.
Mamy 12 290 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dochodzenie zachowku po ojcu

Autor: Katarzyna Bereda • Opublikowane: 06.07.2021 • Zaktualizowane: 06.07.2021

Nagle zmarł mój ojciec. Jestem jego synem z pierwszego małżeństwa. Być może pozostawił testament, gdyż działania jego drugiej żony, i to w kilka dni po pogrzebie, wskazują, że czuje się ona jedyną spadkobierczynią. W tej sprawie jest też druga strona medalu – ryzyko dziedziczenia po nim długów. Nowa rodzina ojca prawdopodobnie zaciągała na niego jakieś pożyczki. Czy w takich okolicznościach bezpieczne dla mnie byłoby staranie się i dochodzenie zachowku? Tato przed 2 laty sprzedał mieszkanie o wartości ok. 200 tys. zł, czy tak kwota mogłaby być podstawą do wyliczenia dla mnie zachowku? Jak się zabrać za tę sprawę?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Dochodzenie zachowku po ojcu

Kto jest spadkobiercą i co wchodzi w skład spadku?

Aby określić, czy w ogóle posiada Pan roszczenie o zachowek oraz co wchodzi w skład masy spadkowej, zasadne jest rozpoczęcie postępowania spadkowego. Nie można bowiem stwierdzić, co wchodzi w skład roszczenia o zachowek, bez określenia masy spadkowej. Mogło być bowiem tak, że środki finansowe ze sprzedaży wspomnianej nieruchomości Pana tata upłynnił za życia – w takim wypadku niestety nie wchodziłyby one w skład roszczenia o zachowek.

 

Zgodnie bowiem z art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego (K.c.): „Prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej”. Trafnie wskazuje się w doktrynie, że wskazane w art. 922 § 1 i 2 K.c. określenie spadku nie może być uznane za definicję ustawową sensu stricto, gdyż przepis ten nie definiuje pojęcia „spadku”, lecz jedynie wskazuje, jakie prawa wchodzą, a jakie nie wchodzą w jego skład (Skowrońska-Bocian, Prawo spadkowe, 2016, Nb 13; E. Niezbecka, w: Kidyba, Komentarz, 2015, t. IV, art. 922, Nb 7; J.S. Piątowski, H. Witczak, A. Kawałko, w: System PrPryw, t. 10, 2015, s. 72, Nb 1).

 

Ustawodawca nie wymienia więc w ustawie elementów konstytutywnych tego pojęcia. Tym niemniej, jeżeli definiować spadek przez jego skład, zauważyć należy, że będzie on wówczas nazwą zbiorczą dla różnorodnej kategorii praw podmiotowych o charakterze majątkowym, które przypisane będą do określonego podmiotu. W doktrynie wskazano trafnie, że z brzmienia art. 922 § 1-3 K.c. można wyprowadzić wniosek, że sfera praw i obowiązków przynależnych poprzednio do osoby fizycznej po jej śmierci zostaje z jednej strony okrojona o niektóre prawa i obowiązki, z drugiej zaś strony powiększona o prawa i obowiązki uprzednio nieistniejące (por. M. Sośniak, Prawo cywilne, t. III, s. 246; J. Kremis, Wpływ woli podmiotu, s. 139-140; tenże, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz, 2016, art. 922, Nb 6 i 81; zob. też W. Borysiak, Dziedziczenie. Konstrukcja prawna, s. 207; Gwiazdomorski, Prawo spadkowe, 1990, s. 37-55 oraz M. Zelek, w: Gutowski, Komentarz, 2016, t. II, art. 922, Nb 4).

 

Czy zmarły pozostawił testament?

Z ogółu praw i obowiązków zmarłego ustawodawca wyłącza prawa i obowiązki niemajątkowe, prawa i obowiązki ściśle związane z osobą zmarłego oraz prawa i obowiązki przechodzące na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Nie wchodzą one więc w skład spadku. W ten sposób zakres spadku staje się węższy w stosunku do ogółu praw i obowiązków, które przysługiwały spadkodawcy. Z uwagi na powyższe, w pierwszej kolejności powinien Pan ustalić, czy faktycznie tata pozostawił testament i kto został w nim powołany w ramach dziedziczenia.

 

Czy za życia spadkodawca dokonał darowizn o znacznej wartości?

Zasadne jest ustalenie także, jakie darowizny i na czyją rzecz wykonał, a także czy przypadkiem nie przekazał nieruchomości na macochę w ramach umowy dożywocia, która uniemożliwia dochodzenie roszczenia o zachowek. Zgodnie bowiem z art. 993 K.c.: „Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę”. Proszę jednak zwrócić uwagę, iż obecnie jest to wróżenie z fusów, albowiem istnieje tak wiele sytuacji prawnych, które mogą pozbawić Pana zachowku lub dochodzenie zachowku okaże się bezskuteczne. W testamencie tata mógł bowiem Pana wydziedziczyć – co uniemożliwia dochodzenia roszczenia o zachowek.

 

Roszczenie o zachowek a umowa dożywocia

Jak wskazałam, tata mógł na podstawie umowy dożywocia przekazać nieruchomość na macochę – co również uniemożliwia dochodzenie roszczenia o zachowek. Wartość nieruchomości przeniesionej przez spadkodawcę na nabywcę w zamian za dożywotnie utrzymanie, tj. wykonywanie umowy dożywocia, nie dolicza się do substratu zachowku. Dożywocie jest umową wzajemną i odpłatną, i również przy liberalnym pojmowaniu darowizny w rozumieniu przepisów o zachowku nie może ona mieć znaczenia z tego punktu widzenia. Tak też stwierdził Sąd Apelacyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z 19 lipca 2006 r. (VI ACa 99/2006).

 

Dlatego też proszę w pierwszej kolejności zainicjować postępowanie spadkowe, czyli o stwierdzenie nabycia spadku – czy to przed sądem, czy też przed notariuszem, aby ewentualnie macocha ujawniła testament lub wskazała, że zmarły go nie sporządził. Dopiero to – a więc powzięcie informacji o masie spadkowej i Pana sytuacji prawnej – pozwoli na określenie, czy w ogóle jest zasadność dochodzenia roszczenia o zachowek.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • V - dwa =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »

spadek.info

prawo-budowlane.info

odpowiedziprawne.pl

ozdobne poduszki Hampton