Mamy 11 432 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Darowizny od narzeczonego a zachowek po jego śmierci

Autor: Kinga Karaś • Opublikowane: 31.12.2019

Moje pytanie dotyczy darowizn, które otrzymałam od zmarłego narzeczonego. Przed śmiercią przekazał mi w kilku przelewach bankowych na mój rachunek znaczącą kwotę pieniędzy (ok. 30% swojego majątku). 10% tej kwoty to moje środki zaoszczędzone przez lata w tzw. skarpecie, które były zdeponowane na jego koncie, ze względu na planowaną wspólnie inwestycję. Pozostałe środki są darowizną od niego, od której odprowadzam podatek – grupa III, więc jest to znaczna kwota. Moje wątpliwości budzi kwestia zachowku, gdyż zmarły miał małoletnie dziecko. To ono dziedziczy po nim z ustawy, bo testamentu nie było. Czy jego dziecko ma prawo do zachowku ode mnie? Jeżeli tak, to w jakiej wysokości? Z racji terminu zgłoszenia darowizny obawiam się, że po zapłaceniu podatku okaże się, że będę musiała zwrócić darowiznę. Jakie są w tej sytuacji możliwe rozwiązania? Czy urząd skarbowy informuje spadkobierców o zgłoszonej darowiźnie?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Darowizny od narzeczonego a zachowek po jego śmierci

Fot. Fotolia

Podstawę prawną stanowi: ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (K.c.), ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

 

Darowizny dokonane przez spadkodawcę a zachowek

W polskim systemie prawa istnieje możliwość dziedziczenia albo na podstawie sporządzonego testamentu, albo w przypadku jego braku na podstawie ustawy. Zgodnie z art. 923 § 1 K.c.: „Małżonek i inne osoby bliskie spadkodawcy, które mieszkały z nim do dnia jego śmierci, są uprawnione do korzystania w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym. Rozrządzenie spadkodawcy wyłączające lub ograniczające to uprawnienie jest nieważne.”.

 

Instytucja zachowku została unormowana w art. 991 K.c., w Pani sytuacji ważna jest treść art. 994 K.c., szczególnie § 1:

 

§ 1. Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

§ 2. Przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się do spadku darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy darowizna została uczyniona na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się zstępnego.

§ 3. Przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi nie dolicza się do spadku darowizn, które spadkodawca uczynił przed zawarciem z nim małżeństwa.”

 

Sposób ustalenia wartości dokonanych darowizn unormowany został w art. 995 K.c.:

 

„§ 1. Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.

§ 2. Wartość przedmiotu zapisu windykacyjnego oblicza się według stanu z chwili otwarcia spadku, a według cen z chwili ustalania zachowku.”

 

W tym miejscu podkreślić należy, że zapis windykacyjny oraz darowiznę dokonane przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego do zachowku zalicza się na należny mu zachowek. Jeżeli uprawnionym do zachowku jest dalszy zstępny spadkodawcy, zalicza się na należny mu zachowek także zapis windykacyjny oraz darowiznę dokonane przez spadkodawcę na rzecz jego wstępnego (art. 996 K.c.).

 

Doliczenie darowizn przy obliczeniu zachowku

Obliczając substrat zachowku należy doliczyć zarówno darowizny otrzymane przez obie strony. Od tak ustalonego substratu zachowku trzeba – stosując art. 991 Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.) – ustalić wysokość zachowku i dopiero tę kwotę zgodnie z art. 996 K.c. pomniejszyć o wartość otrzymanej przez powoda darowizny (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku – I Wydział Cywilny z dnia 6 grudnia 2013 r. I ACa 270/13).

 

Przy ustaleniu wartości darowanych środków pieniężnych na dzień orzekania o zachowku powinno się to czynić w oparciu o przeciętne miesięczne wynagrodzenie w dacie dokonania darowizn i w chwili orzekania o zachowku. Taki miernik waloryzacji jest najbardziej adekwatny do zastosowania w sprawie o zachowek. Pozwala on na uznanie, czy darowizna miała charakter „drobnej darowizny” w rozumieniu art. 994 § 1 K.c., bowiem przeciętne miesięczne wynagrodzenie w chwili poczynienia darowizny jest najbardziej obiektywnym kryterium przy ocenie jego charakteru. Ten miernik powinien być zatem konsekwentnie stosowany dla urealnienia darowizny o charakterze stricte pieniężnym (por. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu – I Wydział Cywilny z dnia 31 stycznia 2012 r. I ACa 1349/11).

 

Małoletni uprawniony do zachowku

Fakt, iż osobą uprawnioną do zachowku jest osoba niepełnoletnia, niczego nie zmienia. Małoletni może realizować swoje uprawnienia z tytułu zachowku poprzez działanie przez przedstawiciela ustawowego. Zgodnie z treścią art. 121 K.c. – brak pełnej zdolności do czynności prawnych ma znaczenie dla biegu terminu przedawnienia wyłącznie w przypadku roszczeń przeciwko rodzicom oraz przeciwko osobom sprawującym opiekę bądź kuratelę (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 16 grudnia 2014 r. sygn. akt I ACa 1295/14). Zgodnie z art. 1007 K.c.: „§ 2 Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku”.

 

Czy urząd skarbowy informuje spadkobierców o zgłoszonej darowiźnie?

Należy pamiętać, że uprawnienie z tytułu zachowku następuje na wniosek spadkobiercy. Nie ma pewności, iż spadkobierca wystąpi z ewentualnym roszczeniem, ani też czy wystąpi przed terminem przedawnienia oraz wykaże całą czystą wartość spadku.

 

Urząd skarbowy nie informuje spadkobierców o zgłoszone darowiźnie, jednak należy pamiętać, że w przypadku wniesienia przez spadkobierców sprawy o zapłatę z tytułu zachowku istnieje możliwość przekazania sądowi przez US Pani deklaracji. Każdy obowiązany jest przedstawić na zarządzenie sądu w oznaczonym terminie i miejscu dokument znajdujący się w jego posiadaniu i stanowiący dowód faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że dokument zawiera informacje niejawne (art. 248 § 1 K.p.c.).

 

Obowiązek zapłaty podatku od darowizny

Nabycie prawa majątkowego tytułem zachowku jest zdarzeniem, które dopiero powoduje powstanie obowiązku podatkowego u osoby uprawnionej do zachowku. Nabycie to nastąpi w chwili otwarcia spadku. W tym momencie powstaje bowiem odpowiadający uprawnieniu do zachowku obowiązek spadkobiercy do zapłaty określonej kwoty tytułem zachowku. Zachowek jest w pewnym sensie zastępczą formą dziedziczenia. Obowiązek podatkowy z tytułu zachowku powstanie natomiast w momencie zaspokojenia roszczenia lub jego części. Moment powstania obowiązku podatkowego będzie zatem późniejszy niż moment nabycia prawa majątkowego (roszczenia o wypłatę zachowku). Moment nabycia prawa do zachowku i moment zaspokojenia tego prawa są zatem w ustawie podatkowej wyraźnie odróżnione. Tym samym nie sposób uznać, że art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. Nr 222, poz. 1629) odnosi się w przypadku zachowku do momentu powstania obowiązku podatkowego, a nie do momentu nabycia prawa majątkowego, skoro także ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 93, poz. 768 ze zm.) wyraźnie te dwa momenty odróżnia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2012 r. II FSK 2478/10).

 

W orzecznictwie istnieje jednoznaczny pogląd, iż obowiązek zapłaty podatku od darowizny jest niezależny od jej późniejszego bytu prawnego. Istnieje nawet w przypadku odwołania darowizny, dlatego też należy uznać, iż obowiązek zapłaty zachowku z tytułu dokonanej darowizny nie ma wpływu na uiszczony podatek.

 

Z chwilą przyjęcia darowizny powstaje obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn, którego nie unicestwia późniejsze odwołanie darowizny (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – Dz. U. Nr 45, poz. 207 ze zm.) [por. wyrok NSA z 1993-05-11, III SA 209/93]. Z dniem zawarcia umowa darowizny powstaje obowiązek podatkowy. Odwołanie darowizny, nawet jeśli zostało dokonane w tym samym dniu, nie powoduje wygaśnięcia tego obowiązku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2011 r. II FSK 539/10).

 

Proszę jednak pamiętać, iż środki przeznaczane przez narzeczonego dla Pani, mające na celu Państwa wspólne utrzymanie, nie stanowią darowizny, pod warunkiem prowadzenia przez Państwo wspólnego gospodarstwa domowego.

 

Podatek od spadków i darowizn trzeba uregulować, jeśli konkubenci nie dostarczą do urzędu skarbowego dowodów, z których wynikałoby, jaka część pieniędzy przekazywana przez jednego partnera drugiemu została przeznaczona na ich wspólne utrzymanie. Pozostający w konkubinacie podatnicy, którzy twierdzą, iż przekazywane wzajemnie środki pieniężne nie stanowią darowizny i są przeznaczone na wspólne utrzymanie, muszą wykazać prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2013 r. II FSK 2770/11).

 

Zapłacony podatek od darowizny a wypłacenie zachowku

Gdyby doszło do sytuacji, że najpierw zapłaciła Pani podatek od darowizny, a następnie wypłaciła małoletniemu spadkobiercy zachowek, to aby doszło do zwrotu nadpłaconego podatku, należy złożyć wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 240 § 5 Ordynacji Podatkowej: „§ 1. W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli: wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję”. Zgodnie z art. 7 ust. 1 podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli przed dokonaniem wymiaru podatku nastąpi ubytek rzeczy spowodowany siłą wyższą, do ustalenia wartości przyjmuje się stan rzeczy w dniu dokonania wymiaru, a odszkodowanie za ubytek należne z tytułu ubezpieczenia wlicza się do podstawy wymiaru.

 

Zaliczenie zachowku na poczet długów spadku

By móc zaliczyć zachowek na poczet długów spadku, musi on zostać faktycznie wypłacony. Zgodnie z art. 7 ust. 1-3 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 2a ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 205 ze zm.) – długiem spadku jest tylko zachowek wypłacony. Biorąc bowiem pod uwagę, że organ podatkowy nie może oczekiwać na rozstrzygnięcie sądu powszechnego co do wysokości tegoż zachowku, należy przyjąć, że tylko wypłacony zachowek powoduje obniżenie wysokości zobowiązania podatkowego. W razie wypłaty zachowku spadkobiercy przysługują środki wzruszenia ostatecznej decyzji ustalającej wysokość zobowiązania w podatku od spadków i darowizn (m.in. w trybie art. 254 § 1 Ordynacji podatkowej), co eliminuje ryzyko podwójnego opodatkowania. W podstawie opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn nie można zatem uwzględnić roszczenia o zachowek (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu  Administracyjnego siedziba w Gliwicach z dnia 10 maja 2017 r. I SA/Gl 1473/16).

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • VI + dwa =

»Podobne materiały

Wpłaty od rodziców na konto bankowe a rozliczenia z urzędem skarbowym

Mam 24 lata, jestem studentem, nie pracuję i nigdy nie pracowałem. Posiadam dwa konta bankowe, na których mam zgromadzone dzięki rodzicom środki – odpowiednio 90 i 20 tys. zł. Ponadto regularnie wpłacam na swoje konta 3-4 tys. zł miesięcznie, również od rodziców. Jednorazowo wpłaciłem także 66

 

Wkład mieszkaniowy odziedziczony po matce

Moi rodzice mieszkali w mieszkaniu spółdzielczym. W 2004 r. zmarła mama. Razem z bratem i tatą przyjęliśmy w sądzie prawo do spadku – wkładu mieszkaniowego (wartość ok. 10 tys. zł). W spółdzielni wraz z bratem zrzekliśmy się prawa do lokalu na rzecz taty, który dwa lata póź

 

Niezgłoszenie nabycia spadku do opodatkowania

W 2009 r. odziedziczyłam po zmarłej mamie dom. Spadek przyjęłam z całym jego zobowiązaniem, czyli z kredytem hipotecznym (spłacam go regularnie). Właśnie przyszło do mnie wezwanie z urzędu skarbowego. Jak się okazało, nie zgłosiłam w zeznaniu podatkowym nabycia spadku. Po prostu nie wiedzi

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »