Mamy 10 803 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Cofnięcie darowizny gospodarstwa rolnego

Autor: Katarzyna Nosal • Opublikowane: 16.07.2015

Mój kolega jest alkoholikiem. W 2009 r. w niepełnej świadomości przekazał obcej osobie swoje gospodarstwo rolne w zamian za rentę strukturalną. Miał dożywotnią służebność mieszkania. Tymczasem budynek się spalił. Człowiek ten jest schorowany i nie ma gdzie mieszkać, a nabywca gospodarstwa się nim nie interesuje. Czy kolega może cofnąć darowiznę gospodarstwa rolnego i przekazać je komuś z rodziny? Jak to zrobić?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Problem nie jest łatwy do rozwiązania, bowiem przepisy regulujące kwestie związane z uzyskaniem renty strukturalnej nie zawierają zapisów dotyczących rozwiązania umowy przenoszącej własność gospodarstwa.

 

Jak rozumiem, Pana kolega przekazał gospodarstwo w zamian za rentę strukturalną. Renty te udzielane są na podstawie Rozporządzenia Ministra i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania „Renty strukturalne” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013 ( Dz. U. z 2007 r. Nr 109, poz. 750), a przewidziano je w ustawie z dnia 7 marca 2007 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.

 

W Rozporządzeniu ustalono warunki, jakie muszą zostać spełnione, aby rolnik otrzymał rentę strukturalną. Zgodnie z § 4 Rozporządzenia „rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej »rolnikiem«, jeżeli łącznie spełnia on następujące warunki:

 

1) ukończył 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty;

2)   prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i w okresie ostatnich 10 lat podlegał przez okres co najmniej 5 lat ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, zwanemu dalej „ubezpieczeniem emerytalno-rentowym”;

3) w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną:

 

  1. podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu,
  2. nie posiadał zaległości w opłacaniu należności z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników;

 

4) został wpisany do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

5) przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 6 ha, a w przypadku gospodarstw rolnych położonych w województwie małopolskim, podkarpackim, śląskim lub świętokrzyskim - co najmniej 3 ha; w przypadku gospodarstw rolnych położonych na obszarze więcej niż jednego województwa, za województwo, w którym jest położone gospodarstwo rolne, uznaje się to województwo, w którym jest położona największa część użytków rolnych wchodzących w skład tego gospodarstwa.

6) zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej”.

 

Warunek przekazania gospodarstwa rolnego, o którym mowa w § 4 pkt 5, uważa się za spełniony, jeżeli:

 

1) zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, z zastrzeżeniem § 9 pkt 1;

2)   przekazanie nastąpiło:

 

  1. przez przeniesienie własności gospodarstwa rolnego w całości na rzecz następcy, przy czym powierzchnia użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego następcy po przekazaniu nie może być mniejsza niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju; w przypadku gdy powierzchnia użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego następcy po przekazaniu jest mniejsza niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w kraju, następca powinien uzupełnić powierzchnię użytków rolnych w terminie określonym dla następcy na podstawie rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r., albo
  2. przez przeniesienie własności gospodarstwa rolnego w całości na powiększenie jednego gospodarstwa rolnego, przy czym powierzchnia użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego po powiększeniu nie może być mniejsza niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju, z tym że w przypadku przekazywania gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych większej niż 10 ha powierzchnia użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego po powiększeniu powinna być większa co najmniej o 10 % od powierzchni użytków rolnych wchodzących w skład przekazywanego gospodarstwa rolnego.

 

Rozporządzenie dopuszcza odwołalność, rozwiązanie umów o przeniesienie gospodarstwa, nie wskazuje jednak, jak powinno to nastąpić. W par. 15 ust. 2 Rozporządzenia wskazano, że: „w przypadku nabycia lub odzyskania użytków rolnych odpowiednio:

 

1) w drodze dziedziczenia lub

2) w wyniku rozwiązania – z przyczyn niezależnych od uprawnionego do renty strukturalnej – umowy, na podstawie której uprzednio zbył on te grunty, albo w wyniku uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej

 

– wypłata renty strukturalnej ulega zawieszeniu po roku od dnia zaistnienia tych okoliczności, jeżeli uprawniony do renty strukturalnej powiadomi o tych okolicznościach kierownika biura powiatowego Agencji, w terminie 14 dni od dnia ich zaistnienia, a jeżeli uprawniony do renty strukturalnej, z przyczyn leżących po jego stronie, nie powiadomi kierownika biura powiatowego Agencji, w terminie 14 dni od dnia zaistnienia tych okoliczności, wypłata renty strukturalnej ulega zawieszeniu od miesiąca zaistnienia tych okoliczności”.

 

Problemem jest ustalenie, jak należy traktować ową umowę o przeniesienie własności gospodarstwa rolnego. Znalazłam jednak orzeczenie, z którego wynika, ze należałoby traktować tę umowę jako darowizny. Ewentualnie aby traktować ją jako umowę, której cechy przekazanie nosi sprzedaż, dożywocie. Aby wyjaśnić, skąd takie stanowisko, pozwolę sobie zacytować wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 21 września 2012 r. (sygn. akt V ACa 672/12). W wyroku tym Sąd wyjaśnił:

 

„W ocenie Sądu Apelacyjnego w obecnym stanie prawnym brak jest podstaw do konstruowania odrębnego, pozakodeksowego typu umowy – umowy przekazania gospodarstwa rolnego w zamian za rentę strukturalną. „Przekazanie gospodarstwa rolnego” występowało w ustawodawstwie przede wszystkim w ustawie z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140 ze zm.) oraz w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989, Nr 24, poz.133 ze zm.) i było kwalifikowany jako odrębny, pozakodeksowy typ umowy. Stąd też na gruncie rozporządzenia Rady Ministrów 30 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U nr 114 poz. 1191 ze zmianami), które również posługuje się pojęciem »przekazanie gospodarstwa rolnego« prima facie może nasuwać się skojarzenie z umową przekazania gospodarstwa rolnego przewidzianą w cytowanych ustawach o świadczeniach emerytalnych rolników z 1977 r. i 1982 r. W doktrynie podkreśla się jednak, że mimo iż w ww. rozporządzeniu pojawia się wyrażenie »przekazania gospodarstwa rolnego« to analiza przepisów regulujących rentę strukturalną (ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm. oraz zacytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r.) wskazuje, że wyrażenie to zostało użyte jedynie w celach techniczno redakcyjnych. Do wniosku takiego prowadzi fakt, że ustawodawca nie określa bliżej treści umowy, odsyłając w tej mierze do wymagań określonych w odrębnych przepisach, zaznacza jedynie, że powinna zawierać oświadczenia stron umowy o spełnieniu warunków dotyczących przekazania oraz spełnienia warunków dotyczących nabywcy lub dzierżawcy. Okoliczności te prowadzą do konstatacji, że ustawodawca nie wprowadza jakiejś nowej umowy o przekazaniu gospodarstwa a zawarte w rozporządzeniu wyrażenie »umowa przekazania gospodarstwa rolnego« oznacza każdą przewidzianą w Kodeksie cywilnym i sporządzoną w formie aktu notarialnego odpłatną lub nieodpłatną umowa przenosząca własność nieruchomości, w szczególności umowę sprzedaży, darowizny, dożywocia lub zamiany gospodarstwa rolnego (użytków rolnych) na inny przedmiot własności. W literaturze przedmiotu akcentuje się także, że cel przekazania stanowi tylko motyw (pobudkę), a nie podstawę prawną (causa) umowy. Umowa bowiem ma własną podstawę prawną (obligandi vel acquirendi) i stanowi tylko jedną z przesłanek decyzji administracyjnej o przyznaniu renty strukturalnej. Dlatego odmowa przyznania renty przez organ administracyjny nie rzutuje na problem ważności umowy. [por. m.in. S. R. (…). Problematyka prawna” LexisNexis, Warszawa 2009 s.825 i n.; Roman Budzinowskiego „Przekazanie gospodarstwa rolnego za rentę strukturalną w praktyce notarialnej” (Rejent nr 10 (162), październik 2004) oraz Radosław Pastuszko »Klasyfikacja (typy) umów przekazania gospodarstwa rolnego za świadczenia emerytalno-rentowe« (Rejent, 11 (187)/2006)] ”.

 

Mając na uwadze powyższe oraz opisany przez Pana akt notarialny, należy stwierdzić, że w tym konkretnym przypadku mamy do czynienia z umową darowizny. Kodeks cywilny stanowi, że darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie obdarowany ponosi odpowiedzialność na równi z bezpodstawnie wzbogaconym, który powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu.

 

Zatem aby cofnąć skutki zawartej umowy, kolega powinien wykazać, że osoba obdarowana gospodarstwem zachowuje się wobec niego z rażącą niewdzięcznością. Jako taką należy uznać porzucenie, niedostarczenie środków utrzymania, niewskazanie nowego lokum. Wszystko zależy od okoliczności sprawy. Proszę jednak pamiętać, że to nie Pan jest władny dokonać takiego cofnięcia. Wymaga to złożenia przez kolegę własnego oświadczenia woli. To może być trudne, skoro ma on problemy z alkoholem.

 

W każdym razie, aby odwołać darowiznę, należy skierować do osoby obdarowanej pismo z żądaniem wydania gospodarstwa w związku z cofnięciem darowizny ze względu na rażącą niewdzięczność. Warto też wskazać konkretny przykład rażącej niewdzięczności. Cofnięcie skutków darowizny wymaga zawarcia nowego aktu notarialnego a zatem udziału obdarowanego. Jeśli nie zgodzi się z oświadczeniem darczyńcy o odwołaniu darowizny, pozostanie tylko droga sądowa. Należy złożyć pozew o zobowiązanie obdarowanego do złożenia oświadczenia woli o zwrotnym przeniesieniu nieruchomości. Proszę jednak pamiętać, że przeprowadzenie takiego procesu może być trudne. Zwłaszcza wykazanie rażącej niewdzięczności.

 

Pisał Pan, że kolego jest alkoholikiem. Zgodnie z art. 82 Kodeksu cywilnego „nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli”. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych. Skoro kolega jest alkoholikiem, to istnieje prawdopodobieństwo, że przeniesienie nastąpiło z wyłączeniem jego świadomej woli podjęcia decyzji. Zazwyczaj najczęstszą przyczyną stanu wyłączającego normalne funkcjonowanie procesu decyzyjnego i mechanizmów uzewnętrzniania woli są choroby i różnego rodzaju zaburzenia psychiczne i nerwowe, rozwinięte zmiany miażdżycowe, działanie narkotyków, alkoholu lub środków farmakologicznych. Sąd Najwyższy w wyroku z 11 grudnia 1979 r., sygn. akt II CR 448/79, LexisNexis nr 310022 (OSPiKA 1981, nr 3, poz. 45, z glosą A. Szpunara), wyraził pogląd, że „stosunek psychiczny do podejmowanego zachowania się i jego skutków opiera się na przewidywaniu i woli. Oba te czynniki zakładają istnienie nieupośledzonego działania funkcji psychicznych, pozwalające na właściwe rozeznanie znaczenia i skutków swego zachowania się oraz pokierowania swym postępowaniem. Jeżeli więc osoba dotknięta schizofrenią paranoidalną zdawała sobie w okresie remisji sprawę z tego, że w czasie przyjmowania leków neuroleptycznych nie wolno jej pić alkoholu, to okoliczność ta nie wyłącza jeszcze wniosku, iż upośledzenie w działaniu funkcji psychicznych nie pozwoliło jej na właściwe rozeznanie znaczenia i skutków użycia alkoholu (przewidywanie), a zwłaszcza na pokierowanie swym postępowaniem (wola)”.

 

Aby cofnąć skutki takiej nieważnej czynności, należy wystąpić do sądu o ustalenie, iż dana czynność była nieważna ze względu na okoliczności opisane w art. 82 Kodeksu cywilnego. Należałoby wykazać, że w chwili zawierania umowy kolega był w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji. Dowodzić tego można za pomocą świadków, opinii biegłych (to raczej nieuniknione), na pewno trzeba by było przesłuchać notariusza. Niestety ten raczej potwierdzi, że podczas podpisywania umowy stan kolegi nie wzbudzał u niego podejrzeń.

 

Jeśli sąd ustali, że umowa była nieważna, wówczas trzeba wezwać obdarowanego do wydania nieruchomości. Na chwilę obecną to jedyne sposoby pomocy koledze. Wymagają jednak podjęcia inicjatywy przez niego.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

wersja do druku drukuj

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • IX minus VII =

»Podobne materiały

Umowa o pracę a dotacja z programu „Ułatwianie startu młodym rolnikom”

Rodzice zapiszą mi za dwa miesiące ziemię uprawną, więc jakiś czas temu złożyłem wniosek do ARiMR o przyznanie pomocy z tytułu „Ułatwiania startu młodym rolnikom”. Wniosek został rozpatrzony pozytywnie i zostałem zobowiązany do złożenia odpowiednich dokumentów. Obecnie jestem zatrudniony

Pole uprawne a odszkodowanie za zalane warzywa

Jestem w posiadaniu pola uprawnego, które regularnie zalewa przyległa rzeczka. Moje pole jest określone jako łąka klasy IV, od lat uprawiam na nim warzywa. Czy mogę to robić zgodnie z prawem? Czy mogę starać się o odszkodowanie za warzywa? Dodam, że otrzymuję wsparcie od ARMiR (podaję, co upraw

Rolnik ryczałtowy a emeryt

Były pracownik Lasów Państwowych, obecnie emeryt, dzierżawi od Nadleśnictwa ok. 2 ha gruntów rolnych. W ramach współpracy z Kołem Łowieckim świadczy usługi orania poletek łowieckich. Czy można zakwalifikować wymienionego emeryta jako tzw. rolnika ryczałtowego? Emeryt ma umowę dzierżawy gru
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »