Przejście do głównej strony serwisu ePorady24.pl >>

Drukuj

Opublikowane: 16.10.2015

Autor: Bogusław Nowakowski

Leczenie siostry, która ma problemy psychiczne

Ja i rodzice chcemy, by moja siostra była leczona bez jej zgody w szpitalu psychiatrycznym. Złożyliśmy wniosek do sądu, jednak został odrzucony, bo nie dołączyłam zaświadczenia od psychiatry. Czy jest jakaś inna droga? Siostra ucieka przed lekarzami, nie chce zrobić badania. Co robić?

 

Zagadnienie przymusowego leczenia danej osoby w zakładzie zamkniętym regulowana jest w prawie polskim ustawą z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego. Zakładam, że w Państwa opinii siostra jest chora psychicznie.

 

Podstawową zasadą jest, że przyjęcie i pobyt w szpitalu psychiatrycznym wymaga zgody pacjenta. W drodze wyjątku osoba chora psychicznie może zostać przyjęta do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody (art. 23 ustawy).

 

Osoba chora psychicznie może być przyjęta do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody tylko wtedy, gdy jej dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że z powodu tej choroby zagraża bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób. O przyjęciu do szpitala takiej osoby postanawia lekarz wyznaczony do tej czynności po osobistym jej zbadaniu i zasięgnięciu w miarę możliwości opinii drugiego lekarza psychiatry albo psychologa. Lekarz jest obowiązany wyjaśnić choremu przyczyny przyjęcia do szpitala bez zgody i poinformować go o jego prawach.

 

Przyjęcie w tym trybie do szpitala wymaga zatwierdzenia przez ordynatora (lekarza kierującego oddziałem) w ciągu 48 godzin od chwili przyjęcia. Kierownik szpitala zawiadamia o powyższym sąd opiekuńczy miejsca siedziby szpitala w ciągu 72 godzin od chwili przyjęcia.

 

Nadto – osoba, której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że z powodu zaburzeń psychicznych zagraża bezpośrednio swojemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób, a zachodzą wątpliwości, czy jest ona chora psychicznie, może być przyjęta bez swojej zgody do szpitala w celu wyjaśnienia tych wątpliwości. Ale jest to ograniczone tylko do 10 dni dla wyjaśnienia wątpliwości co do choroby psychicznej (art. 24 ustawy).

 

Oprócz choroby psychicznej powinno jednocześnie występować bezpośrednie zagrożenie dla własnego życia albo życia lub zdrowia innych osób – gdy dotychczasowe zachowanie danej osoby chorej wskazuje, że z powodu tejże choroby zagraża ona bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób. Zagrożenie, będące przesłanką zastosowania wskazanego trybu, musi być bezpośrednie, szkoda może wystąpić w każdej chwili lub w stosunkowo niedalekiej przyszłości, jest nieuchronna, ponadto wysokie jest ryzyko jej wystąpienia, a zagrożenie musi być realne i wynikać z aktualnego stanu zdrowia psychicznego danej osoby.

 

Aby stwierdzić, że zachowanie chorego zagraża zdrowiu lub życiu, należy ustalić, że zaistniały w dotychczasowym zachowaniu chorego takie okoliczności, które obiektywnie świadczą o istnieniu stanu zagrożenia, tj. stanu, w którym należy się liczyć z realną możliwością naruszenia przez chorego własnego lub cudzego życia (lub cudzego zdrowia).

 

„Pod tym właśnie kątem należy ustalić i ocenić – przy zastosowaniu wiedzy medycznej i zasad doświadczenia życiowego – konkretne zachowanie danej osoby. Specyficzny charakter ustaleń faktycznych, jakie należy poczynić w sprawie tego rodzaju, polega na tym, że konkretne ustalenia co do faktów (zachowań) uczestnika są nierozerwalnie związane z ich jednoczesną kwalifikacją jako noszących cechy odpowiadające dyspozycji przepisu (zagrażają życiu lub zdrowiu) lub nie. Należy zatem ustalić, czy konkretne zachowania osoby chorej psychicznie związane z tą chorobą zarażają życiu lub zdrowiu” – tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14.02.1996 r., sygn. akt II CRN 201/95.

 

Przymusowe leczenie w szpitalu psychiatrycznym na wniosek osoby bliskiej. Jak wskazują przepisy ustawy o zdrowiu psychicznym:

 

„Art. 29. 1. Do szpitala psychiatrycznego może być również przyjęta, bez zgody wymaganej w art. 22, osoba chora psychicznie:

 

1) której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że nieprzyjęcie do szpitala spowoduje znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego, bądź

2) która jest niezdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, a uzasadnione jest przewidywanie, że leczenie w szpitalu psychiatrycznym przyniesie poprawę jej stanu zdrowia.

 

2. O potrzebie przyjęcia do szpitala psychiatrycznego osoby, o której mowa w ust. 1, bez jej zgody, orzeka sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania tej osoby – na wniosek jej małżonka, krewnych w linii prostej, rodzeństwa, jej przedstawiciela ustawowego lub osoby sprawującej nad nią faktyczną opiekę.

 

3. W stosunku do osoby objętej oparciem społecznym, o którym mowa w art. 8, wniosek może zgłosić również organ do spraw pomocy społecznej”.

 

Skorzystała Pani z tego trybu. Wymaga on jednak, by do wniosku o przyjęcie do szpitala psychiatrycznego (art. 30 ust. 1) z dołączone było orzeczenie lekarza psychiatry szczegółowo uzasadniające potrzebę leczenia w szpitalu psychiatrycznym (orzeczenie lekarz psychiatra wydaje na uzasadnione żądanie osoby lub organu uprawnionego do zgłoszenia wniosku o wszczęcie postępowania). W przypadku niezałączenia do wniosku orzeczenia lekarskiego lub gdy zostało ono wydane w okresie dłuższym niż 14 dni przed dniem złożenia wniosku, sąd zwraca wniosek. W takim przypadku nie traktuje się wniosku jako zawierającego braki formalne i sąd nie wzywa wnioskodawcy do uzupełnienia wniosku.

 

Sąd ocenia przyszłe skutki niezastosowania przymusowego leczenia wobec osoby chorej psychicznie, konieczne jest załączenie do wniosku orzeczenia lekarza psychiatry szczegółowo uzasadniającego potrzebę leczenia w szpitalu psychiatrycznym. Bez tego sąd nie jest w stanie ocenić sytuacji.

 

W drodze wyjątku – w przypadku, niezałączenia do wniosku orzeczenia lekarskiego lub gdy zostało ono wydane w okresie dłuższym niż 14 dni przed dniem złożenia wniosku – jeżeli treść wniosku lub załączone do wniosku dokumenty uprawdopodabniają zasadność przyjęcia do szpitala psychiatrycznego, a złożenie orzeczenia nie jest możliwe, sąd zarządza poddanie osoby, której dotyczy wniosek, odpowiedniemu badaniu.

 

Wymagałoby to jednak odpowiedniego przygotowania wniosku, zwłaszcza w zakresie uprawdopodabnianie zasadność przyjęcia do szpitala psychiatrycznego oraz w zakresie tego, że złożenie orzeczenia nie jest możliwe (określenie, dlaczego nie jest to możliwe).

 

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12.02.1997 r., sygn. akt II CKU 72/96, wskazał, że „orzeczenie o potrzebie przyjęcia osoby chorej psychicznie do szpitala psychiatrycznego na podstawie art. 29 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535) sąd opiekuńczy może wydać wyłącznie wówczas, gdy dołączona do wniosku opinia, o jakiej mowa w art. 30 tej ustawy, nie zostanie podważona w toku postępowania. Przesłanką wydania takiego orzeczenia nie może więc być jedynie wyjaśnienie wątpliwości, czy osoba, wobec której toczy się postępowanie, jest w ogóle chora psychicznie i zachodzą dalsze przesłanki z art. 29 ust. 1 ustawy”.

 

Bez zgody danej osoby można przeprowadzić jej badanie, jeżeli osoba (o której mowa w art. 29 ust. 1 powyżej) odmawia poddania się badaniu. Tryb i zasady wynikają z art. 21 ustawy.

 

Osoba, której zachowanie wskazuje na to, że z powodu zaburzeń psychicznych może zagrażać bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób, bądź nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, może być poddana badaniu psychiatrycznemu również bez jej zgody, a osoba małoletnia lub ubezwłasnowolniona całkowicie – także bez zgody jej przedstawiciela ustawowego. W tym przypadku możliwe jest zastosowanie przymusu bezpośredniego

 

Konieczność przeprowadzenia badania, stwierdza lekarz psychiatra, a w razie niemożności uzyskania pomocy lekarza psychiatry – inny lekarz.  Przed przystąpieniem do badania uprzedza się osobę badaną lub jej przedstawiciela ustawowego o przyczynach przeprowadzenia badania bez jej zgody.

 

W razie potrzeby lekarz przeprowadzający badanie zarządza bezzwłocznie przewiezienie badanego do szpitala. Przewiezienie takiej osoby z zastosowaniem przymusu bezpośredniego następuje w obecności lekarza, pielęgniarki lub zespołu ratownictwa medycznego. Lekarz, który przeprowadził badanie psychiatryczne, odnotowuje tę czynność w dokumentacji medycznej, wskazując na okoliczności uzasadniające podjęcie postępowania przymusowego. Przy ocenie zasadności poddania osoby badaniu bez jej zgody stosuje się odpowiednio art. 18 ust. 10.

 

Zasadność zastosowania przymusu bezpośredniego:

 

  1. przez lekarza podmiotu leczniczego, w tym lekarza, który zatwierdził stosowanie środka przymusu bezpośredniego zleconego przez inną osobę – ocenia, w terminie 3 dni, kierownik tego podmiotu, jeżeli jest lekarzem, lub lekarz przez niego upoważniony;
  2. przez innego lekarza, pielęgniarkę jednostki organizacyjnej pomocy społecznej lub kierującego akcją prowadzenia medycznych czynności ratunkowych – ocenia, w terminie 3 dni, upoważniony przez marszałka województwa lekarz specjalista w dziedzinie psychiatrii.

 

„Art. 31. W razie stwierdzenia, że osoba, wobec której wszczęto postępowanie określone w art. 29 i 30, wskutek choroby psychicznej zagraża bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób, stosuje się art. 23”.

 

Czyli wszczynane jest postępowanie o przymusowe przyjęcie do szpitala psychiatrycznego.

 

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12.07.1996 r., sygn. akt II CRN 81/96, orzekł:

 

„I. Uzasadnione przewidywanie poprawy stanu zdrowia osoby chorej psychicznie w następstwie jej leczenia w szpitalu psychiatrycznym uzasadnia przyjęcie jej do szpitala bez wymaganej zgody, ale jedynie wówczas, gdy osoba ta jest niezdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych (art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego – Dz.U. Nr 111, poz. 535).

 

II. Istnienie podstaw do ustalenia przez sąd opiekuńczy, że przyjęcie osoby chorej psychicznie do szpitala psychiatrycznego spowoduje nawet znaczne polepszenie jej stanu zdrowia, nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o potrzebie przyjęcia jej do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody, na podstawie przepisu art. 29 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. Nr 111, poz. 535)”.

 

Ponadto Sąd Najwyższy wyjaśnił, że „samo występowanie uciążliwych, a nawet wręcz męczących dla otoczenia, zachowań uczestniczki postępowania, a przejawiających się nieufnością, podejrzliwością, wrogim nastawieniem do męża i sąsiadów, porzuceniem pracy, czy wręcz nieadekwatnymi do sytuacji zachowaniami, choć świadczą o jej chorobie psychicznej, to jednak nie są jeszcze wystarczającą podstawą do zastosowania art. 29 ust. 1 cyt. Ustawy".

 

Teoretycznie można osobę chorą (osobę, której zachowanie wskazuje na to, że z powodu zaburzeń psychicznych może zagrażać bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób, bądź nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych) przebadać bez jej zgody, a uzyskanym orzeczeniem lekarza posłużyć się przy wniosku o przymusowe leczenie.

 

Tylko czy znajdzie się lekarza, który zdecyduje o badaniu bez zgody osoby chorej? Jak widać należałoby wykazać temu lekarzowi, iż zachowanie tej osoby z powodu zaburzeń psychicznych:

 

  • może zagrażać bezpośrednio własnemu życiu albo
  • może zagrażać bezpośrednio życiu lub zdrowiu innych osób bądź
  • nie ona jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych.

 

Według przepisów wygląda to łatwo i prosto. W praktyce jednak jest bardzo trudne do przeprowadzenia. Wiele zależałoby od stanu zdrowia siostry, jej zachowań oraz podejścia lekarzy, którzy mieliby ją badać.

 

Istotne byłoby, czy dotychczasowe zachowania siostry można ocenić jako wskazujące na to, że z powodu zaburzeń psychicznych może ona zagrażać własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób, bądź nie jest zdolna do zaspokajania swoich podstawowych potrzeb życiowych. Przy braku wskazanych przesłanek – nie ma raczej szansy na przymusowe leczenie.

Drukuj

 

Tekst wydrukowany z serwisu www.ePorady24.pl