Mamy 11 195 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Darowizna w zamian za spłatę i zabezpieczenie przed zachowkiem

Autor: Małgorzata Zegarowicz-Sobuń • Opublikowane: 17.05.2020

Dwie działki – niezabudowana i zabudowana – są współwłasnością trzech osób, tj. mojej babci, mamy i wujka. Mama i babcia mieszkają w domu na jednej z działek. W zamierzeniu jest darowizna części udziału babci na rzecz mojej mamy i spłacenie wujka. W rezultacie właścicielem byłaby moja mama, która następnie działkę niezabudowaną przepisałaby na mnie. Zastanawiamy się, jak wygląda kwestia zachowku. Czy po śmierci mojej babci wujkowi, czyli jej synowi, należy się zachowek pomimo wcześniejszej spłaty? Jak twierdzi notariusz, byłby to dział spadku i wujkowi po spłacie zachowek się nie należy. Czy aby na pewno? Czy ewentualnie zapis o służebności (mamy na rzecz babci) zmieniłby coś w tej sytuacji w przyszłości?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Darowizna w zamian za spłatę i zabezpieczenie przed zachowkiem

Uprawnieni do zachowku i jego wysokość

Instytucja zachowku uregulowana w Kodeksie cywilnym, w art. 991 wymienia on krąg osób uprawnionych do wystąpienia z takim roszczeniem, są to: zstępni (dzieci spadkodawcy), małżonek oraz rodzice spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy.

 

Wysokość zachowku wynosi połowę wartości udziału spadkowego, który przypadłby w dziedziczeniu ustawowym (jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości tego udziału).

 

Zgodnie z art. 991 § 2 „jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Obliczenie zachowku

Niezbędne do obliczenia zachowku należnego uprawnionemu jest ustalenie wartości spadku. Darowizny dokonane na rzecz spadkobierców lub osób uprawnionych do zachowku podlegają doliczeniu niezależnie od tego, kiedy zostały dokonane (Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt I CSK 252/13). Tak więc darowizna na rzecz Pana mamy i wujka zostanie doliczona do spadku. Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Obciążenie nieruchomości prawem dożywotniej służebności mieszkania obniża jej wartość, a zatem ma bezpośredni wpływ na wysokość zachowku.

 

W każdym wypadku darowiznę dokonaną przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego do zachowku zalicza się na należny mu zachowek. Podobnie w przypadku dzieci spadkodawcy, które są uprawnione do zachowku, zalicza się na należny im zachowek poniesione przez spadkodawcę koszty wychowania oraz wykształcenia.

 

Wartość stanu czynnego spadku wraz z wartością darowizn podlegających doliczeniu ustali tzw. substrat zachowku, będący podstawą ustalenia sumy stanowiącej zachowek należny uprawnionemu.

Przykład

Przykładowo, jeżeli Pana babcia jako spadkodawca pozostawi po sobie jako spadkobierców Pana mamę i wujka, to udział spadkowy im przysługujący wynosiłby 1/2. Gdyby Pana wujek wystąpił z roszczeniem o zachowek do Pana mamy, to przysługujący mu 1/2 udziału spadkowego, zgodnie z zasadą obliczania wysokości zachowku, mnoży się przez 1/2 lub 2/3. Otrzymany ułamek, czyli np. 1/4, należy pomnożyć przez substrat zachowku. Wynik mnożenia stanowi wielkość zachowku. Jednakże zarówno wujek, jak i mama to zstępni spadkodawcy – i oboje są w katalogu osób uprawnionych do zachowku, jak również są obowiązani do zapłaty zachowku. W takiej sytuacji odpowiedzialność mamy ogranicza się tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jej własny zachowek. Wynika to z art. 999: „Jeżeli spadkobierca obowiązany do zapłaty zachowku jest sam uprawniony do zachowku, jego odpowiedzialność ogranicza się tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek”. Tak więc darowizna udziału babci w nieruchomości na rzecz Pana mamy zostanie zaliczona na należny jej zachowek. Podobnie wyrównanie tego udziału wujkowi w postaci spłaty w formie pieniężnej tego udziału zostanie zaliczona mu na należny mu zachowek.

Termin na wystąpienie roszczenia o zachowek

Z roszczeniem o zachowek należy wystąpić w terminie określonym w art. 1007, zgodnie z którym roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej od spadkodawcy darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku. Ustawa przewiduje dla roszczeń o zachowek drogę procesową. Termin na wypłatę zachowku ustala sama osoba uprawniona, gdy już będzie posiadała prawomocny wyrok z korzystnym dla siebie rozstrzygnięciem w sprawie zachowku.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 6 plus 8 =

»Podobne materiały

Wykupione mieszkanie komunalne a zachowek

Moja mama zmarła 10 lat temu. Była głównym najemcą mieszkania komunalnego. W mieszkaniu tym zameldowana była moja siostra, która po śmierci mamy wykupiła je na własność. O niczym nie informując mnie oraz brata, w tym roku siostra mieszkanie to sprzedała. Czy w takim wypadku mamy prawo ubiegać się o

 

Nie dostałam nic od rodziców - czy należy się zachowek

Kilka lat temu moi rodzice przepisali majątek (działki i nieruchomość) na moje rodzeństwo. Ja nie dostałam nic od rodziców. Rodzice jeszcze żyją. Słyszałam o zachowku. Czy mam szansę coś dostać od rodzeństwa? Czy sprawa się już przedawniła? Czy kwota jest warta zachodu? Czy należy mi się zachowek?

 

Czy należy się spłata za mieszkanie matki darowane bratu?

Ojciec nie żyje od kilkunastu lat. Niedawno zmarła moja matka, która w 2004 roku notarialną darowizną przekazała mieszkanie własnościowe mojemu bratu. Nie zostawiła żadnego testamentu, więc spadkobiercami ustawowymi jestem tylko ja i brat. Cały majątek matki to to darowane mieszkanie. Czy darowizna

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »