.
Mamy 13 359 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne porady prawne

Pliki można dodać w kolejnym kroku
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!

Długi po zmarłym – uchylenie się od skutków niedotrzymania terminu odrzucenia spadku na skutek błędu

Autor: Karol Jokiel

Moja mama w zeszłym roku pochowała brata, który mieszkał sam w mieszkaniu komunalnym, nie miał dzieci ani żony. Po jego śmierci mama, nie wiedząc o tej konieczności, nie dokonała odrzucenia spadku, a po ośmiu miesiącach od pogrzebu mama otrzymała od zarządcy domów komunalnych wezwanie do zapłaty długu wynikającego z zaległych, niepłaconych rachunków. Mama jest starszą osobą z grupą inwalidzką i nie ma możliwości spłacenia tego długu po zmarłym, dlatego proszę o pomoc w uzyskaniu informacji, która pozwoliłaby uniknąć spłaty długu zmarłego brata. Czy można poprosić sąd o przywrócenie terminu do ponownego złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku, powołując się na brak świadomości co do obowiązku przyjęcia lub odrzucenia spadku w terminie 6 miesięcy od chwili zgonu spadkodawcy oraz brak wiedzy co do jego długów? Czy mama może się jeszcze wyplątać z tej sytuacji? 


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Zgodnie z art. 1012 Kodeksu cywilnego spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić.

 

Co jednak ważne, oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone tylko w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (w opisanej przez Pana sprawie – zasadniczo od chwili śmierci spadkodawcy). Brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczne z prostym przyjęciem spadku. Jednakże gdy spadkobiercą jest osoba niemająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo osoba prawna, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 K.c.).

 

Jednocześnie faktem jest, że z braku zstępnych (dzieci, wnuki itd.) oraz małżonka spadkodawcy, gdy brak nadto testamentu, do dziedziczenia dochodzi rodzeństwo (ich dzieci) oraz rodzice spadkodawcy.

 

Innymi słowy, jeżeli siostra zmarłego jako jedyna spadkobierczyni ustawowa nie złożyła w ciągu sześciu miesięcy od śmierci spadkodawcy oświadczenia o odrzuceniu spadku – odpowiada za długi zmarłego. Ów, zgadzam się, że niekiedy niesprawiedliwy, skutek wynika niestety wprost z przepisu prawa, choć przygotowywana jest jego zmiana – trudno jednak powiedzieć, kiedy miałaby ona wejść w życie.

 

Ponieważ termin sześciomiesięczny, o którym mówi przytoczony wyżej przepis art. 1015 K.c., jest tzw. terminem zawitym – nie podlega on przywróceniu.

 

Jest jednak inna możliwość. Zgodnie z art. 1019 K.c., jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami:

 

  1. uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem;
  2. spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.

 

Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zatwierdzenia przez sąd.

 

Innymi słowy okoliczność błędu, pod wpływem którego pozostawała siostra zmarłego, polegającego na braku wiedzy o składzie spadku (w tym zwłaszcza o jego długach), jeżeli tylko siostra zmarłego zachowała obiektywnie wymaganą staranność w ustaleniu, co składa się na spadek, może stanowić podstawę uchylenie się przez nią przed sądem od skutków przyjęcia spadku przez upływ terminu 6 miesięcy, o którym mówi art. 1015 K.c. (tak też postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 30 czerwca 2005 r., IV CK 799/2004).

 

W orzeczeniu Sądu Najwyższego, które podałem wyżej, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że prawnie doniosłym błędem pozwalającym na uchylenie się spadkobiercy od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia co do spadku może być brak wiedzy o rzeczywistym stanie spadku, jednak błąd ten musi być „usprawiedliwiony okolicznościami sprawy” (post. SN z 30 czerwca 2005 r., IV CK 799/2004, „LexPolonica” nr 394638, OSNC 2006, nr 5, poz. 94). Innymi słowy chodzi o ogół okoliczności faktycznych sprawy usprawiedliwiających Pana mamę, że oświadczenia o odrzuceniu spadku nie złożyła ze względu np. na jej podeszły wiek, choroby utrudniające pełne rozeznanie w sprawie, okoliczność, czy w administracji składając klucze Pana mama pytała o stan rozliczeń brata, czy miała z bratem bieżący kontakt, co byłoby istotne dla oceny, czy Pana wujek zatajał przed siostrą swoje długi, czy o nich mówił itd. Trudno tu wskazać wszystkie okoliczności, które mogłyby mieć znaczenie dla sądu. Chodzi po prostu o uprawdopodobnienie sądowi, że uwzględniając wszystkie okoliczności sprawy Pana mama zrobiła cokolwiek, aby zbadać, co składało się na spadek po bracie, czy obiektywnie mogła mieć jakieś podejrzenia co do długów (uwzględniając również wiek Pana mamy, stan zdrowia i jej zdolności percepcji), czy w ogóle wiedziała, że jest jedynym jego spadkobiercą.

 

Prawo do uchylenia się od skutków złożonego oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku wygasa, w przypadku błędu, po upływie roku od jego wykrycia. Nie ma natomiast znaczenia, czy jest ono wykonywane po stwierdzeniu nabycia spadku lub po dziale spadku, czy też przed tymi zdarzeniami. Wskazanym jest zatem możliwie szybkie wystąpienie do sądu.

 

Przypominam, że uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem, przy czym spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca. Sądem właściwym jest sąd spadku, czyli sąd rejonowy ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część (sąd spadku). W braku powyższych podstaw sądem spadku jest sąd rejonowy dla m. st. Warszawy (art. 628 Kodeksu postępowania cywilnego).

 

Zgodnie z art. 690 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w razie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku sąd przeprowadza rozprawę. Przeprowadzenie rozprawy ma na celu ustalenie, czy w konkretnej sprawie oświadczenie zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby. Ciężar dowodu spoczywa na spadkobiercy. W razie gdy Pana mama przekona sąd, zatwierdzi on uchylenie się spadkobiercy od skutków prawnych złożonego oświadczenia (lub oświadczenia niezłożonego ze skutkami z art. 1015 K.c.).

 

Jeśli sąd uzna skuteczność odrzucenia przez Pańską mamę spadku po bracie, sprawa się dla niej zamknie, ale niejako zacznie dla Pana, gdyż Pana matka traktowana będzie jako osoba, która nie dożyła otwarcia spadku po bracie. Zatem w miejsce Pana matki wejdą zstępni, czyli Pan jako syn i Pana ewentualne rodzeństwo, przy czym będzie Pan mógł również spadek po wujku odrzucić w terminie 6 miesięcy od daty, gdy dowie się Pan o odrzuceniu spadku przez Pana matkę.

 

Ponownie podkreślam w tym miejscu, że nie można mówić o przywróceniu terminu do odrzucenia spadku (ten termin, jak pisałem, nie podlega przywróceniu) – art. 1019 Kodeksu cywilnego pozwala jedynie uchylić się od skutków braku w terminie 6 miesięcy od otwarcia spadku oświadczenia Pana matki o odrzuceniu spadku na skutek jej błędu.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) w formularzu poniżej  ▼▼▼

Zapytaj prawnika - porady prawne online

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 7 plus osiem =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny

spadek.info

prawo-budowlane.info

odpowiedziprawne.pl