Autor: Kamilla Stefaniuk-Borówka

Żądanie zwrotu zasiłku wypłacanego przez MOPR

Obecnie pracuję w Anglii, gdzie wykonuję zlecenia. Mam dużą rodzinę – czworo dzieci i niepracującą żonę. MOPR żąda zwrotu zasiłku, który był udzielany mojej rodzinie, podczas gdy ja pracowałem w Anglii (zarabiając naprawdę niewiele), nie pobierając tam żadnych innych świadczeń. Czy MOPR ma do tego prawo?

Zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ) „osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
2. świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.
3. świadczenia rodzinne wypłacone za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;
4. świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego”.

Zgodnie z powyższym przepisem ustawy o świadczeniach rodzinnych dla organu ustalającego prawo do świadczeń rodzinnych nie jest istotne, czy pobierał Pan świadczenie w innym państwie. Istotne jest to, ze stał się Pan uprawniony do świadczeń rodzinnych w innym państwie (Anglii) w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Otóż od dnia przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, to jest 1 maja 2004 r., Polacy przemieszczający się w celach zarobkowych w granicach Unii Europejskiej nabywają prawo do świadczeń rodzinnych w innych państwach członkowskich.

Osoba ubiegająca się o świadczenia rodzinne w kraju Unii Europejskiej może je otrzymywać tylko wtedy, jeżeli wykonuje tam pracę legalną:

• jest zatrudniona – jest tzw. pracownikiem najemnym,
• prowadzi działalność gospodarczą (handlową, zawodową).

Osoba pracująca tak jak Pan w Anglii, ubiegająca się o świadczenia rodzinne, podlega pod ustawodawstwo kraju, w którym ubiega się o te świadczenia. Aby otrzymać świadczenia rodzinne w danym państwie, trzeba spełnić kryteria w nim obowiązujące.

W przypadku takiej sprawy jak Pańska, przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych mają zastosowanie, stanowiące integralną część porządku prawnego w Polsce, przepisy rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (j.t. Dz. U. UE L z 1997 r. Nr 28, s. 1) oraz rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (j.t. Dz. U. UE. L z 1997 r. Nr 28, s. 1).

Powyższe przepisy – nie zaś ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – stanowią więc i stanowiły w sprawie podstawę rozstrzygania Pana wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych.

Zgodnie z art. 73 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 pracownik najemny lub osoba prowadząca działalność na własny rachunek, podlegające ustawodawstwu państwa członkowskiego, są uprawnione, w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują terytorium innego państwa członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa.

Czyli pracując lub wykonując działalność gospodarczą na terytorium Anglii, jest Pan uprawniony w stosunku do członków swojej rodziny do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo Anglii, tak jak by Pan zamieszkiwał na jej terenie.

W przypadku pracowników najemnych i osób pracujących na własny rachunek obowiązuje zatem zasada, że świadczenia rodzinne są należne na mocy ustawodawstwa tego państwa, którego ustawodawstwem jest objęty pracownik, nawet jeżeli członkowie jego rodziny mieszkają w innym państwie. Jak już wskazano, Pan prowadził działalność na terenie Anglii. Zgodnie z powyższą regułą przysługiwały Panu w tamtym okresie świadczenia rodzinne w Anglii, także na członków rodziny mieszkających w Polsce, według ustawodawstwa tego państwa.

Reguły pierwszeństwa w sytuacji kumulacji prawa do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo państwa zatrudnienia i przewidzianych przez ustawodawstwo państwa zamieszkania członków rodziny (małżonka, dzieci) są wskazane w przepisach omawianych wyżej rozporządzeń, w szczególności w art. 10 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72. Zgodnie z jego postanowieniami prawo do świadczeń lub zasiłków rodzinnych, należnych zgodnie z ustawodawstwem państwa członkowskiego, w którym nabycie prawa do świadczeń lub zasiłków nie jest uzależnione od warunku ubezpieczenia, zatrudnienia lub prowadzenia działalności na własny rachunek, jest zawieszone, jeżeli w tym samym okresie i dla tego samego członka rodziny są przyznane świadczenia tylko zgodnie z krajowym ustawodawstwem innego państwa członkowskiego lub w zastosowaniu z art. 73, art. 74, art. 77 lub art. 78 rozporządzenia, do wysokości tych świadczeń.

Z powyższych uregulowań wynika, że jeżeli w tym samym okresie na tego samego członka rodziny następuje kumulacja prawa do świadczeń rodzinnych należnego na podstawie art. 73 rozporządzenia (prowadzącemu działalność gospodarcza w Anglii) i prawa przyznawanego w kraju zamieszkania członków rodziny (pracownikowi, żonie w Polsce), a osoby zamieszkujące w Polsce nie prowadzą tu działalności zawodowej, kryterium wykonywania działalności zawodowej jest brane pod uwagę w celu określenia stosowanego ustawodawstwa i ustalenia pierwszeństwa. Prawo do świadczeń rodzinnych w kraju zamieszkania członków rodziny (dziecka) podlega zawieszeniu do wysokości tych świadczeń w państwie zatrudnienia (art. 10 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 574/72). Zawieszenie następuje bez względu na to, kto w rodzinie jest bezpośrednio uprawniony do pobierania świadczeń rodzinnych na podstawie ustawodawstwa państwa zamieszkania (mąż, żona czy też oboje). Powyższe regulacje wskazują, że to reguły zawarte we wskazanym rozporządzeniu przesądzają o wyborze właściwego ustawodawstwa do wypłaty świadczeń, a nie że decyduje o tym wnioskodawca.

W rozpatrywanej sprawie żona zamieszkuje z dziećmi w Polsce i nie wykonuje tu działalności zawodowej, a jednocześnie Pan pracuje zawodowo w Anglii. Oznacza to, że pierwszeństwo mają świadczenia należne na podstawie ustawodawstwa kraju zatrudnienia Pana, czyli Anglii, a nie na podstawie ustawodawstwa krajowego (polskiego).

Przewidziana we wskazanych wyżej przepisach koordynacja świadczeń rodzinnych opiera się m.in. na zasadzie niekumulacji świadczeń. Oznacza ona, że jeżeli świadczenie rodzinne przysługuje z tytułu wykonywania pracy w jednym państwie członkowskim oraz równocześnie świadczenie tego rodzaju przysługuje w ustawodawstwie państwa, w którym mieszkają członkowie rodziny, świadczenia są wypłacane tylko z jednego tytułu.

Należy jednocześnie zauważyć, że stosownie do art. 86 rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 powinien Pan złożyć stosowny wniosek do właściwej instytucji w państwie zatrudnienia. Załatwienie sprawy przez organ pierwszej instancji nie wyklucza możliwości złożenia tego wniosku i uzyskania stosownych świadczeń. Natomiast w przypadku gdyby należne świadczenia rodzinne przewidziane w ustawie o świadczeniach rodzinnych były wyższe od tych przysługujących w państwie zatrudnienia, wówczas organ pierwszej instancji powinien przyznać stronie stosowne wyrównanie i wypłacić różnice pomiędzy tymi świadczeniami.

Reasumując:

Polska nie jest krajem właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych w przypadku: gdy jedno z rodziców mieszka z dziećmi i jest nieaktywne zawodowo w Polsce, natomiast drugie z rodziców dziecka pracuje w innym kraju Unii Europejskiej. Wtedy krajem właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych będzie kraj wykonywania pracy. W związku z powyższy wniosek powinien być złożony w państwie zatrudnienia.

Polska jest krajem właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych:

• Gdy jedno z rodziców mieszka z dziećmi i ten rodzic jest aktywny zawodowo w Polsce, natomiast drugi rodzic dziecka pracuje w innym kraju UE, to w pierwszej kolejności krajem właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych będzie kraj zamieszkiwania dzieci i wykonywania pracy – Polska (jeżeli rodzina spełni kryteria ustawowe do przyznania świadczeń rodzinnych w Polsce zgodnie z ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych). W przypadku gdy świadczenia rodzinne w Polsce są niższe od świadczeń z drugiego kraju (wykonywania tylko pracy), wtedy przysługuje nadwyżka z tego kraju UE lub EOG. Wniosek powinien być również złożony przez drugiego z rodziców w państwie wykonywania pracy.
• Jeżeli rodzic mieszkający z dziećmi Polsce jest aktywny zawodowo i nie spełnia kryteriów ustawowych w Polsce do przyznania świadczeń rodzinnych, natomiast drugi z rodziców pracujący w kraju UE lub EOG spełnia kryteria w tym kraju do przyznania świadczeń rodzinnych to wtedy będzie je otrzymywał tam w całości.

Osoba aktywna zawodowo w Polsce oznacza osobę, która w Polsce jest zatrudniona, prowadzi działalność gospodarczą lub posiada gospodarstwo rolne powyżej 1 ha przeliczeniowego (jest ubezpieczona w KRUS z mocy ustawy jako członek rodziny) itp.

Jednym z podstawowych elementów koordynacji świadczeń rodzinnych jest wymiana informacji pomiędzy instytucjami właściwymi różnych krajów należących do UE w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wysokości, w odniesieniu zarówno do obywateli Polski, starających się o przyznanie świadczeń rodzinnych za granicą, jak i obywateli innych krajów członkowskich UE.

Pierwszym krokiem przy ubieganiu się o świadczenia rodzinne jest zgłoszenie się do instytucji właściwej Państw Członkowskich, która będzie wypłacać świadczenia rodzinne, w celu pobrania formularzy z serii E 400. Następnie prawidłowo wypełnione formularze „w części A” wraz z datą i podpisem urzędnika oraz pieczątką instytucji właściwej kraju UE wydającej formularz należy dostarczyć (osobiście lub pocztą) do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej. Zadaniem Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej jest sprawdzenie, czy istnieją uprawnienia do świadczeń rodzinnych w państwie członkowskim, w którym mieszkają członkowie rodziny, i odesłanie uzupełnionego formularza w „części B” na adres instytucji właściwej (czyli na adres instytucji, która wydała druk E 411). Na podstawie danych zawartych w „części A” formularza będzie można rozpocząć procedurę sprawdzającą uprawnienia do świadczeń rodzinnych członków rodziny wnioskodawcy mieszkających w Polsce.

Mam nadzieję, ze przybliżyłam Panu te skomplikowane kwestie stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych.

Jeżeli natomiast chodzi o zagadnienia związane z postępowaniem w sprawie nienależnie pobranego świadczenia, prezentuję je poniżej.

Zgodnie z art. 30 ust. 3 i następne ustawy o świadczeniach rodzinnych „należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna.

Bieg przedawnienia jednak przerywa: odroczenie terminu płatności należności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej dłużnik został zawiadomiony.

Nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat.

Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych.

Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Organ właściwy, który to wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny”.

Może się więc Pan starać o umorzenie lub rozłożenie na raty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli udowodni Pan, że Pana sytuacja dochodowa nie pozwala Panu spłacać tych kwot bez nadmiernego uszczerbku dla Pana i Pana rodziny.

Może się Pan również odwołać od decyzji wzywającej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych do Samorządowego Kolegium Odwoławczego właściwego dla miejsca Pana zamieszkania.

Lubię To!

Oceń przydatność tekstu:

Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu:

Ocena zrozumienia tekstu:

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku