Mamy 11 050 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Czy należy się zachowek od darowizny sprzed wielu lat?

Autor: Janusz Polanowski • Opublikowane: 19.03.2020

W 1986 r. został sporządzony przez moich rodziców akt notarialny – umowa darowizny nieruchomości: domu i działki. Przyjęliśmy tę darowiznę oboje z mężem, zobowiązując się do ponoszenia opłat i do opieki nad rodzicami. Tak też było, rodzice mieszkali cały czas z nami, a moje rodzeństwo (brat i siostra) nas odwiedzało, nie wdając się w jakieś inne obowiązki wobec rodziców. Ojciec zmarł w 2006 r., mama w tym roku. Rodzice im starsi, tym mieli więcej problemów ze zdrowiem, a my w chorobie ich doglądaliśmy. Moje rodzeństwo oczywiście wiedziało, że rodzice darowali nam dom i my podjęliśmy się opieki nad nimi do śmierci. Jednak ostatnio brat wspomniał coś o zachowku, odpowiedziałam mu, że jestem właścicielem domu od 1986 r. i to rodzice mieszkali u mnie, to dlaczego po ich śmierci mam płacić mu zachowek? Ale tak naprawdę nie wiem, jak to jest z tym zachowkiem. Czy należy się mojemu rodzeństwu? Jeśli tak, to ile im się należy?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Czy należy się zachowek od darowizny sprzed wielu lat?

Sprawa w sądzie o zachowek

Żądanie zachowku lub roszczenie o zachowek – roszczeniem jest żądanie na prawie oparte (a przynajmniej tak przedstawiane) – niewątpliwie ma charakter majątkowy, przejawem tego jest obliczanie opłaty sądowej od powództwa o wypłacenie (równowartości) zachowku – wysokość opłaty sądowej jest związana z wartością przedmiotu sporu (w takich sytuacjach: z wartością dochodzonego zachowku). Z uwagi na to przyda się Państwu dokonanie odpowiednio dokładnych obliczeń oraz „trzymanie ręki na pulsie”.

 

Proszę sporą uwagę przykładać do uprawnień procesowych – składających się na prawo do sądu, które ma wysoką (w tym konstytucyjną) rangę prawną. Jedną z podstawowych cech uprawnień jest to, że wolno z nich korzystać, ale wolno także nie korzystać. W sprawach cywilnych (zwłaszcza z uwagi na przyjęty i praktykowany model postępowania sądowego) należy się wykazać odpowiednią aktywnością. Ustawodawca zgrabnie wyraził to w treści artykułu 230 Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.): „Gdy strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach, sąd, mając na uwadze wyniki całej rozprawy, może fakty te uznać za przyznane.”. W sprawach rzeczywiście spornych przydają się merytoryczne odpowiedzi, w tym reagowanie na żądania strony przeciwnej. Dobrze jest korzystać z formy pisemnej – bez „czekania na rozprawę”. Pisma przydają się zwłaszcza w sytuacjach złożonych (np. związanych z obliczeniami). Przejawem elegancji (zwłaszcza wobec sądu) jest ich przedkładanie z odpowiednim wyprzedzeniem (zwłaszcza po to, by sędzia mógł się z pismem rzeczywiście zapoznać).

 

Jeżeli dojdzie do wytoczenia powództwa (powództw), to każda osoba pozwana (np. Pani lub Pani mąż) powinna przynajmniej odpowiedzieć na pozew – wskazówki organizacyjne w tym zakresie powinny zostać zawarte na piśmie z sądu (warto czytać całość „karteluszków”, bo tam często znajdują się pouczenia lub inne ważne informacje). Oczywiście, w procesie cywilnym nie można wykluczyć także innych pism procesowych (poza pozwem oraz poza odpowiedzią na pozew). Pisma dobrze jest składać (np. w sądowym biurze podawczym) za pokwitowaniem przyjęcia lub wysyłać listami poleconymi (i to „za zwrotnym potwierdzeniem odbioru”).

 

Uprawnieni do zachowku, ułamkowy wymiar zachowku

Dzieci spadkodawców należą do grona osób potencjalnie uprawnionych do zachowku – art. 991 Kodeksu cywilnego (K.c.). Przepisy o zachowku (art. 991 i następne K.c.) – zwłaszcza zaś ww. art. 991 K.c. – należy interpretować w powiązaniu z przepisami o dziedziczeniu ustawowym (art. 931 i następne K.c.). Pani tata pozostawił czworo (przynajmniej potencjalnych) spadkobierców ustawowych: wdowę oraz trójkę dzieci. W ramach dziedziczenia ustawowego każda z tych osób miałaby prawo dziedziczyć po równo (czyli po ¼) – art. 931 K.c. Na ogół przy obliczaniu zachowku ma zastosowanie ułamek ½ z art. 991 K.c. (choć niekiedy zdarza się inaczej: ułamek 2/3). Wyżej wskazane ułamki – ½ z art. 991 K.c. oraz ¼ z art. 931 K.c. – prowadzą do wniosku, że potencjalne uprawnienie do zachowku to byłaby 1/8 majątku spadkowego. W przypadku potencjalnego zachowku byłby to ułamek 1/6 spadku – ponieważ Pani mama pozostawiła 3 (przynajmniej potencjalnych) spadkobierców ustawowych (ułamek 1/2 z art. 991 K.c. oraz art. 1/3 z art. 931 K.c.).

 

Darowizny w rodzinie a prawo do zachowku

Akcentuję potencjalność uprawnień z tytułu zachowku. Bardzo dużo zależy od dokładności obliczeń (art. 993 i następne K.c.). Wiele osób zainteresowanych zachowkiem akcentuje wartość spadku w ramach dziedziczenia testamentowego (w przypadku podstawowej wersji roszczenia o zachowek) lub wartość darowizn na rzecz potencjalnego dłużnika z tytułu zachowku. Trzeba jednak sytuację ujmować (w miarę możliwości) kompleksowo, w tym uwzględniać wartość darowizn na rzecz innych osób – nie tylko osób, którym zachowek może się należeć. Jeżeli Pani rodzeństwo otrzymało w darowiźnie coś wartościowego od Państwa rodziców, to warto takie składniki majątkowe uwzględniać w obliczeniach – niekiedy bierze się pod uwagę nawet sfinansowanie wesela dziecku lub wnukowi (jeżeli wnukowi może przysługiwać zachowek). Proszę sobie przypomnieć wsparcie, którego rodzice (być może) udzielali Pani rodzeństwu.

 

Przedawnienie roszczeń o zachowek

Samo przysługiwanie zachowku to nie wszystko. Roszczeń – w tym roszczeń o zachowek – należy dochodzić odpowiednio szybko. Chodzi o dwa podstawowe aspekty tego zagadnienia.

 

Pierwszym jest przedawnienie roszczeń z tytułu zachowku (art. 1007 K.c.). Jeżeli Pani tata nie pozostawił po sobie prawnie wiążącego testamentu (art. 941 i następne K.c.), to ma miejsce po nim dziedziczenie ustawowe; konsekwencją dziedziczenia ustawowego po tacie byłoby przedawnienie roszczeń o zachowek (być może także w przypadku dziedziczenia testamentowego, jeżeli testament został ogłoszony dawno temu).

 

Darowizna na zięcia dokonana przed 10 laty

Drugą okolicznością jest to, że również Pani mąż został obdarowany. Zięciowie są poza gronem osób potencjalnie upoważnionych do zachowku (art. 991 K.c.), więc – z uwagi na art. 994 K.c. (o treści zawile sformułowanej) – Pani mąż mógłby bronić się, w przypadku żądania od niego zachowku, akcentując dokonanie darowizny przed ponad 10 laty; Pani (jako osoba potencjalnie uprawniona do zachowku) nie mogłaby się powołać na taką okoliczność.

 

Jak wyżej wspomniałem, postępowanie cywilne zakłada aktywność stron (albo uczestników) postępowania. Między innymi można przedstawiać (zgłaszać) zarzuty. Tytułem przykładu: Pani mąż mógłby powołać się na otrzymanie darowizny przed ponad 10 laty (art. 994 K.c.), a ponadto nie można wykluczyć zarzutu przedawnienia roszczeń o zachowek (art. 117 K.c. w związku z art. 1007 K.c.) – aktualnie za wcześniej byłoby na przedawnienie roszczeń o zachowek po Pani mamie (ale w przyszłości nie można wykluczyć takiego przedawnienia).

 

Wartość przedmiotu darowizny według stanu z chwili jej dokonania

Wywiązanie się z prawnego obowiązku dowodowego (art. 6 K.c., art. 232 K.p.c.) może się przydać w wykazaniu stanu nieruchomości (lub gospodarstwa rolnego) w czasie przyjęcia darowizny. Chodzi o uniknięcie ryzyka „dopłacania z własnych inwestycji” – zachowek może się należeć od wartości właściwej stanowi rzeczy darowanej w czasie dokonania darowizny, a więc bez uwzględniania Państwa nakładów (zwłaszcza inwestycyjnych). Proszę zwrócić uwagę na treść art. 995 K.c.:

 

„§ 1. Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.

§ 2. Wartość przedmiotu zapisu windykacyjnego oblicza się według stanu z chwili otwarcia spadku, a według cen z chwili ustalania zachowku.”

 

Jeśli to nie darowizna a „umowa rolnicza”?

Obowiązujący od ponad pół wieku Kodeks cywilny zawiera przepisy o zachowku. Jedną z cech roszczeń o zachowek jest możność dochodzenia roszczenia o wyrównanie zachowku (art. 1000 K.c. w związku z art. 991 K.c.) w związku z dokonaniem darowizn (znacznej wartości) przez spadkodawcę za swego życia. Pani napisała o darowiźnie, ale – nawet na wszelki wypadek – zachęcam do sprawdzenia rodzaju umowy (co można ustalić w księdze wieczystej oraz w jej aktach lub przy pomocy odpisu aktu notarialnego). Gdyby się okazało, że została zawarta specyficzna „umowa rolnicza” (np. umowa o przekazaniu gospodarstwa rolnego następcy), to taką okoliczność należałoby bardzo mocno akcentować – samemu, bez „czekania, aż sąd zauważy” – ponieważ wartości mienia na podstawie „umów rolniczych” przekazanego nie uwzględnia się w dotyczących zachowku obliczeniach (art. 993 i następne K.c.), czyli przy obliczaniu zachowku.

 

Proponuję dokładnie sprawdzić, w skład jakiego majątku (wspólności majątkowej małżeńskiej czy majątków odrębnych Pani rodziców) wchodziło mienie, które Państwo nabyli od Pani rodziców. Także to przyda się przy dokonywaniu obliczeń. Proszę zwrócić uwagę na regułę równości udziałów małżonków we wspólności majątkowej małżeńskiej – art. 43 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.).

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

wersja do druku drukuj

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • VII minus 10 =

»Podobne materiały

Zrzeczenie się zachowku na rzecz córki

Czy mogę w trakcie trwającego postępowania sądowego, w którym jestem powodem, zrzec się na rzecz córki należnego mi od brata zachowku? Sprawa dobiega końca. Wyrok będzie korzystny dla mnie. Brat zaproponował ugodę, podając w rozliczeniu śmieszną kwotę. Mam niestety komornika na koncie bankowym i bra

 

Pozew o zachowek przed potwierdzeniem wiarygodności testamentu?

Czy proces o zachowek może się rozpocząć przed wydaniem prawomocnego postanowienia o ważności testamentu? O zachowek wystąpiły wnuki wydziedziczonej córki, która zmarła kilka dni przed ogłoszeniem postanowienia, które potwierdzało ważność testamentu.

 

Dzieci pominięte w testamencie i prawo do zachowku

Ja i moi dwaj bracia chcemy starać się o zachowek po zmarłym ojcu. Według testamentu wszystko ma dziedziczyć macocha. Co więcej, podobno ojciec za życia czynił jakieś darowizny na rzecz żony i jej dzieci. Niestety nie wiemy dokładnie, jaki majątek posiadał nasz tata. Kupował jakieś nieruchomości, al

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »