowku. Oczywiście spisanie majątku, zabezpieczenie spadku czy inne podobne czynności (dość szczegółowo uregulowane w K.p.c.) mogą być pomocne w dokonywaniu obliczeń, ale lepiej jest skierować żądanie we właściwy sposób bez wszystkich dokładnych obliczeń, niż ryzykować zarzutem przedawnienia w odpowiedzi na bardzo dokładnie „obliczone” żądanie, które zostanie skierowane po upływie terminu przedawnienia roszczenia.

 

Wdowa i dzieci to osoby, które należą do grona uprawnionych z tytułu zachowku. Jedną z podstawowych reguł jest to, że nikt nie dokłada ze swego zachowku (również spadkobierca testamentowy, jeżeli wypłaca zachowek). Akcentuję potrzebę dokonywania obliczeń, według treści artykułu 993 i następnych K.c. W tych obliczeniach należy brać pod uwagę nie tylko przepisy o dziedziczeniu ustawowym – w takim przypadku (wdowa i dzieci spadkodawcy) zwłaszcza artykułu 931 K.c., ale również inne czynniki. Stan zdrowia (zwłaszcza sformalizowana niezdolność do pracy) może mieć duże znaczenie; odnoszę wrażenie, że wszystkie dzieci spadkodawcy są pełnoletnie, więc ich wiek (w dacie śmierci spadkodawcy) ma mniejsze znaczenie (art. 991 K.c.).

 

Wskaźniki ułamkowe, podane w artykule 991 K.c., należy zestawić z tzw. substratem zachowku, a nie samą (ściśle rozumianą) masą spadkową, czyli majątkiem spadkodawcy w czasie jego śmierci (art. 922 K.c.). Wskazówki odnośnie dokonywania obliczeń zawarto w artykule 993 i następnych K.c. Dlatego słusznie wskazuje Pan na potrzebę określenia (przynajmniej szacunkowo) wartości określonych składników majątkowych.

 

Gdyby nie było (znaczniejszych) darowizn z majątku spadkodawcy, to zapewne chodziłoby o „zwykłe” roszczenie z tytułu zachowku. Darowizny (znaczniejsze) w połączeniu z krzywdzącym Panów testamentem mogą skutkować swoistą kombinacją roszczeń:

 

  1. z tytułu zachowku (w rozumieniu ścisłym),
  2. o uzupełnienie zachowku (czyli z uwzględnieniem darowizn).

 

Warto przyjrzeć się samemu testamentowi (art. 941 i następne K.c.), w tym dokładnie go zbadać – na przykład pod kątem wymagań określonych w artykule 949 K.c. (odnośnie testamentów własnoręcznych). Nieważność testamentu otwiera drogę do dziedziczenia ustawowego z ewentualnymi roszczeniami o uzupełnienie zachowku. W treści testamentu może znaleźć się wydziedziczenie. Warto nie tylko przeanalizować prawną zasadność wydziedziczenia (art. 1008 K.c.), ale również mieć na uwadze możliwość korzystania z prawa do zachowku przez zstępnych osoby, którą skutecznie wydziedziczono (art. 1011 K.c.).

 

Proszę pamiętać, że mają Panowie interes prawny w uregulowaniu spraw spadkowych. Dlatego każdy z Panów może skierować wniosek o stwierdzenie praw do spadku (art. 1025 K.c.). Wniosek taki kieruje się do sądu rejonowego – w pierwszej kolejności właściwy jest sąd rejonowy, w którym rozpatruje się sprawy z terenu, na którym ostatnio mieszkał spadkodawca.

 

Na wszelki wypadek (chodzi o długi spadku) warto mieć na uwadze (ewentualną) możliwość złożenia oświadczenia w sprawie przyjęcia spadku (art. 1012 i następne K.c.), gdyż wiąże się to z problematyką odpowiedzialności za długi spadku (art. 1030 i następne K.c.). Gdyby w jakimś stopniu w grę wchodziło dziedziczenie ustawowe, to nie można wykluczyć rozliczeń w ramach zaliczania darowizn na schedę spadkową (art. 1039 i następne). Również w przypadku (chęci dokonania) rozliczeń – z uwagi na darowizny – między spadkobiercami ustawowymi dopuszczalne jest występowanie z roszczeniem o uzupełnienie zachowku (art. 1000 K.c.). Proszę pamiętać o tym, że ustawodawca przyjmuje, iż małżonkowie we wspólnym majątku małżeńskim mają równe udziały – art. 43 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w skrócie K.r.o.). Proponuję zapoznać się z przepisami tego kodeksu o zagadnieniach majątkowych małżeńskich, zwracając szczególną uwagę na treść artykułu 31 K.r.o. (o majątku osobistym każdego z małżonków). To również powinno pomóc w dokonywaniu stosownych obliczeń.

 

 

Pożyteczne źródła informacji:

 

  1. Kancelaria Sejmu RP udostępniła liczne akty normatywne pod adresem internetowym: http://isip.sejm.gov.pl.
  2. Z treścią dużej liczby ksiąg wieczystych można zapoznać się, korzystając ze strony internetowej: http://ekw.ms.gov.pl.

 

 

 

 

*Stan prawny z dnia 3.09.2011 r.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

wersja do druku drukuj

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • VIII minus 3 =

»Podobne materiały

Czy zapłacę zachowek w myśl art. 5 Kodeksu cywilnego?

Czy muszę zapłacić zachowek, jeśli jedynym składnikiem spadku jest spółdzielcze mieszkanie własnościowe? Nie mam dużych dochodów ani innego mieszkania. Mojemu starszemu bratu w testamencie nic nie przypadło, ale nie jest też wydziedziczony. Brat uważa, że przysługuje mu zachowek, jednak nie chc
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »