Opublikowane: 29.11.2004 | Zaktualizowane:

Żądanie zachowku

Wyrok z dnia 29 listopada 2004 r. (sygn. akt III SA/Wa 306/04)

Sama możliwość żądania zachowku przez uprawnionego, wynikająca z art. 991 k.c., przesądza o długu, który stosownie do art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28.07.1983 r. o podatku od spadków i darowizn powinien być odliczony od wartości rzeczy i praw majątkowych nabytych w spadku. Powyższej konkluzji nie obala treść ustępu trzeciego omawianego artykułu. Wyraz "również", użyty po wyrazach "do długów i ciężarów zalicza się" świadczy, że omawiany ustęp 3 nie ogranicza zakresu ustępu pierwszego, lecz przeciwnie - rozszerza go. A zatem twierdzenie, iż do chwili wypłaty zachowku nie jest on ciężarem, w świetle powyższego nie może zostać uwzględnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2004 r. sprawy ze skargi Piotra B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 21 stycznia 2004 r. w przedmiocie podatku od spadków i darowizn

1) uchyla zaskarżoną decyzję;

2) stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.

Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia 28 stycznia 2004 r. wydaną na podstawie art. 220 § 2 i art. 233 pkt 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28.07.1983 r. o podatku od spadków i darowizn (tekst jedn.: Dz. U. z 1997 r. Nr 16, poz. 89 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania Piotra B. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia 10.12.2003 r. ustalającej podatek w kwocie 16.574,00 zł z tytułu spadku po zm. Zbigniewie S.

W jej uzasadnieniu stwierdził, że postanowieniem Sądu Rejonowego w W. Wydział Cywilny z dnia 31.07.2001 r. Piotr B. na mocy testamentu nabył w całości spadek po zmarłym Zbigniewie S. Nabycie w drodze spadku własności rzeczy znajdujących się w kraju i praw majątkowych wykonywanych w kraju - w myśl art. 1 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn - podlega opodatkowaniu tym podatkiem.

W skład masy spadkowej po zmarłym Zbigniewie S. wchodzi - jak wynika ze złożonego zeznania podatkowego - 1/2 zabudowanej nieruchomości położonej w W. Wartość masy spadkowej ustalona przez Urząd Skarbowy, na którą zgodę wyraziła strona wyniosła 93.273 zł, a należny podatek wyniósł 16.574,00 zł (po odjęciu kwoty wolnej w III grupie podatkowej w wysokości 4.607 zł).

Na wezwanie Urzędu Skarbowego o uzupełnienie akt sprawy - pełnomocnik spadkobiercy pismem z dnia 19.11.2003 r. zwrócił się o rozliczenie podatku na podstawie dokumentów znajdujących się w sprawie. Poinformował, że po zakończeniu sprawy o zachowek i jego wypłacie wystąpi o zwrot nadpłaconego podatku. W związku z tym Urząd Skarbowy decyzją z dnia 10.12.2003 r. ustalił podatek od spadku. W nawiązaniu do pisma strony z dnia 19.11.2003 r., w którym prosi o wydanie decyzji, zdaniem

Dyrektora Izby, zarzuty podniesione w odwołaniu po wydaniu tej decyzji nie znajdują podstaw prawnych. W przedmiotowej sprawie organ podatkowy nie wydawał postanowienia zawieszającego postępowanie, do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego. Sprawa ustalenia zachowku nie jest zagadnieniem wstępnym dla sprawy opodatkowania spadku po zmarłym Zbigniewie S. Podstawą było prawomocne postanowienie Sądu o nabyciu spadku. Zakończenie sprawy o zachowek i wypłata zachowku jest zagadnieniem wstępnym dla opodatkowania podatkiem osoby otrzymującej zachowek. Stosownie do art. 7 ust. 3 ustawy o podatku od spadków i darowizn - do długów i ciężarów spadku zalicza się m.in. wypłaty z tytułu zachowku.

Do chwili wypłaty zachowku, nie jest to ciężar spadku. W przedmiotowej sprawie, późniejsze wypłacenie zachowku przez spadkobiercę będzie podstawą do wznowienia postępowania podatkowego i odliczenia z podstawy opodatkowania wypłaconego zachowku, a tym samym do obniżenia podatku.

W złożonej skardze Piotr B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Stwierdził, że w dniu 7 maja 2003 r. został wydany wyrok zasądzający na rzecz Haliny S. kwotę 43.846,00 zł tytułem zachowku.

Zachodzi więc podstawa do zawieszenia postępowania na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 ustawy - Ordynacja podatkowa.

Dodał, że Urząd Skarbowy na rozstrzygnięcie sprawy zachowku czekał z wydaniem decyzji ponad rok.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo materialne i procesowe w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy. W świetle materiału dowodowego w sprawie nie budzi wątpliwości fakt, iż przed wydaniem decyzji ustalającej wymiar podatku od spadków i darowizn Urząd Skarbowy posiadał wiedzę w sprawie ustalenia wysokości należnego zachowku na rzecz Haliny S., a co wynika z jego pisma z dnia 17 grudnia 2002 r.

Stosownie do art. 201 § 2 pkt 2 ustawy - Ordynacja podatkowa, organ podatkowy zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Pod tym pojęciem rozumie się sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego.

Organ podatkowy musi ustalić czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy podatkowej a zagadnieniem wstępnym. Przy czym istotnym jest, że przesłanka ta będzie spełniona, jeżeli rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego należy do innego organu lub sądu.

A zatem do rozstrzygnięcia pozostała kwestia, czy toczące się postępowanie, nawet zakończone nieprawomocnym wyrokiem Sądu o zachowek w świetle treści ww. art. 201 § 2 pkt 2 ustawy w zw. z art. 7 ust. 3 ustawy o podatku od spadków i darowizn stanowiło podstawę do obligatoryjnego zaniżenia postępowania w przedmiocie opodatkowania spadkobiercy z tytułu nabycia spadku.

Stosownie do treści art. 7 ust. 3 cyt. ustawy do długów i ciężarów spadku zalicza się m.in. "wypłaty z tytułu zachowku". Przede wszystkim należało stwierdzić, że ani ten przepis, ani też cała ustawa nie zwężają definicji długu, zawartej w przepisach prawa cywilnego. Dług zatem jest odpowiednikiem wierzytelności, przy czym oba te pojęcia tworzą zobowiązanie w rozumieniu art. 353 § 1 k.c. Zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić. Innymi słowy, sama możliwość żądania zachowku przez uprawnionego, wynikająca z art. 991 k.c., przesądza o długu, który stosownie do art. 7 ust. 1 ustawy powinien być odliczony od wartości rzeczy i praw majątkowych nabytych w spadku.

Powyższej konkluzji nie obala treść ustępu trzeciego omawianego artykułu. Wyraz "również", użyty po wyrazach "do długów i ciężarów zalicza się" świadczy, że omawiany ustęp 3 nie ogranicza zakresu ustępu pierwszego, lecz przeciwnie - rozszerza go.

A zatem twierdzenie organu podatkowego, iż do chwili wypłaty zachowku nie jest on ciężarem, w świetle powyższego nie może zostać uwzględnione.

Również za zasadnością stanowiska organów podatkowych nie może przemawiać twierdzenie, że z uwagi na pismo podatnika z dnia 19 listopada 2003 r., w którym prosi o wydanie decyzji, zarzuty odwołania nie mogą zostać uwzględnione. Trzeba zwrócić uwagę, że żądanie wydania przez podatnika decyzji nie zwalnia organu od obowiązku zawieszenia postępowania, jeżeli zaistnieją ustawowe przesłanki.

A zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentenc

poleć uchwałę znajomemu     wersja do druku