.
Mamy 12 156 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dzieci zmarłego wyłączają od dziedziczenia dalszych krewnych

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 18.02.2017

Mój brat żył w nieformalnym związku z kobietą, która miała syna z poprzedniego małżeństwa. Jako para mieli wspólnego syna, który obecnie jest już pełnoletni. Brat umarł nagle, nie zostawił testamentu. Pozostał po nim dom, rzeczy ruchome. Obawiam się, że zaczną się jakieś roszczenia co do majątku brata. Dlatego proszę o wyjaśnienie, jak będzie wyglądać dziedziczenie w tym wypadku. Jak rozumiem, jego syn dziedziczy połowę majątku, a do pozostałej części prawo mają chyba bracia zmarłego i żyjąca matka, konkubina nie dziedziczy. Ponadto sprawę komplikuje fakt, że mamy jeszcze przyrodniego brata z pierwszego małżeństwa mamy i siostrę przyrodnią – córkę taty. Czy siostra i brat przyrodni również mają prawo do spadku? Powinniśmy się zrzec dziedziczenia notarialnie czy sądownie? Brat przyrodni coś przebąkuje o spadku, a chciałbym bratankowi zaoszczędzić problemów.


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Regulacje w interesującym Pana zakresie zawiera ustawa – Kodeks cywilny, która w tytule III reguluje zakres dziedziczenia ustawowego. W przypadku bowiem braku sporządzenia testamentu, do spadkobrania dochodzi w ramach dziedziczenia ustawowego.

 

Przepis art. 931 Kodeksu cywilnego (K.c.) określa kolejność dziedziczenia ustawowego w następujący sposób:

 

„§ 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

§ 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.”

 

Z opisywanej sytuacji wynika, iż Pana zmarły brat posiadał pełnoletniego już syna. Pozostawał także w nieformalnym związku. W takiej sytuacji do dziedziczenia w pierwszej kolejności dojdzie syn brata.

 

Najważniejszą kwestią jest zasada, iż jeśli zmarły miał dzieci, wyłączają one od dziedziczenia dalszych krewnych. W tym wypadku do dziedziczenia dojdzie jedynie syn zmarłego brata.

 

Pozostawanie przez Pańskiego brata w nieformalnym związku powoduje, iż konkubina pozostała w świetle prawa dla Pani brata obcą osobą. Część spadku mogłaby jej przypaść tylko i wyłącznie w razie spisania testamentu na jej rzecz, jednak brat owego testamentu nie sporządził.

 

Słusznie podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 listopada 1999r. (II CKN 564/98), iż ustawowym dziedzicem po myśli art. 931 § 1 K.c. jest jedynie osoba pozostająca w związku małżeńskim ze spadkodawcą w chwili otwarcia spadku.

 

Konkubenci nie są uprawnieni do dziedziczenia z ustawy. Nawet w przypadku długotrwałego pożycia taki nieformalny związek nie zostanie uwzględniony przy dziedziczeniu ustawowym.

 

Proszę pamiętać, iż Kodeks cywilny reguluje także fakt wspólnego zamieszkiwania w mieszkaniu spadkodawcy. Przepisy ustawy dają uprawnienie do powyższego zamieszkiwania oraz korzystania z urządzeń domowych przez okres 3 miesięcy po śmierci spadkodawcy „osobom bliskim”. W tym więc przypadku konkubinie przysługiwać będzie powyższe uprawnienie.

 

W przypadku gdy spadkodawca pozbawił konkubenta prawa do zamieszkiwania po jego śmierci w tym lokalu, to wola sformułowana w powyższy sposób jest nieważna.

 

Proszę także pamiętać, iż rodzeństwo przyrodnie dziedziczy po sobie jak rodzeństwo rodzone. Takie rodzeństwo dochodzi do spadkobrania wtedy, gdy spadkodawca nie zostawił dzieci (wnuków) i przynajmniej jednego z rodziców.

 

Spadek po Pana bracie rodzeństwo przyrodnie może dostać w przypadku, gdy nie żyje już chociaż jedno z rodziców, bowiem udział spadkowy, który przypadałby rodzicom przechodzi na rodzeństwo przyrodnie lub także rodzone (w częściach równych).

 

Kodeks cywilny w wyraźny sposób określa grupy spadkobierców ustawowych, które kolejno dochodzą do dziedziczenia po spadkodawcy. W pierwszej kolejności powołane są do dziedziczenia dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek.

 

Dzieci spadkodawcy dziedziczą w pierwszej kolejności. Oznacza to, że w braku małżonka wyłączają one od dziedziczenia wszystkich dalszych krewnych zmarłego. Ich udziały są równe. Jeżeli spadkodawca pozostawił małżonka oraz dzieci, udziały współspadkobierców są w zasadzie równe. Jednak część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku (art. 931 § 1 zd. 2 K.c.). Oznacza to, że w sytuacji gdy do dziedziczenia dochodzi wraz z małżonkiem więcej niż troje dzieci spadkodawcy, małżonek znajduje się w sytuacji uprzywilejowanej i jego udział spadkowy przewyższa udziały pozostałych spadkobierców.

 

Proszę także pamiętać, iż sytuacja prawna dzieci nie jest uzależniona od tego, czy urodziły się w czasie trwania związku małżeńskiego rodziców, czy poza takim związkiem. W jednym i w drugim przypadku dziedziczą w częściach równych.

 

Słusznie podają poglądy literatury, iż do dziedziczenia z ustawy dochodzą w pierwszej kolejności osoby, dla których spadkodawca był ojcem lub matką. Dowodem istnienia więzi (pokrewieństwa) między tymi osobami jest akt stanu cywilnego (akt urodzenia), w którym zmarły wpisany jest jako ojciec lub matka innej osoby. Jeżeli do dziedziczenia dochodzą dalsi zstępni spadkodawcy niż jego dzieci, udokumentowanie praw do spadku wymaga przedstawienia stosownych aktów stanu cywilnego (aktów urodzenia), tzn. dokumentujących w pierwszej kolejności pochodzenie od spadkodawcy dziecka, a następnie pochodzenie kolejnej osoby od tego dziecka. W razie śmierci dziecka spadkodawcy przed otwarciem spadku niezbędny będzie akt urodzenia tego dziecka wskazujący zmarłego jako rodzica (niezbędny będzie także akt zgonu rodzica) oraz akt urodzenia spadkobiercy dokumentujący ojcostwo lub macierzyństwo dziecka spadkodawcy.

 

Jak podaje doktryna, krąg spadkobierców ustawowych można podzielić na pięć grup dochodzących do dziedziczenia w następującej kolejności:

 

  1. małżonek i zstępni spadkodawcy,
  2. małżonek, rodzice, rodzeństwo i zstępni rodzeństwa spadkodawcy,
  3. dziadkowie spadkodawcy,
  4. dzieci małżonka spadkodawcy,
  5. gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy i Skarb Państwa.

 

Każda kolejna grupa dochodzi do dziedziczenia w braku spadkobierców z grupy wcześniejszej.

 

W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Ustalenie, czy dana osoba jest dzieckiem spadkodawcy, odbywa się na podstawie jej aktu urodzenia, w którym to spadkodawca powinien być wymieniony jako ojciec lub matka spadkobiercy. Na gruncie prawa spadkowego wszystkie dzieci spadkodawcy traktowane są jednakowo, niezależnie od tego, czy są dziećmi małżeńskimi czy pozamałżeńskimi. Na równi z dziećmi spadkodawcy dziedziczą przysposobieni.

 

Dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek dziedziczą w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku (art. 931 § 1 zd. 2 K.c.). W rezultacie, gdy do dziedziczenia dochodzą wyłącznie dzieci spadkodawcy, niezależnie od ich liczby, przypadają im udziały równej wysokości. Udziały równej wysokości przypadają spadkobiercom także wtedy, gdy do spadku z ustawy powołany jest małżonek i nie więcej niż troje dzieci. Jeżeli natomiast do dziedziczenia ustawowego dochodzi małżonek i więcej niż troje dzieci spadkodawcy, to udział spadkowy przypadający małżonkowi wynosi jedną czwartą spadku, natomiast dzieci spadkodawcy dziedziczą pozostałą część spadku w częściach równych. W każdym z tych przypadków dzieci spadkodawcy dziedziczą między sobą w częściach równych.

 

Sąd spadku z urzędu bada, czy spadkobiercy mają zstępnych, i wzywa ich do udziału w sprawie jako spadkobierców ustawowych (na podstawie art. 670 Kodeksu postępowania cywilnego). Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku powinno wymieniać zstępnych jako spadkobierców.

 

Słusznie podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 września 2009 roku (II CSK 243/09), iż jeżeli spadkodawca nie pozostawia ważnego testamentu i dochodzi do stwierdzenia nabycia spadku na mocy ustawy, to w postępowaniu sądowym o dział spadku należy mieć na uwadze okoliczności wskazujące na rzeczywistą wolę spadkodawcy, jednak w takim stopniu, w jakim możliwe jest rozsądne i sprawiedliwe wobec wszystkich osób powołanych do spadku dokonanie tego działu.

 

Proszę także mieć na uwadze, iż wadliwe określenie kręgu spadkobierców, a w konsekwencji pozbawienie niektórych z nich prawa własności do elementów schedy spadkowej, stanowi o rażącym naruszeniu przepisów prawa spadkowego oraz wskazanych przepisów procesowych. Co więcej powyższe uchybienia dowodzą zarazem pogwałcenia przepisów konstytucyjnych zapewniających ochronę prawa własności i prawa dziedziczenia. Postanowienie dotknięte takimi wadami należy uznać za naruszające interes Rzeczypospolitej Polskiej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 października 1997 roku, III CKU 44/97).

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 4 - VIII =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »

porady spadkowe

porady budowlane

porady prawnika odpowiedziprawne.pl

ozdobne poduszki Hampton