Mamy 10 655 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z prawem rodzinnym? Opisz swój
problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Opublikowane: 30.11.-1 | Zaktualizowane:

Przynależność do majątku wspólnego

Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z 2006-09-08, II CSK 110/06

O przynależności do majątku wspólnego małżonków prawa własności budynku mieszkalnego wybudowanego przez spółdzielnię mieszkaniową w celu przeniesienia jego własności na członka oraz prawa do gruntu, na którym dom jest wzniesiony, decyduje data zawarcia umowy pomiędzy spółdzielnią i jej członkiem.

 

Postanowieniem wstępnym z dnia 28.4.2005 r. Sąd Rejonowy w Koszalinie ustalił, że w skład majątku wspólnego wnioskodawczyni Magdaleny M. i uczestnika Dariusza M. wchodzi prawo użytkowania wieczystego gruntu i prawo własności posadowionego na tym gruncie budynku, gotówka w kwocie 160 000 zł i wiele określonych w postanowieniu ruchomości. Ponadto Sąd ustalił, że został dokonany nakład z majątku odrębnego wnioskodawczyni na majątek wspólny w wysokości 78% wartości budynku znajdującego się na gruncie pozostającym w użytkowaniu wieczystym.
Sąd ustalił, że Magdalena i Dariusz M. zawarli związek małżeński w kwietniu 1988 r., a wspólność majątkowa pomiędzy nimi ustała w październiku 2000 r., kiedy zawarli umowę majątkową małżeńską wprowadzającą ustrój rozdzielności majątkowej. Ich małżeństwo zostało rozwiązane w lutym 2001 r. Przed zawarciem związku małżeńskiego, w grudniu 1985 r., Magdalena M. otrzymała przydział spółdzielczego własnościowego prawa do domu jednorodzinnego pozostającego w zasobach Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "I." w K. W dniu zawarcia związku małżeńskiego budowa domu była zrealizowana w 78%, a całkowicie został on wykończony w czasie trwania związku małżeńskiego. W dniu 7.2.2000 r. wnioskodawczyni zawarła ze Spółdzielnią urno we przeniesienia użytkowania wieczystego gruntu i prawa własności budynku mieszkalnego, objętego przydziałem z dnia 2.12.1985 r. Sąd ustalił także, jakie kwoty wchodziły w skład spadku po zmarłym w 1999 r. ojcu uczestnika oraz jakie kwoty były zgromadzone przez uczestnika.
W wyniku apelacji wnioskodawczyni Sąd Okręgowy w Koszalinie zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zaliczył użytkowanie wieczyste gruntu oraz prawo własności budynku do majątku odrębnego wnioskodawczyni i ustalił nakład z majątku wspólnego na jej majątek odrębny w wysokości 22% wartości budynku. Apelacja uczestnika postępowania została oddalona w całości, przy czym, na podstawie art. 387 § 1 w związku z art. 13 § 2 KPC, Sąd odstąpił od sporządzania uzasadnienia w tym zakresie.
Zaliczając użytkowanie wieczyste gruntu oraz własność budynku do majątku odrębnego wnioskodawczyni, Sąd Okręgowy odwołał się do art. 215 i 235 § 2 ustawy z dnia 16.9.1982 r. - Prawo spółdzielcze (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm. - dalej: "Pr.spółdz."). Wskazał, że zawarcie umowy w dniu 7.2.2000 r. stanowiło realizację uprawnień, które wnioskodawczyni nabyła z chwilą uzyskania przydziału, a więc przed zawarciem związku małżeńskiego. Zdaniem Sądu Okręgowego, dom jednorodzinny wybudowany przez spółdzielnię mieszkaniową w celu przeniesienia jego własności na członka wchodziłby do majątku wspólnego tylko wówczas, gdyby prawo do domu przysługiwało obojgu małżonkom.
Skarga kasacyjna uczestnika postępowania od tego postanowienia oparta została na obu podstawach. W ramach naruszenia prawa materialnego wskazano art. 32 § 1, art. 45 i 33 § 1 pkt 2 KRO, a w ramach naruszenia przepisów postępowania - art. 385 i 567 § 1 KPC.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
(...) Wspólność majątkowa małżeńska jest ustrojem majątkowym funkcjonującym między małżonkami, którzy nie zawarli majątkowej umowy małżeńskiej wyłączającej lub modyfikującej ustawowy ustrój majątkowy oraz w stosunku do których wspólność nie została wyłączona orzeczeniem sądu (art. 52 KRO) lub ustała z mocy prawa (art. 53 KRO). Do wspólności wchodzą przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (art. 32 § 1 KRO, obecnie art. 31 § 1 KRO). Nabycie przedmiotu majątkowego w czasie trwania wspólności majątkowej prowadzi zatem, co do zasady, do objęcia takiego przedmiotu wspólnością. Wyjątki od tej zasady określone zostały w ustawie, w której wskazuje się, jakie przedmioty majątkowe, mimo nabycia ich w czasie trwania wspólności majątkowej, wchodzą do majątku odrębnego (obecnie osobistego) każdego z małżonków (por. art. 33 KRO). Nie może budzić wątpliwości, że także przepisy innych ustaw mogą regulować wyjątki od przedstawionej zasady.
Funkcjonowanie tej zasady może sprawiać pewne trudności, gdy nabycie przedmiotu majątkowego następuje nie w drodze jednego zdarzenia prawnego, lecz w wyniku kolejnych zdarzeń (wieloetapowe). Jako przykłady takiego sposobu nabywania przedmiotu majątkowego wskazuje się nabycie prawa własności rzeczy, gdy umowa zobowiązująca (także umowa przedwstępna) została zawarta przez jednego z małżonków przed powstaniem wspólności, a umowa rozporządzająca lub umowa przyrzeczona już w czasie trwania wspólności majątkowej, oraz nabycie własności w drodze zasiedzenia, gdy w posiadanie rzeczy wszedł jeden z małżonków przed powstaniem wspólności, a termin zasiedzenia upłynął w czasie trwania wspólności. (...)
Powszechnie przyjmuje się, że prawo nabyte w czasie trwania wspólności wchodzi do majątku wspólnego małżonków, a decydujące znaczenie ma data definitywnego nabycia prawa. Fakt, że jego nabycie następuje w wyniku i w związku ze zdarzeniami mającymi miejsce przed powstaniem wspólności majątkowej małżeńskiej, pozostaje bez znaczenia dla wejścia tego prawa do majątku wspólnego.
Odnosząc wskazaną regułę do stanu faktycznego niniejszej sprawy niezbędne jest jedynie zbadanie, czy znajduje ona zastosowanie w sytuacji, w której członek spółdzielni mieszkaniowej uzyskuje prawo do domu jednorodzinnego, a następnie, po wzniesieniu tego domu przez spółdzielnię, nabywa prawo własności domu oraz prawo do gruntu, na którym dom jest posadowiony.
Ze względu na datę uzyskania przez Magdalenę M. przydziału oraz zawarcia przez nią umowy ze Spółdzielnią Budowlano-Mieszkaniową "I." należy sięgnąć do art. 232 i nast. Pr.spółdz., regulujących prawo do domów jednorodzinnych i lokali mieszkalnych budowanych w celu przeniesienia ich własności na rzecz członków. Przepisy te, jakkolwiek już nie obowiązują, mają zastosowanie w sprawie. Najistotniejsze znaczenie ma art. 235 § 1 i 2 Pr.spółdz., zgodnie z którymi przeniesienie na członka spółdzielni własności domu wraz z prawem do działki następuje po przeprowadzeniu rozliczenia kosztów budowy i ostatecznym ustaleniu wkładów budowlanych, wniesieniu przez członka wkładu lub jego części i przejęciu zobowiązań spółdzielni pokrywających resztę należności z wkładu. Przeniesienie własności domu może nastąpić także na rzecz spadkobierców członka lub małżonków, jeżeli prawo do domu przysługuje im obojgu.
Z tego uregulowania Sąd drugiej instancji wyprowadził wniosek, że wejście własności domu wzniesionego przez spółdzielnię mieszkaniową do majątku wspólnego małżonków następuje wyłącznie wówczas, gdy spółdzielcze prawo do domu jednorodzinnego należało do obojga małżonków, a więc gdy przydział został dokonany w czasie trwania wspólności i na rzecz obojga. Wniosek taki nie znajduje uzasadnienia.
Należy zacząć od stwierdzenia, że art. 235 § 2 Pr.spółdz. nie jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 32 § 1 KRO (obecnie art. 31 § 1 KRO), gdyż wskazuje jedynie, jakie osoby mogą być stroną umowy zawieranej przez spółdzielnię i przenoszącą własność domu wraz z prawem do gruntu, nie rozstrzyga natomiast, czy własność domu nabyta w wyniku umowy zawartej przez jednego z małżonków wchodzi do majątku wspólnego, czy też do majątku odrębnego (osobistego) małżonka - członka spółdzielni, któremu przysługiwało prawo do domu. Ta kwestia rozstrzygana jest przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w stosunku do których, jak zaznaczono, art. 235 § 2 Pr.spółdz. nie stanowi regulacji szczególnej. Z przepisu tego wynika jedynie, że małżonek niebędący podmiotem prawa do domu nie może być stroną umowy zawieranej przez spółdzielnię. Zawarcie umowy także przez takiego małżonka pociąga za sobą jej nieważność na podstawie art. 58 § 1 KC (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13.8.1997 r., I CKN 191/97, OSNC 1998, nr 1, poz. 16).
Stanowisko to było już prezentowane przez Sąd Najwyższy. Wynika ono z uzasadnienia wyroku z dnia 13.8.1997 r., I CKN 191/97, jak również z uchwały z dnia 6.5.1983 r., III CZP 15/83 (OSNCP 1983, nr 11, poz. 176). Zgodnie z treścią tej uchwały, o przynależności do majątku wspólnego małżonków budynku mieszkalnego wybudowanego w ramach spółdzielczego zrzeszenia budowy domów jednorodzinnych oraz działki gruntu, na której dom jest wzniesiony, decyduje data sporządzenia umowy przenoszącej własność budynku i prawo do działki. Uchwała ta zachowała aktualność mimo zmian prawnych, jakie miały miejsce po jej podjęciu, a stanowisko tam zaprezentowane skład orzekający w niniejszej sprawie podziela. Oznacza to, że o wejściu prawa własności budynku oraz prawa do gruntu, na którym został wzniesiony, do majątku wspólnego małżonków decyduje okoliczność, czy w chwili zawierania umowy przez jednego z małżonków pozostawał on w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej. Bez znaczenia pozostaje natomiast fakt, że prawo do domu należało tylko do tego małżonka, gdyż przydział został mu wydany przed zawarciem małżeństwa (powstaniem współwłasności majątkowej).
Z tych względów za zasadne należy uznać zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 32 § 1 KRO oraz, w konsekwencji, także art. 45 KRO (...)
Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 398[15] § 1 KPC).

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

wersja do druku

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z prawem rodzinnym? Opisz swój
problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

 

»Najczęściej czytane artykuły w dziale
»Najnowsze artykuły w dziale
»Najczęściej czytane pytania w dziale
»Najnowsze pytania w dziale
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »