Autor: Jakub Bonowicz

Szykanowanie na forum internetowym a odpowiedzialność administratora forum za wypowiedzi użytkowników

Pewna kobieta na jednym z portali internetowych o tematyce artystycznej jest szykanowana przez trzy osoby. Osoby te udostępniły ponadto dane osobowe tej kobiety, chociaż ona chciała być anonimowa. Ponadto wyzywają ją, nazywają oszustką i naciągaczem itd. Administrator forum został powiadomiony o zajściu, ale nie zareagował. Co możemy zrobić? Czy mamy podstawy, żeby iść na policję? Szykanowana osoba odbiera też głuche telefony. Spośród tych trzech osób znamy imiona, nazwiska i miejsce zamieszkania dwojga, w przypadku trzeciej – nie mamy danych. Jak dalej postępować?

Wstęp

Działania każdej z osób wypełniają znamiona zarówno czynów rodzących odpowiedzialność przed sądem cywilnym (naruszenie dóbr osobistych), jak i odpowiedzialność karną. Postępowania dotyczące odpowiedzialności cywilnej i karnej to dwa odrębne postępowania, toczące się niezależnie. Sąd cywilny orzeka o odszkodowaniu (zadośćuczynieniu) za naruszenie dóbr osobistych, a sąd karny o tym, czy sprawca popełnił przestępstwo. Można co prawda niejako „połączyć” oba postępowania i dochodzić roszczeń cywilnych w procesie karnym (w drodze tzw. powództwa adhezyjnego wytaczanego przez pokrzywdzonego), jednak nie polecam tej drogi – szybciej i skuteczniej jest od razu przed sądem cywilnym.

Naruszenie dóbr osobistych (odpowiedzialność cywilna)

Jeśli chodzi o naruszenie dóbr osobistych, to można się tutaj dopatrzyć naruszenia:

1. Czci.
2. Dobrego imienia (wizerunku danej osoby w społeczeństwie) – przez nazywanie oszustem i naciągaczem – generalnie przez używanie tego typu wyzwisk.
3. Prawa do prywatności – przez głuche telefony, dręczenie, nękanie. Jak stwierdził Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 23.09.2009 r. (I ACa 610/09), naruszenie dóbr osobistych może polegać na nękaniu danej osoby telefonami czy SMS-ami.
4. Danych osobowych (szczególna postać prawa do prywatności) – przez opublikowanie danych umożliwiających identyfikację pokrzywdzonego: stronę WWW, miejscowość, adres e-mail, nr telefonu, zdjęcie. Bezprawne ujawnienie danych osobowych jest także naruszeniem dóbr osobistych (A. Bierć, Ochrona prawna danych osobowych w sferze działalności gospodarczej w Polsce – aspekty cywilnoprawne [w:] Ochrona danych osobowych, red. M. Wyrzykowski, Warszawa 1999, s. 112; J. Barta, R. Markiewicz, Internet a prawo, Kraków 1998, s. 32). Problematyka danych osobowych jest przedmiotem ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (j.t. Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z późn. zm.). Zbieranie i przetwarzanie danych osobowych nie jest dopuszczalne bez zgody zainteresowanego z wyjątkami w ustawie przewidzianymi (chodzi o ustawę o ochronie danych osobowych). Prawo do dysponowania swoimi danymi osobowymi jest szczególną postacią prawa do prywatności (Z. Radwański, Prawo cywilne..., Warszawa 2005, s. 170).
5. Twórczości artystycznej – też jest to dobro osobiste (a strona ma tematykę artystyczną, więc zakładam, że w pewnym stopniu, przynajmniej pośrednio, krytykowana jest też twórczość osoby).

Podstawę prawną stanowi art. 23 Kodeksu cywilnego: „Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależność od ochrony przewidzianej w innych przepisach”.

Aby mówić o naruszeniu dóbr osobistych, musi być ono bezprawne. Bezprawność domniemywa się, co oznacza, że pozwany, aby zwolnić się z odpowiedzialności, musi podczas procesu udowodnić, że jego działanie nie było bezprawne. Jedną z okoliczności wyłączających bezprawność jest tzw. dozwolona krytyka. W powyższym wypadku jej ramy zdecydowanie zostały przekroczone, krytyka jest bowiem skierowana w osobę pokrzywdzonego, a nie w jego zachowanie jako takie – jest zatem tzw. krytyką ad personam, która jest niedopuszczalna co do zasady, a nie krytyką rzeczową, tzw. ad rem, która jest co do zasady dopuszczalna.

Niemniej jednak musi Pan pamiętać, że przy ocenie stopnia naruszania dóbr osobistych należy zawsze oceniać realia danego środowiska. Środowisko artystyczne (a forum, jak Pan pisze, ma taką tematykę) charakteryzuje się nieraz ostrą wzajemną krytyką, spontanicznymi reakcjami itd. Znany jest przypadek np. krytyki znanego muzyka przez prof. Waldorffa, że jest on „zadufanym w sobie dyletantem”.

Nie stanowią – co do zasady – w środowisku artystycznym naruszenia dóbr osobistych np. takie uwagi, jak: „jej twórczość jest kiczowata” czy też „zupełnie niezgodna ze sztuką” lub „ta osoba zupełnie nie potrafi malować”. Taka krytyka jest w środowiskach artystycznych dopuszczalna, jednak w tym wypadku – z tego, co Pan pisze – padły znacznie ostrzejsze słowa. Niemniej może być to okoliczność w jakimś stopniu przemawiająca na korzyść pozwanych.

Osoba, której dobra osobiste zostały naruszone, może żądać:

1. zaniechania tego działania;
2. tego, aby naruszyciel dopełnił czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia, w szczególności złożył oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie – chodzi tu o przeproszenie, najlepiej na owym portalu i, naturalnie, na koszt pozwanego naruszyciela;
3. a jeśli naruszenie jest zawinione:
   1. zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub
   2. zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny,
   3. odszkodowania.

Zadośćuczynienie ma wynagrodzić doznany uszczerbek psychiczny, cierpienie. Nie da się go przełożyć na pieniądze, stąd jego wysokość określa sąd wedle własnego uznania (art. 448 K.c. stanowi, że odszkodowanie ma być odpowiednie).

Natomiast odszkodowanie ma zrekompensować realnie poniesioną szkodę, taką, którą da się wyliczyć w pieniądzu. W przypadku samego naruszenia czci jest to trudne do udowodnienia – pokrzywdzony musiałby wykazać, że np. stracił klientów wskutek pomówień.

Ponadto naruszone zostało także prawo do wizerunku przez bezprawne i bez zgody uprawnionego rozpowszechnienie zdjęcia. Ochronę przewiduje art. 81 ustawy z 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zgodnie z którym rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej (art. 81 prawa autorskiego). Roszczenia pokrzywdzonego określa art. 78 w zw. z art. 83 prawa autorskiego – roszczenia te są bardzo zbliżone do tych opisanych wyżej.

W zasadzie wszystko to zawierać się powinno w jednym roszczeniu o zadośćuczynienie – za doznaną krzywdę, ból i cierpienie wskutek naruszenia ww. dóbr osobistych. Trudno jednak wskazać bez dokładnej znajomości stanu faktycznego, jaka to może być kwota, gdyż należy brać pod uwagę wszelkie okoliczności sprawy.

Od kogo żądać zadośćuczynienia?

1. Od sprawców

Z pewnością, tylko że trzeba ustalić adresy. Musi Pan podać w pozwie imię, nazwisko i adres zamieszkania pozwanego.

Co do sprawcy, którego imię, nazwisko i miejscowość Pan zna – trzeba wystąpić do Centralnego Biura Adresowego z wnioskiem o udostępnienie adresu, uzasadniając to tym, że zamierza Pan wytoczyć pozew. Co do dwóch pozostałych – to dane najszybciej ustali policja, stąd trzeba będzie złożyć zawiadomienie o przestępstwie.

2. Od administratora portalu

I tu będzie znacznie skuteczniej i szybciej. Sprawców będzie Pan najpierw szukał, a potem może się okazać, że nie mają z czego zapłacić, natomiast od administratora może Pan łatwo i szybko wyegzekwować należność, jeśli wydany zostanie wyrok zasądzający (administrator portalu zwykle ma pieniądze).

Tutaj istotny jest pewien fakt: otóż, co do zasady, administrator portalu nie ponosi odpowiedzialności zarówno cywilnej, jak i karnej za posty użytkowników umieszczone na serwisie, ponosi jedynie za artykuły – zob. orzeczenie Sądu Rejonowego w Słupsku z 16.12.2008 r. (sygn. akt: II K 367/08) oraz utrzymujące je w mocy orzeczenie Sądu Okręgowego w Słupsku z 18.06.2009 r. (VI Ka 202/09). Traktuje się tutaj administratora jako jedynie dostawcę usług hostingowych (art. 14 ustawy z 18.07.2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną – Dz. U. z 2002 r. Nr 144, poz. 1204). Zgodnie z ust. 1 tego przepisu: „Nie ponosi odpowiedzialności za przechowywane dane, kto udostępniając zasoby systemu teleinformatycznego w celu przechowywania danych przez usługobiorcę, nie wie o bezprawnym charakterze danych lub związanej z nimi działalności”.

Sedno sprawy ujął sąd w taki sposób: „tak samo jak właściciel płotu nie ponosi odpowiedzialności za to, co zostało na nim namalowane, tak samo nie ponosi odpowiedzialności administrator forum, który udostępnia internautom jedynie przestrzeń dyskową”.

Jednakże w sprawie tej administrator był informowany o bezprawnym charakterze danych. Zgodnie zaś z art. 14 ust. 1 wyłączenie odpowiedzialności ma miejsce tylko wtedy, gdy administrator w razie otrzymania wiarygodnej wiadomości o bezprawnym charakterze danych lub związanych z nimi działalności niezwłocznie uniemożliwi dostęp do tych danych. Jeśli tego nie uczyni, to również on odpowiada.

Tak więc w tym stanie faktycznym wydaje się, że zaistniały przesłanki odpowiedzialności także administratora portalu.

Odpowiedzialność karna

Przepisy Kodeksu karnego stanowią:

„Art. 212 § 1. Kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności, podlega grzywnie, karze ograniczenia albo pozbawienia wolności do roku.

§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 za pomocą środków masowego komunikowania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

§ 3. W razie skazania za przestępstwo określone w § 1 lub 2 sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego.

§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 2 odbywa się z oskarżenia prywatnego”.

„Art. 216 § 1. Kto znieważa inną osobę w jej obecności albo choćby pod jej nieobecność, lecz publicznie lub w zamiarze, aby zniewaga do osoby tej dotarła, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

§ 2. Kto znieważa inną osobę za pomocą środków masowego komunikowania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

§ 3. Jeżeli zniewagę wywołało wyzywające zachowanie się pokrzywdzonego albo jeżeli pokrzywdzony odpowiedział naruszeniem nietykalności cielesnej lub zniewagą wzajemną, sąd może odstąpić od wymierzenia kary.

§ 4. W razie skazania za przestępstwo określone w § 2 sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego.

§ 5. Ściganie odbywa się z oskarżenia prywatnego”.

Czyny jednak są ścigane nie z urzędu, lecz z tzw. oskarżenia prywatnego, co wymagałoby z Pana strony zwiększonego zaangażowania, m.in. wniesienia prywatnego aktu oskarżenia.

Natomiast niezależnie od wszystkiego poinformowanie organów ścigania o przestępstwie jest niezbędne, by ustalić, kto publikował posty – inaczej nie ma możliwości dotarcia do takich danych, policja zaś jest to w stanie szybko ustalić na podstawie IP komputera. Zatem postępowania karnego nie używałbym jako instrumentu skazania sprawców, ale wykorzystał je tylko jako metodę na zdobycie danych osobowych pozwanych.

Sugestie co do działań procesowych

Po pierwsze, zawiadomiłbym policję – niech ustalą adres, imię i nazwisko trzeciego sprawcy. Co do tych sprawców, których imię, nazwisko i miasto Państwo znają, to zwróciłbym się do biura adresowego. Po tym, jak policja ustali już imię i nazwisko ostatniego sprawcy, dałbym sobie spokój z postępowaniem karnym – szkoda Pana czasu i pieniędzy, chyba że bardzo chce Pan, aby sprawcy zostali skazani albo żeby została im wymierzona sprawiedliwość.

Po drugie, zabezpieczyłbym cały materiał dowodowy, strony archiwalne, posty, maile, SMS-y (jeśli były jakieś), a także powiadomienia administratora o tym, że na portalu znajdują się bezprawne treści, ewentualnie również wystąpiłbym do operatora telefonii komórkowej o zabezpieczenie dowodów z wykazu połączeń na telefon pokrzywdzonego – operatorzy wiedzą oczywiście, kto dzwoni z zastrzeżonego numeru, tylko bardzo niechętnie dane te udostępniają. Zrobią to na żądanie sądu cywilnego (może Pan wnosić, aby sąd zażądał takich dowodów), ale można też zawiadomić policję o głuchych telefonach i ta wystąpi do operatora o udzielenie informacji o numerze.

Musi Pan pamiętać, że spór w sprawie będzie dotyczył przede wszystkim faktów, a nie stanu prawnego. Stan prawny jest jasny: są podstawy do przypisania odpowiedzialności pozwanym za naruszenie dóbr osobistych, bezsporna wydaje się też odpowiedzialność administratora, przynajmniej za okres od momentu uzyskania informacji o tym, że treści są bezprawne. Natomiast cała istota problemu sprowadza się do udowodnienia:

• że takie naruszenia były,
• na czym polegały,
• że takich naruszeń rzeczywiście dokonali pozwani (co ma znaczenie w przypadku odpowiedzialności autorów postów, nie ma zaś znaczenia dla odpowiedzialności administratora),
• jaka była ich intensywność,
• dlaczego były nieuzasadnione,
• w jaki sposób obrażały pokrzywdzoną,
• że administrator nie zareagował, chociaż został powiadomiony o tym, że na portalu znajdują się treści bezprawne.

Następnie, znając dane pozwanych i mając zgromadzony materiał dowodowy, wniósłbym do sądu cywilnego pozew o zadośćuczynienie.

Lubię To!

Oceń przydatność tekstu:

Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu:

Ocena zrozumienia tekstu:

Kategoria: IT

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku