Mamy 7129 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Wpisz tutaj swoje pytanie, aby trafiło do naszego prawnika specjalisty.

Zaliczanie darowizn na poczet schedy spadkowej

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 04.04.2017

Spadkobiercami babci są jej córka i siostrzenica, spadek to mieszkanie. Obecnie toczy się sprawa o podział spadku. Zmarła mama za życia dała córce i jej mężowi darowiznę w postaci działki budowlanej, był to rok 1995. Na tej działce małżeństwo wybudowało dom, w którym mieszkają. W trakcie obecnej sprawy o podział spadku, którego przedmiotem jest wymienione mieszkanie, siostrzenica podaje, że ta darowizna z 1995 ma dużą wartość i ma być wliczona do obecnego podziału spadku. Co ma zrobić córka, aby zablokować włączenie darowanej działki do obecnego działu spadku?

Iryna Kowalczuk

Punktem wyjścia w Pani sprawie powinny być pewne założenia, które mają znaczenie podstawowe dla tej sprawy. Po pierwsze, zakładam, że działka budowlana, która była przedmiotem darowizny, należała w całości do Pani mamy, tj. wchodziła w skład jej majątku osobistego i nie wchodziła w skład majątku wspólnego Pani mamy i jej męża. Ponadto zakładam, że Pani mama nie zostawiła testamentu, wobec czego znajdą zastosowanie przepisy o dziedziczeniu ustawowym.

 

Obecnie w masie spadkowej po Pani mamie istnieje przede wszystkim mieszkanie i to ono zasadniczo jest przedmiotem spadkobrania.

 

Na początek należy napisać kilka słów o samej umowie darowizny. Tę kwestię reguluje Kodeks cywilny (K.c.) – dokładniej art. 888 i następne. W polskim porządku prawnym jest to umowa (inaczej niż w niektórych innych państwach, gdzie jest to czynność jednostronna – u nas jest to czynność dwustronna między darczyńcą i obdarowanym. Przedmiotem darowizny może być zarówno rzecz ruchoma, jak i nieruchomość. W zupełności możliwe jest więc, jak w opisanej sytuacji, aby przedmiotem darowizny była nieruchomość.

 

Z kolei jeżeli przed otwarciem spadku (czyli śmiercią spadkodawcy) dochodzi do obdarowania spadkobiercy, to w grę wchodzą przepisy o zaliczaniu darowizn na tzw. schedę spadkową. Przepisy te wprowadzono, aby niejako czynić zadość zasadom współżycia społecznego, tj. aby nie było tak, że przed otwarciem spadku spadkodawca dokonuje znacznych darowizn na rzecz swojego przyszłego spadkobiercy, który po otwarciu spadku mógłby się jeszcze domagać spadkobrania z istniejących składników masy spadkowej. Taką sytuację przewidziano w przepisie art. 1039 K.c.; warto przytoczyć jego brzmienie w całości:


Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

„§ 1. Jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn oraz zapisów windykacyjnych, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna lub zapis windykacyjny zostały dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia.

§ 2. Spadkodawca może włożyć obowiązek zaliczenia darowizny lub zapisu windykacyjnego na schedę spadkową także na spadkobiercę ustawowego nie wymienionego w paragrafie poprzedzającym.

§ 3. Nie podlegają zaliczeniu na schedę spadkową drobne darowizny zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte”.

 

Jeżeli przyjrzeć się brzmieniu tego przepisu, to widać od razu, że jego podstawowym celem jest przywrócenie właściwych proporcji pomiędzy korzyściami uzyskiwanymi w ramach dziedziczenia ustawowego przez następujące kategorie podmiotów:

 

  • spadkobierców;
  • obdarowanych;
  • zapisobierców windykacyjnych.

 

Funkcja tego przepisu jest zatem prosta: w skład masy spadkowej po spadkobiercy wlicza się również dokonane przezeń darowizny oraz zapisy windykacyjne, co można rozpatrzyć na prostym przykładzie:

 

A – to spadkobierca i jednocześnie darczyńca; B i C – to spadkobiercy ustawowi. A dokonuje darowizny na rzecz B w postaci sumy pieniężnej na kwotę 1000 zł. A umiera i zostawia w spadku samochód o wartości 10 000 zł i 2000 zł gotówki. W skład masy spadkowej wchodzą więc: samochód o wartości 10 000 zł, 2000 zł = 12 000 zł do podziału między dwóch spadkobierców; czyli zasadniczo każdy z nich dostałby po 6000 zł. Jednak ponieważ jeden z nich dostał już 1000 zł darowizny, to zalicza się ją w poczet jego udziału w majątku spadkowym, co daje 5000 zł, a różnica w wysokości 1000 zł podlega dziedziczeniu przez obojga spadkobierców, tj. po 500 zł. W konsekwencji B dostanie 5500 zł, a C 6500 zł w spadku po A.

 

O ile jednak zaliczanie darowizn na poczet schedy spadkowej jest w prawie cywilnym zasadą i dotyczy jedynie dziedziczenia ustawowego (czyli sytuacji, gdy nie ma testamentu lub testament został unieważniony), to możliwe jest wyłączenie zastosowania powyższej regulacji. Służy temu człon drugi § 1 przepisu: „chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna lub zapis windykacyjny zostały dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia”.

 

Zatem możliwe było zastrzeżenie przez Pani mamę w umowie darowizny, że ona jako darczyńca wyłącza konieczność zaliczenia w poczet schedy spadkowej przedmiotu darowizny. Oświadczenie spadkodawcy o zwolnieniu darowizny z obowiązku jej zaliczenia na schedę spadkową może być zamieszczone nie tylko w umowie darowizny, ale również w innej czynności prawnej (np. w testamencie), może też stanowić odrębne oświadczenie woli (art. 60). Nie wymaga się przy tym zachowania jakiejś szczególnej formy. (por. E. Skowrońska-Bocian, Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki, Warszawa 2011, s. 309, pkt 7. Odmiennie: J. Piątowski, Prawo spadkowe, Warszawa 2002, s. 245 – który uważa, iż późniejsze niż w chwili zawarcia umowy darowizny zwolnienie od obowiązku zaliczenia może nastąpić tylko w testamencie).

 

Jednakże jeżeli Pani mama do chwili śmierci nigdzie takiego oświadczenia nie zawarła, to obecnie, już po śmierci mamy nie ma możliwości prawnych aby wyłączyć możliwość zaliczenia darowizny do schedy spadkowej.

 

Napisała Pani jednakże, że darowizna została uczyniona na córkę zmarłej i jej męża. Z uwagi na to, że mąż córki nie jest spadkobiercą po swojej teściowej, to uczyniona na jego rzecz darowizna połowy nieruchomości nie będzie wliczana do schedy spadkowej po zmarłej. Tak więc wliczeniu będzie podlegała jedynie ta część darowizny, którą otrzymała córka zmarłej (zakładam, że córka i jej mąż otrzymali darowiznę po połowie).

 

Co do darowizny części nieruchomości dla córki zmarłej można spróbować jeszcze udowodnić, że same okoliczności darowizny mogły wskazywać, że darczyńca chciał, aby darowizna została wyłączona ze schedy spadkowej. Może to mieć miejsce np. wtedy, gdy darczyńca ustnie zapewnił obdarowanego, w obecności świadków, że taka jest jego wola. Przy tym taka deklaracja niewątpliwie wymaga odpowiedniego udowodnienia. Tutaj można poczynić kolejną uwagę: w każdym postępowaniu sądowym, czy to procesowym, czy nieprocesowym, najważniejsza jest możliwość udowodnienia, wykazania dowodami istnienia bądź nieistnienia danej okoliczności. Często zdarza się, że mimo że strona „ma rację”, przegrywa sprawę, ponieważ nie ma dowodów na poparcie swojego stanowiska.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Prezentowana opinia prawnika nie zawiera odpowiedzi na dodatkowe pytania klienta i dlatego może nie wyczerpywać w pełni omawianego zagadnienia. Często dopiero dzięki dodatkowym pytaniom i odpowiedziom można uzyskać kompletną poradę prawną. Podkreślamy, że w naszym serwisie można zadawać dodatkowe pytania bez ograniczeń czasowych i ilościowych.

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 10 - cztery =

Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Wpisz tutaj swoje pytanie, aby trafiło do naszego prawnika specjalisty.

»Podobne materiały

Koszty przyjęcia spadku po ojcu

Z jakimi kosztami wiąże się przyjęcie spadku po ojcu (w skład majątku wchodzi mieszkanie), jeśli spadkobierców jest dwóch – ja i moja siostra? Jaki byłby podatek, gdyby tata dokonał darowizny?

wizytówka Szukamy prawników »