Autor: Jakub Bonowicz

Wygranie aukcji na Allegro i niemożność zakupu przedmiotu

Zakupiłem przez aukcję Allegro (opcja „Kup teraz”) samochód. Wkrótce po wylicytowaniu pojazdu dostałem informację z Allegro, że konto sprzedawcy zostało zawieszone, ponieważ przejęła je nieuprawniona osoba, lepiej nie przelewać na razie pieniędzy. Co mogę zrobić w tej sytuacji, jeśli zależy mi na samochodzie? Czy jest jeszcze szansa, że go faktycznie kupię?

Jeśli rzeczywiście było tak, iż konto zostało przejęte przez nieupoważnioną osobę, to roszczenia o wykonanie umowy są niezasadne. Ewentualne roszczenia można co najwyżej kierować do osoby, która dokonała nieuprawnionego przejęcia konta, o ile oczywiście możliwa jest jej identyfikacja.

Na początek trzeba powiedzieć kilka słów o tym, w jaki sposób zawierane są umowy za pośrednictwem Allegro oraz kiedy następuje zawarcie umowy.

Art. 3 ust. 2 Regulaminu Allegro wskazuje dwa podstawowe tryby zawierania umów sprzedaży:

1. Licytacyjny (aukcja licytacyjna). „Sprzedający poprzez wystawienie Towaru zaprasza do składania ofert celem zawarcia umowy z Użytkownikiem, który zaoferował najwyższą cenę”. W tym wypadku stosować należy przepisy Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.) o licytacji (aukcji). Istotne jest to, iż w toku aukcji oferty składają licytanci (w drodze tzw. postąpień), samo wystawienie przedmiotu na aukcji nie jest bowiem ofertą, a jedynie zaproszeniem do ich składania.
2. Ofertowy („Kup teraz”). „Kupujący poprzez wybranie opcji Kup teraz ma możliwość natychmiastowego nabycia wystawionego Towaru za stałą, z góry określoną przez Sprzedawcę cenę”. Istotą jest to, iż już samo wystawienie przedmiotu stanowi ofertę sprzedaży – zatem tutaj ofertę składa Sprzedawca, a nie kupujący. Kupujący, korzystając z opcji „Kup teraz”, dokonuje bowiem przyjęcia oferty. Stosujemy przepisy K.c. o ofercie składanej drogą elektroniczną i jej przyjęciu.

Cena

W trybie licytacyjnym cena nie jest określona z góry, zależy bowiem od kolejnych postąpień Użytkowników. Możliwe jest jedynie zastrzeżenie przez Sprzedawcę ceny minimalnej (art. 3 ust. 4 Regulaminu) – jest to określona przez Sprzedawcę najniższa cena, za jaką zgadza się sprzedać wystawiony Towar. Sprzedawca ma w ten sposób możliwość zabezpieczenia się przed sprzedażą rzeczy po zbyt niskiej cenie. Cena minimalna nie stanowi elementu oferty (bo Sprzedawca jej nie składa), a jedynie jeden z warunków aukcji. Natomiast w trybie ofertowym cena jest z góry określona przez Sprzedawcę i stanowi element oferty sprzedaży.

Zawarcie umowy

Zawarcie umowy oznacza dojście do skutku wszystkich jej warunków, w tym m.in. ceny. Nie można jej już negocjować, podwyższyć lub obniżyć (chyba że zarówno Sprzedawca, jak i Kupujący na to się zgodzą).

Moment zawarcia umowy zależy od trybu. W przypadku licytacji następuje w chwili przybicia (tak jak przy zwykłej aukcji; art. 7 ust. 1 Regulaminu). Jest to „umieszczenie w odpowiednich zakładkach na Kontach Sprzedającego i Kupującego informacji o zakończeniu uzupełnionej o wskazanie zwycięzcy” (tzw. elektroniczne stuknięcie młotkiem). Nie jest natomiast chwilą przybicia potwierdzenie o zakończeniu aukcji wysłane drogą e-mail (lub opcjonalnie przez inne środki komunikacji elektronicznej); mają one charakter wyłącznie informacyjny. Natomiast w trybie ofertowym „zawarcie umowy następuje z chwilą potwierdzenia przez Kupującego skorzystania z opcji Kup teraz, o czym Sprzedający jest automatycznie powiadamiany” (z momentem kliknięcia na „Kup teraz”) – art. 7 ust. 2 Regulaminu.

Pierwszą sprawą jest to, że samochód wystawiła osoba, która do tego nie miała uprawnienia; osoba niebędąca właścicielem pojazdu. W takiej sytuacji mimo wszystko między stronami dochodzi do zawarcia ważnej umowy sprzedaży. Sprzedawca jedynie odpowiada wobec Kupującego za wady prawne przedmiotu sprzedaży – tj. „gdy rzecz sprzedana stanowi własność osoby trzeciej albo jeżeli jest obciążona prawem osoby trzeciej; w razie sprzedaży praw sprzedawca jest odpowiedzialny także za istnienie praw (rękojmia za wady prawne)” – art. 556 § 2 K.c. Zgodnie z art. 560 § 1 K.c. jeżeli rzecz sprzedana ma wady, kupujący może od umowy odstąpić albo żądać obniżenia ceny. Kupujący nie może jednak od umowy odstąpić, jeżeli sprzedawca niezwłocznie wymieni rzecz wadliwą na rzecz wolną od wad albo niezwłocznie wady usunie. Jeżeli kupujący odstępuje od umowy z powodu wady rzeczy sprzedanej, strony powinny sobie nawzajem zwrócić otrzymane świadczenia według przepisów o odstąpieniu od umowy wzajemnej. Zgodnie z art. 574 K.c. „jeżeli z powodu wady prawnej rzeczy sprzedanej kupujący odstępuje od umowy albo żąda obniżenia ceny, może on żądać naprawienia szkody poniesionej wskutek istnienia wady, chyba że szkoda jest następstwem okoliczności, za którą sprzedawca odpowiedzialności nie ponosi. W ostatnim wypadku kupujący może żądać tylko naprawienia szkody, którą poniósł przez to, że zawarł umowę nie wiedząc o istnieniu wady; w szczególności może on żądać zwrotu kosztów zawarcia umowy, kosztów odebrania, przewozu, przechowania i ubezpieczenia rzeczy oraz zwrotu dokonanych nakładów w takim zakresie, w jakim nie odniósł z nich korzyści, a nie otrzymał ich zwrotu od osoby trzeciej. Może również żądać zwrotu kosztów procesu”.

Oczywiście gdy okaże się, że Sprzedający sprzedał rzecz, do której nie miał uprawnień, a rzecz nie została w ogóle jeszcze wydana, de facto roszczenia Kupującego wynikające z tego przepisu są mocno ograniczone. Kupujący nie poniósł bowiem żadnej szkody (o niej można mówić, gdy np. ktoś kupuje auto, a potem zabiera je policja i kupujący musi nająć samochód zastępczy). Trudno także mówić o zwrocie kosztów zawarcia umowy, odebrania, przewozu czy przechowania, bo koszty zawarcia umowy na Allegro są bliskie zeru. Co najwyżej mógłby wchodzić w grę zwrot kosztów pomocy prawnej (udzielonej przez nas porady).

Natomiast niewątpliwie Kupującemu przysługuje jeszcze jedno – najważniejsze – roszczenie, tj. roszczenie o wykonanie umowy. Zgodnie bowiem z art. 535 K.c. „przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę”. Prawidłowo sformułowany pozew w takiej sprawie powinien więc zawierać żądanie nakazania sprzedawcy przeniesienia na kupującego własności rzeczy i wydania mu tej rzeczy za jednoczesną zapłatą ceny i odebrania rzeczy przez kupującego. O ile sprzedawca rzeczywiście taki pojazd ma, o tyle z wykonaniem tego wyroku nie powinno być większego problemu, natomiast kłopot zaczyna się, gdy sprzedawca go nie ma (gdyż np. zrobił głupi żart albo faktycznie wystawił pojazd, który należał do kogo innego). W powyższym wypadku Kupujący zostaje z wyrokiem na papierze, którego nie jest w stanie w żaden sposób wykonać, a nie można tutaj mówić o odszkodowaniu, bo Kupujący nie poniósł szkody (co najwyżej nie będzie musiał płacić ceny).

Ponadto kolejna sprawa – kto powinien być pozwanym w sprawie. Generalnie pozwać się powinno właściciela konta, z którego zostały wystawione aukcje. Natomiast, jeśli rzeczywiście konto zostało przejęte i aukcje zostały wystawione przez inną osobę, to sąd oddali powództwo przeciwko właścicielowi konta jako osobie, która w ogóle nie złożyła oświadczenia woli o zaoferowaniu spornych przedmiotów. A dowodem na to, że to nie właściciel konta wystawił sporny pojazdu, będzie chociażby zapis z danych teleinformatycznych systemu Allegro na okoliczność przejęcia konta przez inną osobę i będzie to najprawdopodobniej dowód wiarygodny. W takim wypadku pozwanym powinien być ten, kto faktycznie wystawił przedmiot. Problem będzie z ustaleniem jego danych (być może w tej sprawie będzie toczyło się postępowanie karne o przestępstwo z art. 267 § 1 Kodeksu karnego: „kto bez uprawnienia uzyskuje dostęp do informacji dla niego nieprzeznaczonej, otwierając zamknięte pismo, podłączając się do sieci telekomunikacyjnej lub przełamując albo omijając elektroniczne, magnetyczne, informatyczne lub szczególne zabezpieczenie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2”. Ewentualnie – z art. 267 § 2 Kodeksu karnego: „tej samej karze podlega ten, kto bez uprawnienia uzyskuje dostęp do całości lub części systemu informatycznego”. W kwestii wydania samochodu sprawa karna nie ma aż tak dużego znaczenia, pomijając fakt samego ustalenia sprawcy przejęcia konta (o ile jeszcze nie zostało to ustalone).

Podsumowując – występowanie przeciwko właścicielowi konta, jeśli rzeczywiście konto zostało przejęte i to nie on wystawił sporny samochód, mija się z celem. Właściciel konta na Allegro nie może ponosić negatywnych konsekwencji nieuprawnionego przejęcia tego konta, przynajmniej o ile dopełnił wszelkich wymogów bezpieczeństwa, nie udostępniał go osobom trzecim itd. Natomiast pozwanie rzeczywistego wystawcy pojazdu ma sens, jeśli wytoczy Pan pozew o wydanie samochodu, a ta osoba rzeczywiście tym samochodem dysponuje. Jeśli samochodu nie ma, nie jest właścicielem ani nie dysponuje tytułem prawnym do jego rozporządzania, to nawet wyrok nakazujący wydanie pojazdu będzie wyrokiem na papierze.

Na marginesie dodać należy, że procedura przejmowania kont na Allegro jest dość częstym problemem. Tracą na tym zarówno sprzedawcy, którzy nagle zostają zasypani bardzo dużą ilością zamówień (jeśli przejęto konto kupującego), jak i faktyczni właściciele kont (którzy dowiadują się, że z ich konta dokonano zakupów na bardzo wysoką kwotę albo sprzedano dużą ilość przedmiotów). Często użytkownik, gdy dowiaduje się o tym, iż z jego konta ktoś dokonuje transakcji i np. kupuje czy sprzedaje przedmioty, nie zdąży się od razu skontaktować z Allegro, cała procedura trwa i zwykle nawet od pierwszej reakcji do blokady mija od 40 minut do godziny. Dochodzi ponadto jeszcze prowizja od sprzedaży, choć w wypadku takich wątpliwych spraw Allegro zwraca niesłusznie pobrane prowizje. Inna sprawa, że winę za takie przejęcia ponoszą użytkownicy serwisu, co zwykle wynika z nienajlepszej edukacji naszego społeczeństwa w zakresie bezpieczeństwa informacji komputerowych. Ponadto ryzyko ataku podwyższają zainstalowane nielegalne oprogramowania. Często właśnie przejmowane są konta na komputerach, które po prostu nie są należycie zabezpieczone (nielegalne oprogramowanie, brak programów antywirusowych). Piszę o tym dlatego, iż można się jeszcze zastanowić nad pozwaniem użytkownika, który dopuścił do tego, by jego konto zostało przejęte. Taki pozew byłby jednak dość trudny. Po pierwsze dlatego, iż należałoby udowodnić mu winę, tj. zaniedbania w dziedzinie bezpieczeństwa (co wymagałoby biegłego z zakresu informatyki i bezpieczeństwa informacji, weryfikacji zapisów w jego systemie komputerowym). Po drugie, ponieważ takie roszczenie mogłoby być sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (użytkownik komputera nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji tego, że ktoś ukradł jego konto i wyrządził szkody, tak jak właściciel pojazdu nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji tego, że ktoś ukradł jego pojazd i spowodował wypadek). Po trzecie, dość trudno byłoby Panu udowodnić szkodę, bo od takiej osoby nie mógłby Pan domagać się wydania spornego pojazdu, ponieważ nie zawierał on umowy. Roszczenie takie mogłoby być oparte jedynie na czynie niedozwolonym, polegającym na zawinionym zaniechaniu w zakresie elementarnym wymogów bezpieczeństwa skutkującym przejęciem konta, ale nie na umowie, której właściciel konta nawet nie jest stroną.

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku