.
Mamy 12 627 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Czy babcia może odwołać darowiznę?

Autor: Marcin Górecki • Opublikowane: 10.04.2012

W 1998 r. moja babcia darowała mi aktem notarialnym dom i działkę. W umowie jest napisane, że babcia ma bezpłatną i dożywotnią służebność mieszkania. Mój mąż jest aktualnie współwłaścicielem wspomnianej nieruchomości w 1/2 części. Tymczasem syn babci stwierdził, że dom i działka należą się jemu, więc namawia swoją matkę do cofnięcia darowizny. Czy babcia może odwołać darowiznę?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Jak podaje artykuł 898 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.):

 

„Art. 898. § 1. Darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.

 

§ 2. Zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie obdarowany ponosi odpowiedzialność na równi z bezpodstawnie wzbogaconym, który powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu”.

 

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 5 października 2000 r. (II CKN 280/2000) „rażąca niewdzięczność jako przesłanka odwołania darowizny powinna być oceniona według zobiektywizowanych kryteriów, a nie według odczuć darczyńcy”.

 

Przyjmuje się, że przez pojęcie rażącej niewdzięczności należy rozumieć takie czynności obdarowanego (działania lub zaniechania), które są skierowane przeciwko darczyńcy z zamiarem nieprzyjaznym. Same zewnętrzne przejawy zachowania się obdarowanego nie są wystarczającą podstawą do przyjęcia przesłanki rażącej niewdzięczności, bowiem istotne znaczenie ma ustalenie motywów i intencji obdarowanego. O istnieniu podstaw do odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności decydują w każdym wypadku konkretne okoliczności, rozważane na tle zwyczajów panujących w określonym środowisku społecznym.

 

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2007 r. (sygn. akt III CSK 74/2004) „nie ma ogólnej reguły pozwalającej na uznanie zachowania obdarowanego wobec darczyńcy za rażącą niewdzięczność uzasadniającą odwołanie darowizny”.

 

Darowiznę można odwołać wtedy, gdy obdarowany dopuści się względem darczyńcy rażącej niewdzięczności. Powinien to dokładnie ocenić sąd, biorąc pod uwagę zachowanie obu stron.

 

Jak wynika z przepisów Kodeksu cywilnego, darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną na skutek rażącej niewdzięczności poprzez złożenie stosownego oświadczenia woli w formie pisemnej zastrzeżonej dla celów dowodowych, które jest skuteczne od chwili, gdy doszło do obdarowanego w taki sposób, że mógł zapoznać się z jego treścią.

 

Zarówno w literaturze, jak również w orzecznictwie za będące wyrazem rażącej niewdzięczności w znaczeniu art. 898 § 1 K.c. uznaje się przede wszystkim takie zachowania obdarowanego, które dotyczą bezpośrednio darczyńcy i które są podjęte przeciwko niemu w nieprzyjaznym zamiarze. Ponadto do aktów stanowiących wyraz rażącej niewdzięczności w świetle wymienionego przepisu zalicza się wysoce naganne zachowania obdarowanego skierowane wprawdzie bezpośrednio nie przeciwko darczyńcy, lecz przeciwko osobie jemu bliskiej, dotykające jednak jednocześnie również samego darczyńcę.

 

W tym miejscu należy przywołać wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2005 r. (sygn. akt I CK 112/2005), zgodnie z którym wprawdzie do essentialia negotii (przedmiotowo istotnych składników treści czynności prawnej) umowy darowizny nie należy obowiązek sprawowania opieki nad darczyńcą przez obdarowanego, to jednak umowa ta rodzi po stronie obdarowanego moralny obowiązek wdzięczności, który nabiera szczególnej wymowy, gdy do zawarcia umowy dochodzi między osobami najbliższymi, których powinność świadczenia pomocy i opieki wynika już z łączących strony umowy stosunków rodzinnych.

 

Mając na uwadze powyższe oraz fakt, iż ustawodawca nie sprecyzował pojęcia „rażąca niewdzięczność”, gdyż jest to niemożliwe ze względu na zróżnicowane sytuacje życiowe, należy pozostawić do oceny sądu konkretne okoliczności sprawy. Według ugruntowanego w orzecznictwie stanowiska za niewdzięczność przyjmuje się świadome naruszenie podstawowych obowiązków ciążących na obdarowanym względem darczyńcy krzywdzące tego darczyńcę.

 

Z treści Pani pytania wynika, iż w przypadku ewentualnego sporu sądowego nie ulega wątpliwości, że niezbędny będzie dowód z opinii biegłego psychologa, który pozwoli wskazać na to, czym kieruje się osoba odwołująca darowiznę (w mojej ocenie to najważniejszy dowód w sprawie).

 

Ciężar dowodu spoczywać będzie na Pani babci, która będzie musiała wykazać, iż dopuściła się Pani rażącej niewdzięczności. Należy zatem na chwilę obecną zbierać wszystkie dowody (faktury, paragony), które pozwolą Pani udowodnić, iż w sposób należyty wypełnia Pani prawo dożywotniej i bezpłatnej służebności mieszkania.

 

Co więcej, ważnym dowodem w sprawie będą także świadkowie, którzy potwierdzą wszystkie okoliczności sprawy. Musi Pani przestrzegać ustalonych w życiu codziennym i wynikających z przyjętych reguł zasad współżycia z babcią, aby uniknąć zarzutu, iż krzywdzi Pani darczyńcę.

 

Istnieje rozbieżność poglądów, czy odwołanie darowizny już wykonanej wywołuje bezpośrednio skutki rzeczowe (np. w zakresie własności lub też użytkowania wieczystego nieruchomości), czy też jedynie skutki obligacyjne. W orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, że odwołanie darowizny nie wywołuje skutków rzeczowych, lecz jedynie skutek obligacyjny – zwrot przedmiotu darowizny stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

 

Istotne znaczenie dla praktyki miała w tym zakresie uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 stycznia 1967 r. (III CZP 32/66, OSNCP 1968, nr 12, poz. 199), w której jednoznaczne stwierdzono, że „oświadczenie odwołujące darowiznę nieruchomości z powodu rażącej niewdzięczności nie powoduje przejścia własności nieruchomości z obdarowanego na darczyńcę, lecz stwarza jedynie obowiązek zwrotu przedmiotu odwołanej darowizny stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu”.

 

Przytoczone wyżej stanowisko podtrzymał Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 28 września 1979 r. (III CZP 15/79, OSNCP 1980, nr 4, poz. 63), stwierdzając, że „w razie odwołania darowizny w stosunku do jednego z małżonków rzecz darowana staje się przedmiotem współwłasności obojga małżonków w częściach równych, a darczyńca może żądać przeniesienia na niego udziału należącego do małżonka, w stosunku do którego darowiznę odwołał, gdyby zaś nie było to możliwe – zwrotu wartości tego udziału (art. 405 K.c.)”.

 

Treść i zakres zwrotu oraz rozliczeń związanych z odwołaniem darowizny zależy od stopnia, w jakim darowizna została wykonana, oraz od stanu zużycia lub utraty uzyskanych w drodze darowizny korzyści. Jeżeli własność przedmiotu darowizny nie przeszła na osobę trzecią, obdarowany ma obowiązek wydać ten przedmiot darczyńcy (spadkobiercy darczyńcy) i przenieść na niego własność. Jeżeli chodzi o nieruchomość, ma więc obowiązek zawrzeć umowę notarialną przenoszącą własność nieruchomości na darczyńcę. W razie odmowy darczyńca jest uprawniony do wytoczenia powództwa o stwierdzenie obowiązku złożenia przez obdarowanego oświadczenia woli co do przeniesienia własności z powrotem na darczyńcę (art. 64 K.c. i art. 1047 K.p.c.).

 

Reasumując, odwołanie darowizny skutkuje zasadniczo tylko względem obdarowanego, natomiast osoby trzecie, na rzecz których dokonał on skutecznych prawnie przysporzeń przedmiotem darowizny, chronione są w tym zakresie na zasadach ogólnych. Jednocześnie jednak należy mieć na uwadze, iż jeżeli obdarowany wyzbywając się przedmiotu tej darowizny, był w złej wierze – to prawdą jest, iż już nie jest zobowiązany do jego zwrotu, ale jest obowiązany do zwrotu jego wartości.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 10 plus I =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »