Mamy 10 803 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Czy możemy cofnąć darowiznę dla syna z powodu zdrady małżeńskiej?

Autor: Anna Sufin • Opublikowane: 17.06.2019

Podarowaliśmy synowi przed jego ślubem mieszkanie własnościowe. Syn ożenił się 5 lat temu, a przed 2 miesiącami synowej i synowi urodziły się bliźnięta – wyczekiwane. Synowa chorowała w trakcie ciąży, było w związku z tym wiele niepokojów. Tymczasem okazało się, że syn w tym czasie zaczął ją zdradzać z panią lekkich obyczajów. Jesteśmy bardzo rozgoryczeni jego postawą. Czy istnieje możliwość cofnięcia darowizny i przekazania tego mieszkania naszym małym wnukom?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Fot. Fotolia

Czy możemy cofnąć darowiznę dla syna z powodu zdrady małżeńskiej?

Zgodnie z art. 898 Kodeksu cywilnego (K.c.):

 

„§ 1. Darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.

§ 2. Zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie obdarowany ponosi odpowiedzialność na równi z bezpodstawnie wzbogaconym, który powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu.”

 

Jest to jedyny przepis, na który można się powołać, chcąc odwołać darowiznę (poza np. nieważnością umowy, zawarciem umowy pod wpływem błędu, które jednak, jak wynika z opisu, nie miały tutaj miejsca).

 

Co do zasady umów należy dotrzymywać, stąd przesłanki odwołania darowizny są dość rygorystyczne. Kluczowe będzie zatem pojęcie „rażącej niewdzięczności”, której trzeba się dopuścić, by darowizna mogła być odwołana. Tu jednak trzeba zaznaczyć, że nie można powoływać się na rażącą niewdzięczność, jeśli darczyńca obdarowanemu przebaczył (art. 899 § 1 K.c.). Jeśli jednak po przebaczeniu nadal istnieje naganne zachowanie, obdarowany może się na nie znowu powołać dla odwołania darowizny (por. np. SN z 16.03.1948 r., C III 2318/47). Darowizna natomiast nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego (art. 899 § 3 K.c.). Jeśli jednak zachowanie nacechowane rażącą niewdzięcznością trwa, termin roczny liczy się dopiero od jego ustania. Jeśli występuje wiele wypadków nagannego zachowania obdarowanego, każdy z osobna podlega rocznemu terminowi (por. wyrok SA w Łodzi z 30.08.2012 r., I ACa 519/12).

 

Przejawem „rażącej niewdzięczności” w rozumieniu przepisu (za: Safjan, Komentarz do art. 898 k. c., red. Pietrzykowski, Legalis) jest takie zachowanie obdarowanego, które było skierowane przeciwko darczyńcy świadomie i w nieprzyjaznym zamiarze (wyrok SA w Lublinie z 29.01.2013 r., I ACa 697/12, Legalis). Krzywdy wyrządzone w sposób niezamierzony popełnione w uniesieniu, rozdrażnieniu spowodowanym zachowaniem się darczyńcy nie są rażącą niewdzięcznością (postanowienie SN z 29.09.1969, III CZP 63/69, Legalis, wyrok SA w Krakowie z 20.12.2012 r., I ACa 1234/12). W rozstrzyganiu, czy doszło do rażącej niewdzięczności, trzeba zbadać motywy działania obdarowanego (czy nie było ono prowokowane przez darczyńcę, np. wyrok SN z 30.0.1997 r., I CKN 170/97) oraz źródło konfliktu stron (SN z 9.10.2014 r. I CSK 556/13). Działania będące w ramach zwykłych konfliktów rodzinnych w określonym środowisku nie są rażącą niewdzięcznością (np. wyrok SA w Szczecinie z 17.10.2012 r.). Incydentalne sprzeczki, tym bardziej sprowokowane, nie mogą być podstawą odwołania darowizny (wyrok SA w Warszawie z 22.11.2005 r., VI Ca 527/05). Rażącą niewdzięcznością będzie natomiast pozostawienie darczyńcy bez koniecznej pomocy (wyrok SA w Poznaniu z 15.02.1994, I ACR 684/93), obmawianie godzące w jego dobre imię (wyrok SN z 12.05.1998 r., II CKN 729/97). Podnosi się w wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 8.09.2017 r. (I ACa 226/17), że „przewidziana art. 898 § 1 k.c. przesłanka niewdzięczności w stopniu rażącym ma kwalifikowany charakter, odnoszący się do zachowań, które oceniając rozsądnie, przy uwzględnieniu miernika obiektywnego i subiektywnego, muszą być uznane za wysoce niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę. Jako kryterium pomocne w ocenie zachowania obdarowanego wskazuje się dobre obyczaje w konkretnym środowisku oraz zwyczajowe relacje między obdarowanym a darczyńcą”.

 

Proszę zwrócić uwagę, że we wszystkich tych wyrokach rażąca niewdzięczność jest odniesiona do osoby darczyńcy, nie zaś do osób trzecich, jakimi tutaj są Państwa wnuki i synowa. Aktualnie jednak przyjmuje się, że odwołanie darowizny uzasadnia niewdzięczność nie tylko wobec darczyńcy, ale także wobec jego bliskich (wyrok SN z dnia 6 sierpnia 2014 r. I CSK 592/13). Podobne wyroki zapadały zazwyczaj w takim stanie faktycznym, że teściowie przepisywali nieruchomości swojemu dziecku i jego małżonkowi, gdy tymczasem następnie małżonek nagannie zachowywał się wobec tego dziecka (np. znęcanie się nad rodziną, zdrada, alkoholizm) – sąd uznawał w takim wypadku, że odwołanie darowizny ma swoje podstawy (poniżej cytuję wspomniane wyroki). Nie ma jednak przeszkód, by taki wyrok odnieść do wnuków i synowej, którzy są osobami bliskimi, a chcieliby Państwo zapewnić im spokojną przyszłość. Niemniej jednak trzeba też mieć na względzie, że cel darowizny mógł tego nie obejmować, skoro została ona dokonana przed ślubem.

 

„Dla skutecznego odwołania darowizny zachowanie się obdarowanego musi być skierowane przeciwko osobie darczyńcy. Dopuszcza się wyjątkowo możliwość odwołania darowizny w sytuacji, kiedy karygodne zachowanie się obdarowanego bezpośrednio skierowane jest przeciwko osobie bliskiej darczyńcy, dotykając jej samej tylko w sposób pośredni. Podkreśla się jednak, że ten związek bliskości powinien być jednoznacznie za taki odbierany przez otoczenie darczyńcy. Ponadto zaś zachowanie się obdarowanego w stosunku do tej osoby bliskiej musi być szczególnie naganne, tak aby usprawiedliwiało ocenę, iż dotykając pośrednio darczyńcy, można je było zakwalifikować jednocześnie jako rażąco niewdzięczne w stosunku do niego” (wyrok SN z 7 kwietnia 1998 r. II CKN 688/97).

 

„Literalna wykładnia art. 898 § 1 KC prowadzi do wniosku, że rażąca niewdzięczność ze strony obdarowanego powinna być skierowana wobec darczyńcy, a nie innej osoby. Taka wykładnia tego przepisu prowadzi jednak do zbytniego zawężenia możliwości odwołania darowizny, gdy zachowanie obdarowanego wprawdzie wprost skierowane jest na inną osobę, ale konsekwencje tego zachowania, ze względu na cel darowizny i bliskie relacje, jakie wiążą darczyńcę z osobą, która bezpośrednio dotknięta jest rażąco niewdzięcznym zachowaniem obdarowanego, dotykają wyraźnie darczyńcę. Oceny rażącej niewdzięczności, która uzasadnia odwołanie darowizny, należy dokonywać ad casum, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności, które legły u podstaw darowizny oraz uwzględniając to, że krzywda darczyńcy może także polegać na cierpieniach związanych z sytuacją, w jakiej na skutek nagannego zachowania obdarowanego znaleźli się jego bliscy” (wyrok SN z 27 czerwca 2014 r. I CSK 493/13).

 

Można odnaleźć orzeczenia, dotyczące odwołania darowizny przez teściów w przypadku zdrady małżeńskiej męża (u Państwa sytuacja jest nieco podobna, na pewno rozważania z tych wyroków mogą być analogicznie stosowane do Państwa sytuacji). Zgodnie z wyrokiem SA w Łodzi z 23 marca 2016 r. I ACa 1022/15: „Nie sposób zaaprobować takiej wykładni przepisu art. 898 § 1 k.c. opierającej się na założeniu, że zachowanie obdarowanego w stosunku do osób bliskich darczyńcy tylko wtedy może być uznane za rażącą niewdzięczność względem darczyńcy, kiedy podejmowane jest przeciwko takiej osobie w celu dokuczenia w ten sposób darczyńcy. Taki kierunek wykładni, zakładający konieczność zamierzonego wykorzystania osoby trzeciej jako środka do zadania bólu czy dokuczenia darczyńcy, nie jest prawidłowy. Dopuszczalność uznania za rażącą niewdzięczność postępowania obdarowanego w stosunku do osoby trzeciej wiązać należy z tym, aby działania te dotykały również darczyńcę, a nie z tym, aby były kierowane przeciwko osobie trzeciej z myślą o pognębieniu w ten sposób darczyńcy.” „Ustawodawca używając w art. 898 § 1 k.c. niezdefiniowanego precyzyjnie pojęcia rażącej niewdzięczności względem darczyńcy, umożliwił objęcie ochrony darczyńcy w tych wszystkich wypadkach, kiedy obiektywnie i zarazem subiektywnie ocenione naganne zachowanie obdarowanego budzi ostry sprzeciw, jako tak dalece niewłaściwe i przykre dla darczyńcy, że kłóciłoby się z elementarnym poczuciem przyzwoitości odmówienie darczyńcy prawa unicestwienia skutków darowizny. W takim przypadku normy moralne zostały postawione wyżej niż stosunek kontraktowy” (wyrok SA w Gdańsku z 19 marca 2015 r. I ACa 891/14). Jednak takie kwestie wymagają indywidualnej oceny. Według Sądu Najwyższego (wyrok z 27.06.2014 r. I CSK 493/13): „Co do zasady należy podzielić stanowisko, że niewierność małżeńska obdarowanego małżonka, będąca zawinioną przyczyną rozwodu, nie stanowi sama przez się rażącej niewdzięczności wobec darczyńców (teściów) w rozumieniu art. 898 § 1 k.c.” „Przy ocenie czy obdarowany dopuścił się rażącej niewdzięczności względem darczyńców (teściów), poza samym zdarzeniem niedochowania wierności małżeńskiej, należy zachowanie się obdarowanego po tym zdarzeniu. Skoro przeprosił on teściów, podejmował próby pogodzenia się z żoną i nadal chce się z nią pogodzić, to wykazał, że nie chce dopuścić do rozpadu rodziny, co niewątpliwie leży w jej interesie. Takie zachowanie obdarowanego łagodzi ostrość surowej oceny zdrady małżeńskiej, której się on dopuścił i nie pozwala na uznanie, że jego zachowanie stanowi wyraz rażącej niewdzięczności względem darczyńców” (wyrok SN z 11.03.2003 r. V CKN 1829/00).

 

U Państwa na ocenę całej sytuacji także miałoby wpływ to, że darowizna nie była dla osoby trzeciej – poniekąd obcej, ale dla syna. Jego wybory życiowe nie zawsze mogą świadczyć o rażącej niewdzięczności, choćby były dla Państwa nie do przyjęcia. Podsumowując, sąd mając na względzie wyżej wypracowane stanowiska orzecznictwa, oceniałby indywidualnie, czy u Państwa przyjąć rażącą niewdzięczność – jeśli syn nie zrywa kontaktów z dziećmi, będzie starał się utrzymać małżeństwo, sąd zapewne takiej niewdzięczności nie dostrzeże. Gdyby było odwrotnie – byłaby szansa na takie orzeczenie, niemniej jednak jest ona tak indywidualna, że trudno przewidzieć, czy konkretny sędzia tak właśnie przyjmie. Nadmienię, że to na Państwu spoczywałby ciężar dowodu udowodnienia zaistnienia tych okoliczności (por. art. 6 K.c.). Gdyby ich Państwo nie udowodnili, sąd oddaliłby powództwo o zwrot przedmiotu darowizny. Co istotne, a u Państwa byłoby prawdopodobnie najlepszym rozwiązaniem, sprawa odwołania darowizny wcale nie musi trafić przed sąd. Państwo przygotowują oświadczenie o odwołaniu darowizny i wzywają syna do zwrotu przedmiotu darowizny, a w tym celu – stawienia się u notariusza. Syn wcale nie musi tego oświadczenia podważać, może dobrowolnie stawić się u notariusza. Mogą Państwo także wymóc na synu inną drogę – by zapisał mieszkanie na dzieci. Przed sądem w Państwa wypadku w mojej ocenie byłoby dość ciężko uzyskać pozytywne orzeczenie.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

wersja do druku drukuj

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 6 + 7 =

»Podobne materiały

Zwrot darowanego mieszkania

W 2007 roku otrzymałem darowiznę od babci w postaci mieszkania. W tym roku przekazałem to mieszkanie mojej żonie, a kilka miesięcy później małżonka darowała mi je z powrotem. Teraz babcia, powołując się na rażąca niewdzięczność, żąda zwrotu tego mieszkania. Zgadzam się z jej żądaniami. Czy jest możl

Żądanie zwrotu darowanego naszyjnika

Znajomy podarował mi naszyjnik. Ja go zgubiłam, nie mogę znaleźć, przypuszczam, że wypadł mi na chodniku, szukałam, ale nie znalazłam. Ten mężczyzna teraz mnie nęka SMS-ami i telefonami, twierdząc, że naszyjnik dał mi na przechowanie. Nie wierzy, że go zgubiłam i każe go natychmiast oddać, odgraża s

Darowizna mieszkania od brata

Mój brat planuje przekazać mi na drodze darowizny swoje mieszkanie. Czy mogę być zwolniony od podatku od darowizny?
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »