Mamy 11 676 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dysponowanie kontem zmarłego bez postępowania spadkowego

Autor: Janusz Polanowski • Opublikowane: 28.08.2020

Miesiąc temu zmarła moja mama. Jestem jedynym spadkobiercą, jestem jedynaczką. Tata nie żyje od prawie 2 lat. Posiadam upoważnienie do konta bankowego zmarłej mamy. Nie jestem współwłaścicielem tego konta. Czy muszę rozpocząć sądowe postępowanie spadkowe, czy mogę swobodnie dysponować środkami pieniężnymi znajdującymi się na koncie zmarłej mamy? Czy urząd skarbowy może wyciągnąć w stosunku do mnie konsekwencje prawne, jeśli nie zostanie przeprowadzone postępowanie spadkowe?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Dysponowanie kontem zmarłego bez postępowania spadkowego

Dziedziczenie spadku po zmarłym

Sprawa byłaby jednoznaczna, gdyby liczył się tylko art. 925 Kodeksu cywilnego (skrótowo: K.c.), który stanowi: Spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku (do otwarcia spadku dochodzi wraz ze śmiercią spadkodawcy, co uregulowano w art. 924 K.c.). Przepisów prawnych jest sporo, dotyczą one różnych aspektów.

 

Pani słowa o dziedziczeniu po Pani mamie wskazują na dziedziczenie ustawowe lub na testament wskazujący Panią jako jedyną spadkobierczynię. Jednak na wszelki wypadek warto mieć na uwadze (wyrażoną w art. 926 K.c.) regułę pierwszeństwa dziedziczenia testamentowego (art. 941 i następne K.c.) przed dziedziczeniem ustawowym (art. 931 i następne K.c.).

Przyjęcie lub odrzucenie spadku

Ustawodawca pozwala na odrzucenie spadku, w przypadku odrzucenia spadku nie ma zastosowania wyżej zacytowany art. 925 K.c. Odrzucenie spadku to jeden z wariantów oświadczenia co do spadku (art. 1012 i następne K.c.); spadek wolno przyjąć (przyjąć wprost albo przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza) albo odrzucić. Na złożenie oświadczenia spadku (potencjalny) spadkobierca ma sześć miesięcy od dowiedzenia się o tytule swego powołania (art. 1015 K.c.) – to jest o możności dziedziczenia po danym spadkodawcy. Od kilku lat (z uwagi na dokonaną wtedy zmianę w art. 1015 K.c.) niezłożenie w ustawowym terminie oświadczenia co do spadku traktowane jest tak, jakby spadek został przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza; wcześniejszy wariant art. 1015 K.c. przewidywał wtedy skutki właściwe przyjęciu spadku wprost (prostemu przyjęciu spadku). Zwracam na to uwagę, ponieważ Pani ma jeszcze możność złożenia oświadczenia co do spadku, a ponadto istnieje znaczna różnica między wariantami przyjęcia spadku w zakresie odpowiedzialności za długi spadkowe (art. 1030 i następne K.c.).

 

Przepisy o składaniu oświadczeń co do spadku zawarto w art. 640 i następnych Kodeksu postępowania cywilnego (skrótowo: K.p.c.). Oświadczenie co do spadku wolno złożyć przed sądem (nie tylko przed „sądem spadku“) lub przed notariuszem (dowolnym w Polsce praktykującym).

Postępowanie spadkowe

Pani zapytała o „postępowanie sądowe”, więc trzeba zaznaczyć, że załatwianie „spraw spadkowych” w Polsce jest zasadniczo dwuetapowe. Modelowo przedstawia się to następująco: najpierw jest stwierdzenie nabycia spadku, a następnie może dojść do działu spadku. Każdy z tych etapów może zostać przeprowadzony na drodze sądowej lub dokonany w ramach działalności notariusza. Jeżeli nie upłynął termin do złożenia oświadczenia w sprawie spadku (art. 1015 K.c.), to sąd lub notariusz powinien odebrać oświadczenie co do spadku przed dokonaniem dalszych czynności – przewidzianych w przepisach proceduralnych (głównie w K.p.c.) lub dotyczących sporządzania protokołów dziedziczenia lub aktów poświadczenia dziedziczenia (art. 95a i następne Prawa o notariacie); proponuję zastanowić się nad złożeniem właściwego oświadczenia co do spadku.

Dysponowanie kontem osoby zmarłej

Poświęćmy nieco uwagi przepisom Prawa bankowego. Według jego art. 59a, wraz ze śmiercią posiadacza rachunku bankowego (o ile nie umowa z bankiem nie została zawarta w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej) wygasa umowa rachunku bankowego. Pani nie wspomniała o aspekcie prowadzenia działalności gospodarczej, więc (o ile poprawnie zrozumiałem Pani słowa) można przyjąć, że umowa prowadzenia odnośnego rachunku bankowego (chodzi o rozwiązanie umowy rachunku bankowego z mocy prawa) uległa rozwiązaniu albo ulegnie rozwiązaniu (po 10 latach od dokonania ostatniej dyspozycji na rachunku). Niestety, w odnośnym artykule 59a można doszukać się niekonsekwencji ustawodawcy nawet w zakresie używanych określeń („rozwiązanie”, „wygaśnięcie”).

 

Opis sytuacji nie zawiera żadnej wzmianki o dyspozycji wkładem na wypadek śmierci, ale (na wszelki wypadek) cytuję art. 56 Prawa bankowego:

 

„1. Posiadacz rachunku oszczędnościowego, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego lub rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej może polecić pisemnie bankowi dokonanie – po swojej śmierci – wypłaty z rachunku wskazanym przez siebie osobom: małżonkowi, wstępnym, zstępnym lub rodzeństwu określonej kwoty pieniężnej (dyspozycja wkładem na wypadek śmierci).

2. Kwota wypłaty, o której mowa w ust. 1, bez względu na liczbę wydanych dyspozycji, nie może być wyższa niż dwudziestokrotne przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, ogłaszane przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za ostatni miesiąc przed śmiercią posiadacza rachunku.

3. Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci może być w każdym czasie przez posiadacza rachunku zmieniona lub odwołana na piśmie.

4. Jeżeli posiadacz rachunku wydał więcej niż jedną dyspozycję wkładem na wypadek śmierci, a łączna suma dyspozycji przekracza limit, o którym mowa w ust. 2, dyspozycja wydana później ma pierwszeństwo przed dyspozycją wydaną wcześniej.

5. Kwota wypłacona zgodnie z ust. 1 nie wchodzi do spadku po posiadaczu rachunku.

6. Osoby, którym na podstawie dyspozycji wkładem na wypadek śmierci wypłacono kwoty z naruszeniem ust. 4, są zobowiązane do ich zwrotu spadkobiercom posiadacza”.

 

Dokonywanie operacji na rachunku bankowym po śmierci posiadacza takiego rachunku może skutkować czynnościami banku (prowadzącego rachunek) – np. powiadomieniem organów ścigania. Skoro (jak wynika z Pani słów) Pani jest spadkobierczynią swej mamy, to przydać się może doprowadzenie do stwierdzenia nabycia spadku (w postępowaniu sądowym lub przez dokonanie odpowiednich czynności notarialnych), a następnie przedstawienie deklaracji podatkowej w urzędzie skarbowym. Zwracam uwagę na potrzebę dokonania zgłoszenia nabycia spadku Krajowej Administracji Skarbowej; dokonanie terminowo takiego zgłoszenia (zaliczającego się do obowiązków podatkowych) jest przesłanką skorzystania ze zwolnienia podatkowego (na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, w którym to artykule określono także, między innymi, termin przedstawienia deklaracji podatkowej, w przypadku chęci skorzystania z rzeczonego zwolnienia podatkowego).

Nabycie spadku i operacje na koncie bankowym

Gdy dojdzie do formalnego stwierdzenia nabycia spadku po Pani mamie na Pani rzecz, to oficjalnie stanie się niewątpliwe, że Pani jest właścicielką tego, co Pani odziedziczyła (np. pieniędzy). Wtedy jasne stanie się to, że Pani wolno korzystać z (już niewątpliwie swej) własności według swego uznania (zgodnie z prawem). Oto treść artykułu 140 K.c., w którym zawarto ustawowe określenie własności: „W granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą”. Sytuacja budżetowa jest poważna, co może przekładać się na podejście urzędników Krajowej Administracji Skarbowej – np. w związku z podejrzeniem uzyskiwania dochodów ze źródeł nieudokumentowanych (a operacje bankowe są łatwe do „namierzenia” i udowodnienia).

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 6 - 9 =

»Podobne materiały

Nierówny wkład w zakupie mieszkania a podział w przypadku rozwodu

Chcę kupić mieszkanie, jednak mamy nierówne wkłady. Jestem z żoną po ślubie 3 miesiące. Ja przed ślubem uzbierałem 200 tys., a żona 40 tys. zł. Chcemy kupić za całość mieszkanie. W przypadku rozwodu, jak będzie wyglądał podział tego majątku? Czy w akcie notarialnym bądź innym dokumencie da się zazna

 

Przeniesienie własności nieruchomości

Mieszkam wraz z mamą w niedużym domku, który był własnością obojga rodziców. Ojciec zmarł w styczniu 2003 r. Po jego śmierci nie przeprowadzałyśmy żadnego postępowania. Mam jeszcze siostrę, która otrzymała przed prawie dwudziestu laty wkład na mieszkanie, ale nie ma na to pisemnych dowodów. Obecnie

 

Wypłata środków z OFE po śmierci ubezpieczonego

W kwietniu ubiegłego roku zmarł mój ojciec, którego jestem jedyną spadkobierczynią (przyjęłam spadek z dobrodziejstwem inwentarza). Do masy spadkowej weszły środki zgromadzone w Otwartym Funduszu Emerytalnym. W listopadzie 2016 r. środki stanowiły wartość w wysokości 2870 zł. Wczoraj otrzymałam z OF

 

Spadek po bracie ciotecznym

Sprawa dotyczy spadku po bracie ciotecznym. Otóż, zmarł mój brat cioteczny, był jedynakiem, rodzice jego też nie żyją. Zostawił mieszkanie i niewielką sumę pieniędzy na koncie bankowym. Do grona spadkobierców zalicza się kilka osób rozrzuconych po całym kraju. Jakie dokumenty trzeba przedstawić w są

 

Co grozi za treści pornograficzne z udziałem nieletnich?

Zostałem oskarżony o posiadanie treści pornograficznych z udziałem nieletnich (art. 202 § 3 K.k.). Miałem kiedyś takie materiały na dysku, więc po odzyskaniu danych to się potwierdzi. Jaka grozi mi kara? Dodam, że nigdy nie byłem karany? Czy wyrok zostanie upubliczniony? Pracuję w sektorze pryw

 

Odmowa umieszczenia w domu pomocy społecznej

Mój ojciec jest chory na Alzheimera. Ja mieszkam w innym mieście, moja siostra za granicą – więc żadne z nas nie może się nim zająć osobiście, nie stać nas też na opłacenie opieki. Ojciec złożył wniosek do MOPS z prośbą o umieszczenie w domu pomocy społecznej, ale dziś w rozmowie z p

 

Zgoda wspólnoty mieszkaniowej na zmianę sposobu użytkowania lokalu

Proszę o poradę dotyczącą zmiany sposobu użytkowania lokalu. Mam mieszkanie w bloku (odrębna własność lokalu). Czy w przypadku przekształcenia lokalu mieszkalnego na użytkowy (np. na gabinet stomatologiczny) potrzebna jest zgoda wszystkich członków wspólnoty mieszkaniowej? Bardzo proszę o wskaz

 

Mieszkanie wojskowe – kto może je wykupić?

Jestem córką emeryta wojskowego. Rodzice są po rozwodzie (rozwód orzeczony z winy ojca, mama ma przyznaną rentę alimentacyjną). Mieszkam z mamą w wojskowym mieszkaniu służbowym, niewykupionym. Ojciec żyje w konkubinacie w innym mieści, jest ciężko chory, rokowania są złe. Ma zamiar jeszcze przed śmi

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »