Mamy 11 676 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Anulowanie darowizny

Autor: Janusz Polanowski • Opublikowane: 28.02.2014

Chciałabym pomóc mojemu wujowi, który przekazał pewnej osobie w darowiźnie mieszkanie. Obdarowany zobowiązał się do opieki nad wujem, ale tego nie robi. Kiedy zwróciłam mu uwagę, stwierdził, że nie interesuje go los wuja i że minęło już pięć lat od darowizny, więc nie można jej anulować. Czy rzeczywiście tak jest? Dodam, że wuj ma ponad 80 lat, jest obłożnie chory i wymaga całodobowej opieki.


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Przed przejściem do bardziej szczegółowych rozważań należy przedstawić podstawowe źródła prawa, których przepisy mogą mieć duże znaczenie w sprawach związanych z anulowaniem darowizny. Sąd to trzy ustawy rangi kodeksowej:

 

  1. Kodeks cywilny (skrótowo: K.c.).
  2. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (skrótowo: K.r.o.).
  3. Kodeks postępowania cywilnego (skrótowo: K.p.c.).

 

Proszę zwracać uwagę na zagadnienia dowodowe. W postępowaniu sądowym, które jest w tym przypadku prawdopodobne, dowody mogą odegrać kluczową rolę. W postępowaniu dowodowym (art. 227 – art. 315 K.p.c.) należy skoncentrować się na zrealizowaniu prawnego obowiązku udowodnienia okoliczności (faktów), z których wywodzi się skutki prawne – art. 232 K.p.c., art. 6 K.c. Ustawodawca oczekuje od strony (uczestnika) postępowania sądowego odpowiedniej aktywności, ponieważ bierność – np. milczenie (wobec stanowiska przeciwnego lub treści zeznań) – sąd jest uprawniony uznać za przejaw zgody z twierdzeniami kogoś innego. Jeżeli Pani wuj – chociażby z uwagi na swój stan zdrowia – udzieli Pani pełnomocnictwa (co jest możliwe, na podstawie art. 87 K.p.c.), to różne obowiązki (w tym dowodowe) zapewne spoczną na Pani.

 

Bardzo wiele (nawet wszystko) należy załatwiać w formie pisemnej – ta forma ma duże znaczenie dowodowe (art. 74 K.c.) w procedurze cywilnej są przepisy o dowodzie z dokumentu (art. 244 i następne K.c.). Pisma – nie tylko w sądzie – należy składać w formie pisemnej (za pokwitowaniem przyjęcia) lub wysyłać listem poleconym (najlepiej „za zwrotnym potwierdzeniem odbioru”).

 

W zakresie prawa materialnego (czyli merytorycznego) – odnośnie do samej umowy darowizny (art. 888 i następne K.c.) – proszę zwrócić szczególną uwagę na następujące zagadnienia:

 

  1. Umowa darowizny (prawnie zdefiniowana w artykule 888 K.c.) jest umową nieodpłatną. Wszelkie zastrzeżenia – np. „za opiekę” – nie należą do istoty darowizny, aczkolwiek takie sformułowanie może mieć znaczenie w ewentualnym postępowaniu sądowym, chociażby w ocenie zakresu należytej wdzięczności obdarowanego wobec Pani wuja. Akt notarialny, zawierający umowę darowizny, może być dowodem z dokumentu (art. 244 i następne K.p.c.), i to dowodem z dokumentu urzędowego.
  2. Sama darowizna (zwłaszcza znaczniejszej wartości) zobowiązuje obdarowanego do pomocy na rzecz darczyńcy, „jeżeli darczyńca popadnie w niedostatek” (art. 897 K.c.). Jeśli po wykonaniu umowy darowizny Pani wuj popadł w niedostatek, może żądać wsparcia ze strony obdarowanego.
  3. Obdarowany jest zobowiązany unikać zachowań nagannych, a zwłaszcza szczególnie nagannych wobec darczyńcy (niekiedy również wobec osób dla darczyńcy najbliższych). Darczyńca jest uprawniony – w przypadku rażącej niewdzięczności obdarowanego – złożyć (w formie pisemnej) oświadczenie od odwołaniu darowizny – oświadczenie takie kieruje się do obdarowanego.
  4. Jeśli obdarowany zgadza się z darczyńcą i zwraca mu rzecz darowaną (np. przez przeniesienie własności darowanej nieruchomości z powrotem na darczyńcę), to sprawa może być uznana za załatwioną.
  5. Jeżeli obdarowany kwestionuje wolę darczyńcy, wyrażoną w oświadczeniu o odwołaniu darowizny, to sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd (z inicjatywy jednej ze stron).

 

Z Pani słów wynika, że zachowania obdarowanego (zwłaszcza jego obojętność na los oraz uzasadnione potrzeby Pani wuja) mogą być przejawem rażącej niewdzięczności. Do tego dochodzi wspomniany przez Panią przejaw buty. Obdarowanemu prawdopodobniej chodziło o upływ 5 lat wskazany w przepisach prawa podatkowego – sprzedaż otrzymanej na podstawie darowizny nieruchomości zazwyczaj związana jest z wyższym opodatkowaniem. Samo zbycie (np. sprzedaż) – w rozumieniu prawa cywilnego (czyli przeniesienie prawa własności na inny podmiot) – możliwe jest od razu po wykonaniu darowizny; wynika to z ustawowego określenia prawa własności (art. 140 K.c.), a ponadto ustawodawca dosłownie zaliczył darowiznę do umów skutkujących zmianą właściciela (art. 155 K.c.).

 

Pani wuj – jako darczyńca – jest uprawniony zdecydować o realizowaniu swych uprawnień oraz o sposobie korzystania z nich. Wuj może żądać wsparcia (o ile popadł w niedostatek) – art. 897 K.c. Jeżeli obdarowany należy do najbliższej rodziny Pani wuja (np. jest jego synem), to na obdarowanym może (nawet niezależnie od darowizny) ciążyć obowiązek alimentacyjny wobec niego – uregulowany zwłaszcza w artykule 128 i następnych K.r.o.

 

Wspomniana przez Panią reakcja obdarowanego na zwrócenie mu uwagi na potrzeby Pani wuja każe pochylić się nad praktycznymi aspektami wymogów dowodowych – zwłaszcza w przypadku zdecydowania się wuja na odwołanie (anulowanie) darowizny.

 

Proponuję – jeszcze przed ewentualnym ponownym zwróceniem się w tej sprawie do obdarowanego – zrobić listę osób i instytucji, którym wiadomy jest stan zdrowia Pani wuja oraz jego relacje z obdarowanym. Tak powstanie wstępna lista świadków.

 

Zakładam hipotetycznie, że Pani wuj korzysta z pomocy określonych osób – np. skierowanych przez tzw. opiekę społeczną lub zatrudnionych prywatnie (czy to odpłatnie, czy grzecznościowo – np. w ramach wolontariatu). Być może od czasu do czasu odwiedza go również lekarz rodzinny lub pielęgniarka środowiskowa. Pracownicy opieki społecznej również mogą być świadkami. To są przykłady. Jeśli wuja nie odwiedzają takie osoby, to proponuję postarać się o ich wizyty. Szczególnie ciekawa mogłaby być konfrontacja obdarowanego z lekarzem rodzinnym, pracownikiem opieki społecznej lub pielęgniarką środowiskową – być może Pani byłaby w stanie doprowadzić do spotkania tych osób, może nawet w miejscu pobytu wuja.

 

Warto również zrobić listę dokumentów, które mogłyby posłużyć za dowód z dokumentu (art. 244 K.p.c.) w postępowaniu cywilnym. Dokumentacja medyczna, akta administracyjne i notatki z opieki społecznej, zapiski pielęgniarki środowiskowej to przykłady – warto w postępowaniu sądowym wnioskować o przeprowadzenie dowodu z właściwych dokumentów (akt), w tym warto wnioskować o zwrócenie się przez sąd o udostępnienie określonych akt.

 

Gdyby się okazało, że brak pomocy byłby groźny dla zdrowia, a zwłaszcza dla życia wuja, to mógłby się on zwrócić o ściganie karne osoby winnej – art. 160 Kodeksu karnego (skrótowo: K.k.). Proszę pamiętać o tym, że dyskusyjne może być przypisanie obowiązku opieki obdarowanego na podstawie samej umowy darowizny. Niemniej jednak wezwanie policjantów może skutkować dowodami – z potencjalnych zeznań policjantów (jako świadków) oraz z dokumentacji policyjnej.

 

Pani wuj jest uprawniony – jak każda osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych (art. 10 i następne K.c.) – sporządzić, zmienić lub odwołać testament (art. 943 K.c.) w dowolnie wybranym przez siebie czasie. Jeżeli obdarowany należy do grona spadkobierców ustawowych (art. 931 i następne K.c.) uprawnionych do zachowku (art. 991 i następne K.c.) po wuju (np. jako syn lub wnuk), to może on go wydziedziczyć (art. 1008 i następne K.c.), czyli pozbawić zachowku – powód wydziedziczenia należy wskazać w testamencie (art. 1009 K.c.).

 

Jeżeli wuj zdecyduje się na złożenie (na piśmie!) oświadczenia o odwołaniu darowizny, to należałoby zrobić to niezwłocznie (czyli bez zbędnej zwłoki). Jeszcze szybciej można sporządzić testament – zawierający samo wydziedziczenie. Przed skierowaniem do obdarowanego pisemnego oświadczenia darczyńcy o odwołaniu darowizny warto byłoby zwiększyć liczbę świadków tej sytuacji – np. poprosić (na piśmie!) o wizytę pracownika pomocy społecznej lub pielęgniarkę środowiskową. Gdyby był przy tym obecny obdarowany, to zapewne te osoby mogłyby zeznać o jego zachowaniu (np. po zwróceniu uwagi na potrzeby Pani wuja).

 

Z nagrywaniem wiążą się różne kontrowersje. Niekiedy trudno jest bez nagrań udowodnić jakieś sytuacje czy zachowania (np. wypowiedzenie określonych słów). Pani zdecyduje o skorzystaniu z tego sposobu pozyskiwania ewentualnego części przyszłego materiału dowodowego.

 

Podkreślam znaczenie dyskrecji – nie tylko wobec obdarowanego, lecz także innych osób. Jeżeli Pani rzeczywiście chce pomóc wujowi, to proponuję zachować tajemnicę – może nawet (w jakimś zakresie) wobec samego wuja, który (np. pod wpływem leków) mógłby się okazać nieostrożny. Jeśli poinformuje Pani obdarowanego o treści tej odpowiedzi, to może się okazać, że anulowanie darowizny i odzyskanie darowanego mieszkania będzie bardzo trudne – jeżeli w ogóle możliwe.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 10 plus siedem =

»Podobne materiały

Groźba cofnięcia darowizny, której przedmiot ma już innego właściciela

W 1996 roku moi rodzice rozwiedli się, a swoje mieszkanie (należało do majątku wspólnego) przekazali w formie darowizny mojemu bratu. Kilka lat później to ja otrzymałem to mieszkanie (także w formie darowizny) od brata. Wraz z żoną przez kolejne lata remontowaliśmy to mieszkanie, później je spr

 

Umowa na odkupienie części działki od sąsiada

Chciałabym odkupić od sąsiada fragment jego pola, na którym częściowo stoi nasz budynek, który otrzymaliśmy w darowiźnie, nie będąc świadomymi tego, jaka jest sytuacja. Zależy mi, aby zabezpieczyć się przed nierzetelnością sąsiada, aby po umówieniu się na kwotę sprzedaży nie odstąpił od sprzedaży lu

 

Spadek po macosze, która była bezdzietna – czy należy się pasierbicy?

Chciałabym wiedzieć, czy po macosze, czyli drugiej żonie mojego ojca, która niedawno zmarła, należy mi się spadek? Macocha nie miała własnych dzieci.

 

Cofnięcie wniosku o ściganie

Złożyłam na Policji zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przez mojego brata (który wyzywał mnie i mi groził). Prokurator wniósł o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia rozprawy za popełnienie przestępstwa z art. 190 § 1 Kodeksu karnego, dostaliśmy wezwanie na rozprawę, która ma się

 

Zażalenie na decyzję umorzenia śledztwa

Jedna ze stron złożyła zażalenie na decyzję umorzenia śledztwa. Zażalenie rozpatruje nadrzędny prokurator. Ile ma czasu na rozpatrzenie zasadności zażalenia? Czy jak uzna zażalenie za bezzasadne, to przekazuje sprawę do sądu? Wiem też, że jak nadrzędny prokurator uzna zażalenie za niezasadne, to str

 

Prowadzenie samochodu bez odebranego prawa jazdy

We wrześniu 2018 zatrzymano mi prawo jazdy na 6 miesięcy. Trzy kolejne badania wykazały: 0,12/0,06/0,00 (mg/dm3). Niedługo mija termin sądowego zakazu prowadzenia pojazdów. Za tydzień spodziewam się listu poleconego ze starostwa ze skierowaniami na badania lekarskie, psychologiczne i kurs reedukacyj

 

Czy dyrektor może zwolnić nauczyciela dyplomowanego?

Mam 30-letni staż pracy w szkole, niedługo kończę 55 lat. Jestem nauczycielem dyplomowanym. Od września tego roku będzie mniej klas i obawiam się zwolnienia. Jakie przysługuje mi prawo odnoście emerytury lub urlopu zdrowotnego (czeka mnie operacja stopy)? Czy dyrektor może wypowiedzieć mi umowę, gdy

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika »