.
Mamy 11 988 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Co z testamentem wobec ponownego zamążpójścia?

Autor: Izabela Nowacka-Marzeion • Opublikowane: 30.12.2015

Moja mama mieszka w dużym domu z działką, który rodzice kupili razem wiele lat temu. Ojciec nie życie od 10 lat. Przed rokiem mama spisała u notariusza testament, jednak teraz postanowiła ponownie wyjść za mąż. Chciałabym wiedzieć, co z ważnością testamentu mamy wobec jej ponownego zamążpójścia? Czy zachowa ważność, czy też w przypadku śmierci mamy dojdą do dziedziczenia po niej nowy mąż i jego dorośle dzieci?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Nie ma powodów, aby obawiać się o ważność testamentu w przypadku wyjścia mamy ponownie za mąż.

 

Artykuł 944 Kodeksu cywilnego (K.c.) wprowadza dwie zasady dotyczące możliwości sporządzenia testamentu. Po pierwsze, wyłącza możliwość sporządzenia testamentu (lub jego odwołania) przez przedstawiciela. Testament może być sporządzony tylko osobiście. Zasada osobistego sporządzania testamentu nie wyłącza korzystania ze wskazówek i objaśnień innych osób, w tym także notariusza. Sama decyzja jednak pozostawiona jest testatorowi.

 

Po drugie, sporządzić (lub odwołać) testament może tylko osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Ta zdolność musi istnieć w chwili sporządzania testamentu. Sporządzenie testamentu przez osobę niemającą pełnej zdolności do czynności prawnych powoduje jego nieważność, choćby później nastąpiło odzyskanie tej zdolności.

 

Art. 945 § 1 K.c. normuje w sposób samodzielny i odmienny od ogólnych zasad przyjętych przez art. 82 i nast. wady oświadczenia woli, a mianowicie – „testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony:

1) w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli,

2) pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści,

3) pod wpływem groźby”.

 

Ze sformułowania tego przepisu, tj. słów „testament jest nieważny”, wynika wniosek, że jest to nieważność bezwzględna (System prawa cywilnego, t. IV – „Prawo spadkowe”, 1986 r., str. 185).

 

Omawiany przepis określa nieważność testamentu tylko z powodu wad oświadczenia woli. Dalsze przypadki nieważności wynikają z innych przepisów, np. nieważność z powodu niezachowania wymaganej formy (art. 958 K.c.).

 

Testament może zawierać rozrządzenia o charakterze majątkowym (art. 941 K.c.). Mogą w nim być również zawarte inne postanowienia spadkodawcy, które nie dotyczą jego majątku, a np. miejsca pochowania spadkodawcy. Tego rodzaju postanowienia na żądanie spadkodawcy notariusz powinien zamieścić w treści testamentu z jednoczesnym pouczeniem, że nie powodują one powstania obowiązku prawnego, lecz jedynie określony obowiązek moralny.

 

Testament może zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy (art. 942 K.c.). Nie można więc sporządzić testamentu wspólnego zawierającego rozrządzenia dwóch lub więcej spadkodawców. Testament taki – jako sprzeczny z art. 942 K.c. – jest nieważny. Testament, jako czynność prawna, wymaga zachowania szczególnej formy. Przepisy dotyczące formy są przepisami bezwzględnie obowiązującymi i wobec tego powinny być ściśle przestrzegane.

 

Przepisy Kodeksu cywilnego rozróżniają testamenty zwykłe i testamenty szczególne. Bogata problematyka dotycząca formy testamentu zostanie ograniczona do przytoczenia kilku orzeczeń SN, których tezy mają następujące brzmienie:

 

  • uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 23 listopada 2001 r. (III CZP 54/2001 Biuletyn Sądu Najwyższego 2001/11 str. 15): „Spadkobierca powołany w testamencie ustnym nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 952 § 2 kc”;
  • uchwała SN z dnia 19 lipca 2001 r. (III CZP 36/2001 OSNC 2002/1 poz. 7), z glosą A. Oleszki („Rejent”, 2001/12 str. 118) i S. Wójcika (OSP 2002/2 poz. 18): „Nieważny jest testament osoby głuchej lub głuchoniemej jeżeli w treści sporządzonego przez notariusza dokumentu brak wzmianki o dopełnieniu przez niego obowiązku przekonania się, że treść dokonanej czynności jest dokładnie znana i zrozumiała dla testatora (art. 87 § 1 pkt 2 w związku z art. 92 § 3 zdanie drugie ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. prawo o notariacie (Dz. U. 1991 r. Nr 22 poz. 91 ze zm)”.
  • według jednak postanowienia SN z dnia 10 października 2000 r. (V CKN 970/2000 z glosą S. Wójcika, OSP 2001/11 poz. 161): „Art. 952 § 2 kc nie wyłącza możliwości spisania treści testamentu ustanego przez spadkobiercę w tym testamencie ustanowionego, jeżeli spełnione zostaną pozostałe wymagania przewidziane przez ten przepis”. Testamentu ustnego dotyczy też postanowienie SN z dnia 14 grudnia 2000 r. (I CKN 668/2000 OSNC 2001/10 poz. 151), według którego „termin określony w art. 952 § 3 kc jest zachowany także wtedy, gdy wniosek o przesłuchanie świadków został złożony w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku” oraz postanowienie SN z dnia 8 kwietnia 1999 r. (III CKN 190/98) z glosą M. Niedośpiała („Państwo i Prawo” 2000/5 str. 114) i W. Robaczyńskiego (Przegląd Sądowy 2001/6 str. 101), którego teza brzmi: „W razie sporządzenia prawidłowego, tj. zgodnego z wymaganiami podanymi w art. 952 § 2 kc, pisma przesłuchanie świadków przewidziane w art. 952 § 3 kc oraz w art. 662 kpc jest nie tylko zbędne, ale i niedopuszczalne”;
  • uchwała Składu Siedmiu Sędziów SN z dnia 27 września 1991 r. (III CZP 61/91 OSNCP 1992/4 poz. 49): „Sekretarz gminy jest uprawniony do przyjęcia oświadczenia ostatniej woli spadkodawcy (art. 951 § 1 kc)” (por. obecne brzmienie art. 951 § 1 kc ustalone przez ustawę z dnia 20 czerwca 2002 r. – Dz. U. 2002 r. Nr 113 poz. 984 z późn. zm.).
  • uchwała Składu Siedmiu Sędziów z dnia 5 czerwca 1992 r. (III CZP 41/92 OSNCP 1992/9 poz. 147): „Podpis spadkodawcy w testamencie własnoręcznym (art. 949 § 1 kc) powinien być pod rygorem nieważności złożony pod pismem zawierającym rozrządzenie na wypadek śmierci. W razie zamieszczenia podpisu w innym miejscu testament jest ważny tylko wówczas, gdy związek podpisu z treścią rozrządzenia jest oczywisty.”
  • uchwała Składu Siedmiu Sędziów z dnia 23 października 1992 r. (III CZP 90/92 OSNCP 1993/1-2 poz. 4): „Brak daty w testamencie własnoręcznym pociąga za sobą jego nieważność tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe nie doprowadzi do usunięcia wątpliwości, o jakich mowa w art. 949 § 2 kc. Przy ich wyjaśnieniu sąd bierze pod uwagę także dowody wskazujące datę sporządzenia testamentu.”

 

Pośrednio z praktyką notarialną wiąże się mające istotne znaczenie postanowienie SN z dnia 16 kwietnia 1999 r. (II CKN 255/98 OSNC 1999/11 poz. 194) z glosą M. Niedośpiała (Państwo i Prawo 2000/7 str. 108) i W. Robaczyńskiego („Przegląd Sądowy” 2001/6 str. 101): „Podstawę dziedziczenia może stanowić testament własnoręczny, który zaginął. Fakt jego sporządzenia, ważność oraz treść rozporządzenia musi zostać udowodnione w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku”.

 

Lakoniczny art. 950 K.c. postanawia, że testament może być sporządzony w formie aktu notarialnego. Chodzi tu o formę określoną w rozdziale 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie, a więc z zachowaniem wszelkich wymagań obowiązujących przy sporządzaniu aktów notarialnych. Przy dokonywaniu tej czynności notariusz w każdym wypadku powinien ustalić, czy spadkodawca ma zdolność testowania.

 

Testament może zawierać różne rozrządzenia majątkowe na wypadek śmierci: powołanie spadkobiercy, ustanowienie zapisu, polecenia, powołanie wykonawcy testamentu. Podstawowe znaczenie ma rozrządzenie w postaci powołania spadkobiercy. Według art. 959 K.c. spadkodawca może powołać do całości lub części spadku jedną lub kilka osób. Powołanie spadkobiercy zmierza do tego, aby spadek – jako ogół praw i obowiązków zmarłego (art. 992 K.c.) – przeszedł w całości lub w ułamkowej części na jedną lub kilka osób określonych w testamencie.

 

Spadkobiercami mogą być zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne. Spośród osób fizycznych mogą to być osoby należące do kręgu spadkobierców ustawowych, jak też osoby spoza tego grona.

 

Jeżeli spadkodawca rozrządził w testamencie całym spadkiem, to zachodzi wyłącznie dziedziczenie testamentowe. Jeżeli natomiast takiego rozporządzenia dokonał tylko co do części spadku, następuje jednoczesne dziedzicznie testamentowe i ustawowe.

 

Osoba spadkobiercy powinna być w testamencie oznaczona w taki sposób, aby z chwilą śmierci spadkodawcy nie budziło to wątpliwości. Teza postanowienia SN z dnia 13 czerwca 2001 r. (II CKN 543/2000 OSNC 2002/1 poz. 14) ma następujące brzmienie: „Określenie osoby spadkobiercy w drodze wykładni testamentu jest możliwe wtedy, gdy w testamencie zawarto jednoznaczne kryteria, pozwalające ustalić wolę spadkodawcy w sposób nie budzący wątpliwości”.

 

Z powołaniem spadkobiercy wiąże się określenie, czy wskazana osoba jest powołana do całości, czy też części spadku. W tym ostatnim przypadku potrzebne jest ułamkowe określenie udziału. Jeżeli nie ma takiego określenia, a spadkodawca powołał kilku spadkobierców, dziedziczą oni w częściach równych (art. 960 K.c.).

 

Zawarte w art. 961 K.c. wskazówki interpretacyjne mają istotne znaczenie w praktyce sądowej. Przy sporządzaniu notarialnych testamentów z reguły następuje powołanie do spadku bez wymieniania poszczególnych składników majątkowych. Jeżeli jednak spadkodawca chce takiego wymienienia, to jego żądanie powinno być uwzględnione z jednoczesnym pouczeniem o treści tego przepisu.

 

W testamencie notarialnym nie powinno być warunkowego lub terminowego powołania do spadku. Takiego bowiem powołania kodeks nie dopuszcza, stanowiąc w art. 962 K.c., że zastrzeżenie warunku lub terminu uczynione przy powołaniu spadkobiercy testamentowego uważane jest za nie istniejące.

 

Nie jest również dopuszczalne tzw. podstawienie powiernicze, polegające na tym, że spadkodawca zobowiązuje spadkobiercę do zachowania nabytego majątku i pozostawienia go innej osobie. Tego rodzaju ograniczenie nie jest uważane, według art. 964 K.c. za nie istniejące, lecz ma tylko ten skutek, że ta inna osoba jest powołana do spadku na wypadek, gdyby spadkobierca nie chciał lub nie mógł być spadkobiercą. Jeżeli jednak z treści testamentu lub z okoliczności wynika, że spadkobierca nie byłby powołany bez takiego ograniczenia, powołanie spadkobiercy jest nieważne.

 

Pani mama może w każdej chwili odwołać testament.

 

Według art. 943 K.c. spadkodawca może w każdej chwili odwołać zarówno cały testament, jak i jego poszczególne postanowienia. Wynika to z zasady swobody testowania. Spadkodawca bowiem może sporządzić testament, może zaniechać dokonania takiej czynności, może również dokonane już rozrządzenie testamentowe uchylić lub zmienić w całości bądź w części. Odwołać testament może tylko osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych (art. 944 § 1 K.c.) w chwili odwołania testamentu. Odwołanie testamentu może nastąpić tylko przez spadkodawcę osobiście. Odwołanie testamentu może nastąpić w sposób wyraźny lub dorozumiany. Z punktu widzenia praktyki notarialnej znaczenie ma pierwszy sposób odwołania testamentu. Wyraźne odwołanie testamentu następuje wówczas, gdy w nowym testamencie zawarte jest oświadczenie, że spadkodawca odwołuje poprzedni (lub poprzednie) testament.

 

W testamencie odwołującym poprzedni (poprzednie) testament może być zawarte tylko oświadczenie o odwołaniu testamentu (por. wzór nr 114); wówczas w razie śmierci spadkodawcy następowałoby dziedziczenie ustawowe. W testamencie odwołującym może być zawarte ponadto inne rozrządzenie spadkodawcy (por. wzór nr 115). W takim przypadku w razie śmierci spadkodawcy miałoby miejsce dziedziczenie według rozrządzenia zawartego w nowym testamencie.

 

Możliwe jest odwołanie dokonanego uprzednio odwołania testamentu. Przyjmuje się, że wówczas pierwszy testament nie odzyskuje mocy prawnej (por. System prawa cywilnego, t. IV, 1986 r., str. 216 wraz z powołaną tam literaturą). Dla jasności sytuacji w takim przypadku spadkodawca powinien określić, jakich rozrządzeń – poza odwołaniem testamentu – dokonuje.

 

Odwołaniu podlega każdy testament bez względu na to, w jakiej formie został sporządzony. Forma odwołania testamentu nie jest również uzależniona od tego, w jakiej formie był sporządzony testament, który podlega odwołaniu.

 

Według uchwały SN z dnia 25 czerwca 2003 r. (III CZP 14/2003 OSNC 2004/7-8 poz. 106): „Przewidziany w art. 646 kpc obowiązek złożenia testamentu w sądzie spadku dotyczy również notariusza i obejmuje każdy testament, także testament odwołany”.

 

O ile mama nie zmieni testamentu, ani jej mąż, ani jego dzieci nie będą mieli prawa do spadku. Natomiast mąż może mieć prawo do zachowku.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • dziewięć minus VII =
.
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »

porady spadkowe spadek.info

porady budowlane prawo-budowlane.info

porady prawnika odpowiedziprawne.pl

ozdobne poduszki Hampton