Mamy 11 258 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Odpowiedzialność karna za naruszenie przepisów bhp w budownictwie

Autor: Jakub Bonowicz • Opublikowane: 25.03.2009

Niezabezpieczone rusztowania, brak poręczy ochronnych, brak zastosowania środków ochrony indywidualnej (hełmów, linek) lub innych urządzeń ochronnych podczas wykonywania robót na dachu, albo montowanie rusztowań niezgodnie z dokumentacją techniczno-ruchową producenta, brak bezpiecznych pionów komunikacyjnych, drabiny niespełniające norm, czy wykonywanie prac na wysokościach pojedynczo w sytuacji, gdy powinny to robić co najmniej dwie osoby – to niestety rzeczywistość na wielu polskich budowach. Nic dziwnego, że w budownictwie dochodzi do tak wielu wypadków, skutkiem których jest nierzadko śmierć albo ciężkie obrażenia pracowników. W artykule tym chciałbym skupić się na konsekwencjach takich wypadków w zakresie odpowiedzialności karnej.



Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Jakie przepisy?

 

Jest cały szereg przepisów prawnych poświęconych zagadnieniom bezpieczeństwa i higieny pracy (bhp) w budownictwie. Możemy tu wymienić:

 

  • Ustawę z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94) – art. 207-23715;
  • Ustawę z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118);
  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bhp (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650);
  • Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 6 lutego 2003 r. w sprawie bhp podczas wykonywania robót budowlanych (Dz. U. Nr 47, poz. 401);
  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 28 maja 1996 r. w sprawie rodzajów prac, które powinny być wykonywane przez co najmniej 2 osoby (Dz. U. Nr 62, poz. 288). Według Rozporządzenia wszelkie prace na wysokości powyżej 2 metrów, przy których wymagane jest stosowanie środków ochrony indywidualnej (np. hełmów, linek) powinny być wykonywane przez co najmniej 2 osoby.

 

Jakie przestępstwa?

 

Kiedy na budowie dojdzie do wypadku na skutek naruszenia przepisów bhp, w zależności od skutków, mogą być brane pod uwagę m. in. takie przestępstwa jak:

 

  • przestępstwo z art. 220 § 1 Kodeksu karnego: „Kto, będąc odpowiedzialny za bezpieczeństwo i higienę pracy, nie dopełnia wynikającego stąd obowiązku i przez to naraża pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”. Przestępstwo może być popełnione zarówno umyślnie jak i nieumyślnie (art. 220 § 2 K.k.; wówczas zagrożone jest łagodniejszą karą – grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku).
  •  

    Osobą, której może być postawiony zarzut czynu z art. 220 K.k. jest „odpowiedzialny za bezpieczeństwo i higienę pracy”. Taką osobą może być:

     

    – pracodawca (art. 207 Kodeksu pracy),

    – osoba kierująca pracownikami (art. 212 K.p.), np. inżynier budowy;

    – kierownik robót oraz mistrz budowlany, którzy sprawują bezpośredni nadzór nad bhp na stanowiskach pracy, stosownie do zakresu obowiązków (§ 5 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 2003 r.).

 

  • przestępstwo z art. 160 § 1 K.k: „Kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”. Jeśli narażenie nastąpiło nieumyślnie, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo 1 roku pozbawienia wolności. Na tej podstawie odpowiada osoba inna niż odpowiedzialna za bhp pracowników. Np. kierownik ekipy montującej rusztowania, który wykonał je niezgodnie z DTR (dokumentacją techniczno-ruchową), nie jest co prawda odpowiedzialny za bhp pracowników, którzy będą wykonywać roboty budowlane na tym rusztowaniu. Ale z pewnością, jeśli np. nie dopilnował, by wszędzie znalazły się poręcze ochronne, to skutkuje to narażeniem tych pracowników na niebezpieczeństwo i wówczas kierownikowi temu może być postawiony zarzut z art. 160 K.k.

 

  • przestępstwo z art. 155 K.k.: „Kto nieumyślnie powoduje śmierć człowieka, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat”. Zatem jeśli na skutek np. niezabezpieczenia rusztowania, doszło do upadku pracownika, który poniósł śmierć, prokuratura, stawiając zarzuty, powoła oba te przepisy (tj. art. 220 i 155 K.k.).

 

  • albo wykroczenie zagrożone karą grzywny od 1000 aż do 30000 zł (art. 283 K.p.), o ile wskutek naruszenia przepisów bhp nie doszło do śmiertelnego wypadku ani też naruszenia nie są rażące i nie narażają pracowników na „bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia”. Zgodnie z § 1 tego przepisu karze takiej podlega ten, kto „będąc odpowiedzialnym za stan bezpieczeństwa i higieny pracy albo kierując pracownikami lub innymi osobami fizycznymi, nie przestrzega przepisów lub zasad bhp”.

 

Co na to orzecznictwo sądowe?

 

Co bada sąd, jeśli na budowie miał miejsce wypadek?

 

  • Jeśli wypadek był śmiertelny (np. pracownik spadł z rusztowania), to jeśli były naruszenia przepisów bhp, sąd badał będzie, czy między naruszeniem norm bhp a śmiercią pracownika istnieje normalny (adekwatny) związek przyczynowy. Jeśli go nie ma, to nie można postawić zarzutu nieumyślnego spowodowania śmierci. Przykładowo: podczas pracy na dachu o dużym nachyleniu pracownicy powinni mieć linki zabezpieczające, a podczas pracy na rusztowaniu już nie. Jeśli więc takich linek nie używano, a nastąpił śmiertelny wypadek, wszystko zależy od tego, z którego miejsca poszkodowany spadł. Jeśli z dachu, to można postawić zarzut nieumyślnego spowodowania śmierci, jeśli z rusztowania – nie (zakładając oczywiście, że rusztowanie było należycie zabezpieczone w miejscu, z którego spadł pracownik).

 

  • Jeśli wypadek nie był śmiertelny, to zwykle stawiany jest zarzut bezpośredniego narażenia na niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Ale i tu sądy i doktryna są dalece liberalne. Niebezpieczeństwo musi być bezpośrednie, zagrożenie dla życia potencjalnej ofiary musi być „konkretne, realne i natychmiastowe. Pojęcie »bezpośrednie« wyklucza natomiast możliwość objęcia nim takich przypadków, w których niebezpieczeństwo wprawdzie istnieje, ale jego realizacja zależy od ewentualnych działań sprawcy bądź innych osób” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 20.03.2003 r., II Aka 18/03, KZS 2003, s. 7-8, poz. 69). Zatem tylko naprawdę rażące naruszenie bhp da podstawę do odpowiedzialności karnej (np. brak desek na pomoście roboczym stwarzający dla chodzących po pomoście pracowników ryzyko). Ale – w świetle interpretacji sądów – brak np. hełmów czy linek ochronnych nie powoduje „bezpośredniego niebezpieczeństwa” i w takim wypadku może wchodzić w grę jedynie kara grzywny za wykroczenie.


Stan prawny obowiązujący na dzień 25.03.2009


Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »