Mamy 11 258 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Czy sprzedaż za jeden grosz leków refundowanych jest legalna?

Autor: Ewa Szczepanik-Kurowska • Opublikowane: 06.05.2010

Jestem właścicielem apteki, chciałbym się dowiedzieć, czy sprzedawanie leków refundowanych za jeden grosz jest nielegalne, jak uważają izby aptekarskie, skoro dla zwiększenia swej konkurencyjności wiele aptek to robi?

W „Dzienniku Polskim przeczytałem, że: „Apteki wciąż sprzedają leki refundowane za jeden grosz, chociaż izby aptekarskie przypominają, że według nowelizacji ustawy z 2007 r. nie wolno tego robić. Handlowcy tłumaczą, że rezygnują w ten sposób z własnej marży i nie łamią prawa”.

„(...) Za grosz można kupić przede wszystkim leki dla osób chorych przewlekle, np. plastry do badania poziomu cukru, leki na choroby nowotworowe, przeciwpadaczkowe i na astmę. Sprzedawcy tłumaczą, że obniżają ceny, kierując się dobrem pacjentów. Właściciele aptek uważają, że nie łamią prawa, bowiem są to ich akcje promocyjne, podczas których rezygnują z części swojej marży.”

Proszę o sporządzenie opinii, gdyż problem ten i mnie dotknął – konkurencja stosuje takie praktyki. Proszę o wyjaśnienie, jakie jest stanowisko Narodowego Funduszu Zdrowia, organów podatkowych oraz izb aptekarskich w tej sprawie.


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Przede wszystkim podkreślić należy, że praktyka sprzedaży leków refundowanych za 1 grosz jest spowodowana udzielaniem przez koncerny farmaceutyczne i (lub) hurtownie bonifikat, upustów na leki sprzedawane aptekom. Przy dużym upuście apteka osiąga zysk ze sprzedaży leków, nawet jeśli zrezygnuje ze swojej marży.

 

Leki za grosz – w świetle ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

 

Odpowiedź na Pana pytanie należy zacząć od tego, że uznanie sprzedaży leków za 1 grosz za nielegalne zależy od interpretacji art. 63a-63c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

 

Zgodnie z artykułem 63a osoby prowadzące obrót lekami lub wyrobami medycznymi oraz osoby świadczące usługi farmaceutyczne nie mogą żądać lub przyjmować nieuzasadnionej korzyści majątkowej dla siebie lub osoby trzeciej, w zamian za wykonanie lub powstrzymanie się od wykonania obowiązku służbowego, jeżeli jej uzyskanie jest uzależnione bezpośrednio lub pośrednio:

 

  1. od poziomu obrotu lekami lub wyrobami medycznymi podlegającymi refundacji ze środków publicznych;
  2. od takich działań tych osób, które prowadzą do zwiększenia poziomu sprzedaży leków lub wyrobów medycznych podlegających refundacji ze środków publicznych.

 

Przepis ten stanowi również, że osoby zaopatrujące świadczeniodawcę w leki i wyroby medyczne oraz świadczeniodawcy nie mogą żądać lub przyjmować nieuzasadnionej korzyści majątkowej dla siebie lub osoby trzeciej w zamian za wykonanie lub powstrzymanie się od wykonania obowiązku służbowego, jeżeli jej uzyskanie jest uzależnione od zakupu leku lub wyrobu medycznego podlegającego finansowaniu ze środków publicznych. Aby wymieniony zakaz obowiązywał, muszą zaistnieć łącznie następujące okoliczności:

 

  1. żądanie lub przyjęcie przez osobę prowadzącą obrót lekami lub wyrobami medycznymi lub przez osobę świadczącą usługi farmaceutyczne korzyści majątkowej dla siebie lub osoby trzeciej;
  2. korzyść majątkowa musi być nieuzasadniona;
  3. nieuzasadniona korzyść majątkowa żądana lub przyjmowana jest w zamian za wykonanie lub powstrzymanie się od wykonania obowiązku służbowego;
  4. uzyskanie korzyści majątkowej uzależnione jest od poziomu obrotu lekami lub wyrobami medycznymi podlegającymi refundacji ze środków publicznych lub od takich działań, które prowadzą do zwiększenia poziomu sprzedaży leków lub wyrobów medycznych podlegających refundacji ze środków publicznych.

 

W związku z powyższym stwierdzenie czy konkretna apteka, farmaceuta postępuje sprzecznie z prawem zależy w głównej mierze od interpretacji, kiedy uzyskaną korzyść należy potraktować jako „nieuzasadnioną” oraz czy można za taką nieuzasadnioną korzyść uznać np. rabaty, bonifikaty przyznane przez hurtownika aptece, które umożliwiają jej sprzedaż produktów za 1 grosz bez ponoszenia straty.

 

Ministerstwo Zdrowia, wyjaśniając te kwestie, przede wszystkim wskazało, że nie każde żądanie lub przyjęcie korzyści majątkowej (realizujące się w formie udzielonego rabatu lub benefitu wynikającego ze sprzedaży pakietowej) jest zakazane. Nie można generalnie zakazać działań marketingowych danego rodzaju.

 

Ministerstwo Zdrowia wyjaśnia, że uzyskanie korzyści majątkowej nie jest równoznaczne z uzyskaniem nieuzasadnionej korzyści majątkowej. Należy bowiem zwrócić uwagę na fakt, że obrót lekami podlega zasadom wolnego rynku. Tym samym udzielanie korzyści (rabatów) przez koncerny farmaceutyczne może być uzasadnione względami gospodarczymi.

 

Ministerstwo Zdrowia podkreśla, że art. 63a-63c nie zakazują przedsiębiorcom zajmującym się wywarzaniem refundowanych leków lub wyrobów medycznych stosowania rabatów i innych zachęt handlowych wynikających z dobrej praktyki handlowej (rabaty zależne od terminu płatności, transakcje wiązane itd.), jeśli stosuje się je na takich samych zasadach do wszystkich swoich kontrahentów (wszystkich hurtowni farmaceutycznych czy aptek).

 

Podkreślenia wymaga fakt, że duże koncerny farmaceutyczne zabezpieczyły się przed ponoszeniem odpowiedzialności w trybie art. 63a poprzez jasne i przejrzyste reguły udzielania bonifikat i rabatów. Biorąc pod uwagę precyzyjne określenie warunków przyznawania konkretnej aptece rabatów, zjawisko przyjęcia „nieuzasadnionej korzyści majątkowej” nie występuje, a tym samym apteki mają prawo sprzedawać takie leki za 1 grosz.

 

W celu kontroli przestrzegania wyżej wymienionego zakazu, ustawa nałożyła na kierowników aptek obowiązek udostępnienia przedstawicielom NFZ informacji na temat każdej umowy oraz uzgodnienia dokonanego w jakiejkolwiek formie pomiędzy apteką a hurtownią farmaceutyczną, których celem jest nabycie leków lub wyrobów medycznych. Jeśli w wyniku kontroli NFZ uzna, że apteka naruszyła art. 63a ust. 1, wówczas powiadomi o tym niezwłocznie Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego oraz Głównego Inspektora Farmaceutycznego.

 

Warto podkreślić, że ustawa nakłada sankcje na osoby przyjmujące nieuzasadnioną korzyść majątkową. Zgodnie z art. 192b kto, prowadząc obrót lekami lub wyrobami medycznymi albo świadcząc usługi farmaceutyczne, albo posiadając upoważnienie do wystawiania recept na leki podlegające refundacji ze środków publicznych lub mając, z racji zajmowanego stanowiska lub pełnionej funkcji, istotny wpływ na podejmowanie decyzji związanych z zaopatrzeniem świadczeniodawcy w leki lub wyroby medyczne, żąda lub przyjmuje nieuzasadnioną korzyść majątkową dla siebie lub osoby trzeciej, albo jej obietnicę w zamian za wykonanie lub powstrzymanie się od wykonania obowiązku służbowego, które prowadzi do nieuzasadnionego wzrostu poziomu sprzedaży leków lub wyrobów medycznych podlegających refundacji ze środków publicznych, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Takiej samej karze podlega osoba, która oferuje, udziela lub obiecuje udzielić korzyści majątkowej.

 

Podsumowując, biorąc pod uwagę fakt, że pojęcie „nieuzasadnionej korzyści” w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jest pojęciem nieprecyzyjnym i fakt, że zarówno Ministerstwo Zdrowia jak i organy orzekające co do zasady nie uznają za nieuzasadnioną korzyść udzielanie rabatów przez firmy farmaceutyczne (hurtownie) lub przyjmowanie takiego rabatu – należy stwierdzić, że o ile koncerny udzielają rabatów na tych samych zasadach wszystkim hurtowniom (aptekom), to sprzedaż leków za 1 grosz należy uznać za legalną.

 

 

Stanowisko izb aptekarskich

 

Zgodnie z art. 7 ustawy o izbach aptekarskich – zadaniem samorządu aptekarskiego jest w szczególności czuwanie nad przestrzeganiem ustalonych zasad etyki i deontologii oraz zachowaniem godności zawodu przez wszystkich członków samorządu aptekarskiego.

 

Izby Aptekarskie generalnie stoją na stanowisku, że sprzedawanie leków za 1 grosz jest nieetyczne. Po pierwsze faworyzowane są duże sieci aptek, które mogą w większym stopniu negocjować ceny z firmami farmaceutycznymi i hurtowniami. Sprzedaż tego typu jest także społecznie naganna, gdyż powoduje znaczny wypływ pieniędzy z budżetu państwa, a leki zakupione w tego rodzaju promocjach nierzadko trafiają na śmietnik. Izby aptekarskie nie godzą się także, aby traktować leki jak zwykły przedmiot obrotu handlowego (organizować przeceny, okazje, czy superpromocje). Argumentują, że farmaceuta ma otaczać pacjentów opieką, a nie przyczyniać się do powstawania lekomanii. Jedna z izb podjęła nawet uchwałę zakazującą tego typu praktyk swoim członkom-aptekarzom, pod groźbą odebrania prawa do wykonywania zawodu, ale Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w decyzji z 15.12.2005 r. uznał, że sprzedaży w cenie niższej niż ryczałt nie można uznać za niedozwoloną reklamę leków.

 

Biorąc pod uwagę wyżej nakreślone oficjalne stanowisko izb aptekarskich, mogą one podjąć odpowiednie środki w celu ukarania aptekarzy za taką praktykę. Na podstawie ustawy o izbach aptekarskich działają rzecznicy odpowiedzialności zawodowej i sądy aptekarskie (art. 7 ust. 2 pkt 12 ustawy o izbach aptekarskich).

 

 

Leki za 1 grosz – ujęcie podatkowe

 

Przede wszystkim podkreślenia wymaga fakt, że organy podatkowe nie mają kompetencji do badania, czy dokonywane przez podatnika czynności nie naruszają reguł uczciwej konkurencji.

 

Pod względem podatkowym zrezygnowanie przez aptekę z marży jest traktowane jako udzielenie bonifikaty pacjentowi.

 

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie zawiera definicji pojęcia „bonifikata”. Przyjmuje się, że „bonifikata” to zmniejszenie ustalonej ceny towaru lub usługi; zniżka od ustalonej ceny towaru, zwłaszcza jako forma odszkodowania za poniesioną stratę; opust, rabat (Słownik Języka Polskiego PWN pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1996, s. 178).

 

Jak stanowi art. 14 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, za przychód z działalności, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3, uważa się kwoty należne choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont.

 

Podobne stanowisko zajmują też organy podatkowe. „Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że przychodem z tytułu prowadzenia apteki są kwoty należne z tytułu sprzedaży leków, po wyłączeniu wartości udzielonych bonifikat. Wartość udzielonych bonifikat pomniejsza więc przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej” (interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 21.11.2008 r., sygn. ITPB1/415-588/08/MM).

 

Uznać zatem trzeba, że wartość udzielonych bonifikat odliczyć należy od przychodu.

 

Tym niemniej organy podatkowe podkreślają wyraźnie obowiązek prawidłowego dokumentowania udzielonych bonifikat. Dodatkowo wątpliwości przez jakiś czas budziła kwestia, czy rezygnacja przez aptekę z marży nie stanowi dochodu pacjenta z tytułu darowizny. Organy podatkowe stwierdziły jednak, że taką sprzedaż należy traktować jako normalną sprzedaż promocyjną, premiową i nie ma podstaw do opodatkowania jej podatkiem dochodowym po stronie pacjenta (tak: m.in. Urząd skarbowy w Staszowie w interpretacji z dnia 9.01.2007 r., sygn. PD/415-23/06).

 

 

Projektowane zmiany

 

Podkreślenia wymaga fakt, że problem sprzedaży leków za 1 grosz został zauważony już na poziomie ministerialnym. Obecnie w Sejmie trwają prace nad projektem ustawy, która wprowadzi tzw. sztywne ceny na leki refundowane, co będzie skutkowało jednolitymi cenami w zakresie leków refundowanych.

 

 

Jeśli jest Pan zainteresowany dalszą pomocą, to informuję, że świadczymy również usługi w zakresie przygotowania pism (np. wezwaniem do zapłaty lub sporządzeniem pozwu), reprezentacji przedsądowej oraz sądowej.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 0 - X =
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »