Opublikowane: 05.12.2007

Autor: Anna Jędrzejczak

Umowa leasingu

Artykuł omawia definicję leasingu oraz podstawowe uregulowania prawne z nim związane.

Ustawodawca wprowadził do polskiego systemu prawnego regulację dotyczącą umowy leasingu w drodze ustawy z dnia 26 lipca 2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 74, poz. 857), która wprowadziła do Kodeksu cywilnego przepisy art. 709¹-709¹⁸.

Umowa ta była jednak znana już wcześniej w obrocie gospodarczym jako umowa nienazwana (tzw. contractus innominatus). Przepisy Kodeksu cywilnego nie mają zastosowania do takich umów, czyli zawartych przed dniem wejścia w życie tych regulacji, tj. przed 9 grudnia 2000 roku.

Umowa leasingu jest umową konsensualną, czyli taką, która zostaje zawarta na mocy samego porozumienia stron (tzw. consensusu). Jest to umowa odpłatna, gdyż do obowiązków Korzystającego należy przede wszystkim zapłata umówionych rat. Niemożliwym jest zawarcie umowy leasingu nieodpłatnie. Umowa leasingu jest umową wzajemną, gdyż każda ze stron tej umowy jest zobowiązana do świadczenia wobec drugiej, uznanego za odpowiednik tego co sama otrzymuje. W umowie tej istnieje zatem równowaga, ekwiwalentność świadczeń.

Stronami umowy leasingu są Finansujący i Korzystający. Zgodnie z przepisem art. 709¹ Kodeksu cywilnego przez umowę leasingu Finansujący zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, nabyć rzecz od oznaczonego zbywcy na warunkach określonych w tej umowie i oddać tę rzecz Korzystającemu do używania albo używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony, a Korzystający zobowiązuje się zapłacić Finansującemu w uzgodnionych ratach wynagrodzenie pieniężne, równe co najmniej cenie lub wynagrodzeniu z tytułu nabycia rzeczy przez Finansującego.

Przepis ten wyraźnie wskazuje, iż Finansującym może być jedynie przedsiębiorca, natomiast Korzystającym może być każdy podmiot, o ile ma zdolność prawną, zarówno osoba fizyczna jak i prawna.

Umowa, na mocy której zastrzeżono przeniesienie własności przedmiotu leasingu, a jako cenę ustalono np. ostatnią ratę leasingową lub tzw. opłatę końcową, jest w istocie umową sprzedaży przedmiotu leasingu z odroczonym terminem płatności (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 22 maja 2000 r., I SA/Lu 305/99, LexPolonica, nr 380265).

W praktyce strony umowy określa się często jako leasingobiorca (Korzystający) i leasingodawca (Finansujący). Jest to konsekwencja funkcjonowania tej umowy jako umowy nienazwanej. Po uregulowaniu tej kwestii przez ustawodawcę właściwszym wydaje się jednak stosowanie pojęć kodeksowych.

Przedmiotem umowy leasingu mogą być tylko rzeczy, tj. zarówno rzeczy ruchome jak i nieruchomości. Z postanowień przepisu art. 709¹ Kodeksu cywilnego wynika, iż przedmiotem leasingu nie mogą być prawa (np. prawa autorskie) czy zespoły rzeczy (np. gospodarstwo rolne). Kwestią sporną w doktrynie jest, czy można na wzór umowy leasingu sformułować umowę nienazwaną mającą za przedmiot np. gospodarstwo rolne. Z uwagi na funkcjonowanie zasady swobody umów, odpowiedź na tak zadane pytanie powinna być pozytywna. Należy jednak pamiętać, iż do takiej umowy nie będą miały zastosowania przepisy art. 709¹-709¹⁸ Kodeksu cywilnego.

Podkreślenia wymaga fakt, iż Finansujący – w ramach umowy leasingu – nabywa rzecz od zbywcy i oddaje ją Korzystającemu do używania na czas oznaczony. Co do zasady – zbywcą rzeczy jest osoba trzecia. W praktyce możemy mieć jednak do czynienia z tzw. leasingiem zwrotnym, w którym zbywcą rzeczy jest Korzystający. W takim przypadku Finansujący nabywa rzecz od Korzystającego po to, aby oddać mu ją z powrotem do używania już w ramach umowy leasingu. Taki leasing służy kredytowaniu Korzystającego przez Finansującego.

Do obowiązków Korzystającego należy zapłata w ratach wynagrodzenia, stanowiącego co najmniej cenę zapłaconą przez Finansującego.

Umowa leasingu powinna być zawarta na piśmie pod rygorem nieważności. Wprowadzono taką formę umowy z uwagi na długi czas jej trwania, a co za tym idzie wzgląd na bezpieczeństwo obrotu gospodarczego. Niezachowanie co najmniej formy pisemnej powoduje nieważność umowy leasingu. Oznacza to, iż ważne będą umowy zawarte w formie surowszej niż pisemna (np. w formie aktu notarialnego). W niektórych sytuacjach surowsze formy są wręcz wymagane przez prawo, np. przy zawarciu umowy dotyczącej nieruchomości – bowiem w takim przypadku forma aktu notarialnego jest niezbędna dla ważności umowy (art. 158 Kodeksu cywilnego).

Jeżeli rzecz nie zostanie wydana Korzystającemu w ustalonym terminie, na skutek okoliczności, za które on sam ponosi odpowiedzialność (np. nie odbierze przedmiotu leasingu w oznaczonym czasie i miejscu), umówione terminy płatności rat pozostają niezmienione. Jeśli zaś winę za nieodebranie rzeczy ponosi Finansujący, to istnieje możliwość zmiany terminów płatności rat.

Finansujący powinien wydać Korzystającemu rzecz w takim stanie, w jakim znajdowała się ona w chwili wydania jej Finansującemu przez zbywcę.

Finansujący obowiązany jest razem z rzeczą wydać Korzystającemu odpis umowy ze zbywcą lub odpisy innych posiadanych dokumentów dotyczących tej umowy, w szczególności odpis dokumentu gwarancyjnego co do jakości rzeczy, otrzymanego od zbywcy lub producenta. W grę wchodzi również przekazanie Korzystającemu atestów, certyfikatów, map geodezyjnych, odpisów z księgi wieczystej, itp.

Jeżeli po wydaniu rzeczy Korzystającemu, rzecz ta została utracona z powodu okoliczności, za które Finansujący nie ponosi odpowiedzialności, umowa leasingu wygasa. Jeśli zatem Korzystający utraci rzecz bez winy Finansującego i to zarówno przypadkowo jak i ze swojej winy (np. zostanie skradziona lub zniszczona), to umowa wygasa. W takim przypadku płatność pozostałych rat staje się natychmiast wymagalna. Strony mogą jednak w umowie złagodzić skutki takich zdarzeń (np. płatność rat może pozostać bez zmian). Korzystający powinien niezwłocznie zawiadomić Finansującego o utracie rzeczy.

Korzystający obowiązany jest utrzymywać rzecz w należytym stanie, w szczególności dokonywać jej konserwacji i napraw niezbędnych do zachowania rzeczy w stanie niepogorszonym, z uwzględnieniem jej zużycia wskutek prawidłowego używania, oraz ponosić ciężary związane z własnością lub posiadaniem rzeczy.

Finansujący nie odpowiada wobec Korzystającego za wady rzeczy, chyba że wady te powstały na skutek okoliczności, za które Finansujący ponosi odpowiedzialność. Ryzyko wadliwości rzeczy przechodzi zatem na Korzystającego z jednym wyjątkiem – wad, za które odpowiedzialność ponosi Finansujący.

Korzystający powinien używać rzeczy i pobierać jej pożytki w sposób określony w umowie leasingu, a gdy umowa tego nie określa – w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu rzeczy.

Bez zgody Finansującego Korzystający nie może czynić w rzeczy zmian, chyba że wynikają one z przeznaczenia rzeczy. Jeżeli Korzystający dokonał zmian w rzeczy bez zgody Finansującego lub nie utrzymuje rzeczy w należytym stanie lub nie używa jej zgodnie z przeznaczeniem, to Finansujący ma prawo upomnieć Korzystającego na piśmie, a jeśli mimo upomnienia Korzystający nie usunie zmian, nie zacznie dbać o rzecz lub nie zacznie używać jej zgodnie z przeznaczeniem, to Finansujący może wypowiedzieć umowę leasingu ze skutkiem natychmiastowym.

Bez zgody Finansującego Korzystający nie może oddać rzeczy do używania osobie trzeciej. Zgoda taka może być wyrażona w umowie leasingu lub później, jednak musi być ona stwierdzona pismem (art. 77 w zw. z art. 709² Kodeksu cywilnego).

Korzystający obowiązany jest płacić raty w umówionych terminach. Jeżeli dopuszcza się zwłoki z zapłatą co najmniej jednej raty, Finansujący powinien mu wyznaczyć na piśmie odpowiedni termin dodatkowy do zapłacenia zaległości z zagrożeniem, że w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu może wypowiedzieć umowę leasingu ze skutkiem natychmiastowym, chyba że strony uzgodniły termin wypowiedzenia. Niezależnie od sankcji w postaci wypowiedzenia umowy, Finansującemu przysługuje również roszczenie o zapłatę odsetek za opóźnienie na podstawie przepisu art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego.

Można zastrzec skutecznie w umowie, na podstawie art. 483 Kodeksu cywilnego, karę umowną na wypadek odstąpienia od umowy leasingu, w razie niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków przez Korzystającego (tak: wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 20 października 2006 r., IV CSK 154/2006, OSNC 2007/7-8 poz. 117).

Finansujący może zbyć przedmiot umowy w trakcie jej trwania. W takim przypadku nowy nabywca rzeczy wstępuje w stosunek leasingu na miejsce Finansującego. Dotychczasowy Finansujący ma obowiązek zawiadomić Korzystającego o zbyciu przedmiotu umowy. Dopóki tego nie zrobi, spełnianie świadczenia do jego rąk zwalnia Korzystającego z zobowiązania wobec nabywcy. Chyba że Korzystający, spełniając świadczenie, wiedział o zbyciu z innych źródeł niż od dotychczasowego Finansującego.

W razie wypowiedzenia przez Finansującego umowy leasingu na skutek okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność Korzystający (tj. w przypadkach unormowanych w art. 709¹¹, 709¹² § 2 oraz art. 709¹³ § 2 K.c.), Finansujący może żądać od Korzystającego natychmiastowego zapłacenia wszystkich przewidzianych w umowie a niezapłaconych rat, pomniejszonych o korzyści, jakie Finansujący uzyskał wskutek ich zapłaty przed umówionym terminem i rozwiązania umowy leasingu. Jest to swoista forma odszkodowania należna Finansującemu.

Jeżeli Finansujący zobowiązał się, bez dodatkowego świadczenia przenieść na Korzystającego własność rzeczy po upływie oznaczonego w umowie czasu trwania leasingu, Korzystający może żądać przeniesienia własności rzeczy w terminie miesiąca od upływu tego czasu, chyba że strony uzgodniły inny termin. Uprawnienie do żądania przeniesienia własności rzeczy wygaśnie, jeżeli Korzystający nie zrobi użytku ze swego prawa w terminie miesiąca.

Lubię To!

Oceń przydatność tekstu:

Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu:

Ocena zrozumienia tekstu:

poleć artykuł znajomemu     wersja do druku