Opublikowane: 13.12.2005 | Zaktualizowane:

Świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci

Wyrok z dnia 13 grudnia 2005 r. (sygn. akt II SA/Rz 37/05)

Przez zwrot użyty w art. 70a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) "osoba, która pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego", należy rozumieć rodziców lub opiekunów dziecka, do rąk których wypłacane były świadczenia funduszu alimentacyjnego na dzieci małoletnie, jak również rodziców lub opiekunów uczącego się dziecka pełnoletniego, któremu z racji pełnoletności świadczenie z tego funduszu było w terminie ustalonym tym przepisem wypłacone do rąk własnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał zasadność skargi Bożeny G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 22 listopada 2004 r. w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta J. z dnia 25 października 2004 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie decyzją z dnia 22 listopada 2004 r., wydaną po rozpoznaniu odwołania Bożeny G. od decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia 25 października 2004 r. w przedmiocie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego, wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta J., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W podstawie prawnej decyzji ostatecznej powołano przepisy art. 12 ust. 1 i 3 oraz art. 70a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) i § 9 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 213, poz. 2162) oraz art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że decyzją z dnia 25 października 2004 r.

Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. odmówił Bożenie G. przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego w wysokości 70% przysługującego w kwietniu 2004 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 maja do 31 grudnia 2004 r. z powodu niespełnienia warunku wskazanego w art. 70a powołanej ustawy, w kwietniu 2004 r. bowiem świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie były przez nią pobierane. Natomiast decyzją z dnia 8 czerwca 2004 r., zmienioną następnie decyzją z dnia 19 sierpnia 2004 r., przyznany został wnioskodawczyni dodatek rodzinny na syna Konrada oraz dodatek z tytułu samotnego jego wychowywania na okres od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r.

W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (...) Bożena G. przyznała fakt niepobrania w kwietniu 2004 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego, ale to świadczenie zostało pobrane przez jej syna Konrada wobec osiągnięcia przez niego pełnoletności. Wyjaśniła, że spełnia kryterium dochodowe i z tego tytułu pobiera zasiłek rodzinny oraz dodatek z tytułu samotnego wychowywania syna, który nadal uczy się w systemie dziennym i jest na jej wyłącznym utrzymaniu. Organ odwoławczy nie uwzględnił odwołania i stawianych w nim zarzutów.

Wskazał, że podstawą prawną rozstrzygnięcia w sprawie jest przepis art. 12 w związku z art. 70a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczenia rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Ponieważ art. 70a tej ustawy jest przepisem przejściowym i dostosowującym należy go interpretować zgodnie z jego literalnym brzmieniem. Z akt sprawy wynika, że Bożena G. jest osobą rozwiedzioną, a więc stosownie do art. 3 pkt 17 powyższej ustawy przysługuje jej status osoby samotnie wychowującej dziecko.

Wyrokiem sądu zostały zasądzone alimenty na rzecz małoletniego syna Konrada, które z powodu niemożliwości ich otrzymania i ściągnięcia były od 2002 r. wypłacane z funduszu alimentacyjnego do rąk Bożeny G. jako ustawowej przedstawicielski małoletniego (...). W kwietniu 2004 r., wobec ukończenia przez niego 18. roku życia, świadczenie to, w wysokości 320 zł, zostało wypłacone Konradowi G. (...). W ocenie organu odwoławczego te ustalenia uzasadniają decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego w wysokości 70% świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Bożena G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisu art. 70a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) w związku z art. 4, art. 6 ust. 1, art. 12 i art. 3 pkt 3 tej ustawy oraz art. 32 i 71 Konstytucji RP. W uzasadnieniu skargi powtórzyła argumenty odwołania, a ponadto wyjaśniła, że przepis, na który powołuje się organ orzekający w sprawie (art. 70a ust. 1 ustawy), nie definiuje pojęcia "osoby pobierającej świadczenie alimentacyjne" i organ powinien dokonać jego wykładni celowościowej, a nie literalnej. Pozbawienie rekompensaty rodziców samotnie wychowujących dzieci pełnoletnie, ale uczące się, narusza zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP oraz zasadę uwzględniania w polityce społecznej Państwa dobra rodziny, zapisaną w art. 71 ust. 2.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega rozpatrzeniu w trybie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a kryterium kontroli zaskarżonej decyzji jest jej legalność, czyli zgodność z obowiązującym prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269).

(...) Poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję we wskazanym wyżej zakresie, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stan faktyczny sprawy jest niekwestionowany i sprowadza się do stwierdzenia, że skarżąca jest osobą samotnie wychowującą syna Konrada (ur. 23 czerwca 1985 r.), na rzecz którego wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 11 lutego 1997 r. zostały zasądzone alimenty. Z powodu niemożności ich wyegzekwowania były one wypłacane od 2002 r. z funduszu alimentacyjnego przez ZUS - Oddział w J. do rąk matki jako ustawowej opiekunki syna, natomiast w kwietniu 2004 r. zostały wypłacone do rąk Konrada G. wobec ukończenia przez niego 18. roku życia.

Spór dotyczy wykładni przepisu art. 70a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Przepis ten został dodany ustawą z dnia 30 lipca 2004 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 192, poz. 1963) i zamieszczony w rozdziale 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zatytułowanym "Przepisy przejściowe i dostosowujące".

Przepis art. 70a ust. 1 stanowi, że osobie otrzymującej dodatek przewidziany w art. 12, która do dnia 30 kwietnia 2004 r. pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego, ustala się w okresie od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31 grudnia 2004 r. prawo do tego dodatku w wysokości 70% przysługującego w kwietniu 2004 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dodatek nie może być niższy niż 170 zł na dziecko albo 250 zł na dziecko, o którym mowa w art. 12 ust. 4.

Organy orzekające w sprawie przyjęły literalną interpretację tego przepisu i uznały, że skarżąca nie spełnia przesłanek w nim zawartych, w szczególności wobec niepobrania przez nią w kwietniu 2004 r. świadczenia alimentacyjnego z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna Konrada (...).

W ocenie Sądu ustalenie rzeczywistego znaczenia spornego przepisu jest możliwe po dokonaniu jego wykładni nie tylko językowej (...), ale również wykładni celowościowej i systemowej, z uwzględnieniem, że wolą ustawodawcy przy stanowieniu tego przepisu było częściowe złagodzenie skutków likwidacji funduszu alimentacyjnego.

Językowa wykładnia tego przepisu wskazuje, że dodatek, o jakim w nim mowa, przysługuje osobie (matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka lub opiekunowi prawnemu dziecka, osobie uczącej się), która do dnia 30 kwietnia 2004 r. pobierała świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Ustawa z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz. U. z 1991 r. Nr 45, poz. 200 ze zm.), obowiązująca do dnia 30 kwietnia 2004 r., stwarzała zabezpieczenie materialne dzieci i innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych. Świadczenia alimentacyjne z funduszu alimentacyjnego przysługiwały osobie, dla której alimenty zostały objęte tytułem egzekucyjnym pochodzącym od sądu, jeżeli egzekucja alimentów okazała się bezskuteczna całkowicie lub częściowo. Oznacza to, że uprawnienia do funduszu alimentacyjnego miały osoby wskazane w sądowym tytule egzekucyjnym.

W sprawie będącej przedmiotem oceny uprawnienia do świadczenia alimentacyjnego ma syn skarżącej - Konrad. Są one przyznane wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 11 lutego 1997 r. Niemożliwość ich wyegzekwowania dała mu uprawnienie do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, które do czasu jego pełnoletności pobierała matka jako jego prawna opiekunka. Po uzyskaniu pełnoletności Konrad G. tego uprawnienia nie utracił, lecz jedynie nastąpiła zmiana osoby właściwej do jego pobierania.

Zgodzić się należy z argumentem skarżącej, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "osoba pobierająca świadczenie alimentacyjne".

Skoro cytowane ustawy mają na celu zabezpieczenie materialne dzieci i osób znajdujących się trudnej sytuacji materialnej, zgodzić się należy z poglądem wyrażonym w skardze, że analizowany przepis należy wykładać celowościowo (...). Zdaniem Sądu, przez zwrot użyty w art. 70a ust. 1 analizowanej ustawy "osoba, która pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego" należy rozumieć rodziców lub opiekunów dziecka, do rąk których wypłacane były świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci małoletnie, jak również rodziców lub opiekunów uczącego się dziecka pełnoletniego, któremu z racji pełnoletności świadczenie z tego funduszu było w terminie ustalonym tym przepisem (kwiecień 2004 r.) wypłacone do rąk własnych.

Dokonana przez organ orzekający w sprawie interpretacja analizowanego przepisu, której Sąd nie podziela, prowadzi do pozbawienia rekompensaty rodziców samotnie wychowujących dzieci pełnoletnie uczące się, a więc takie, których utrzymanie wymaga zwiększonych wydatków. Słusznie więc podano w skardze, że narusza to zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 Konstytucji, oraz zasadę uwzględniania w polityce społecznej Państwa dobra rodziny, zapisaną w jej art. 71 ust. 2 (...).

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł jak w sentencji w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

poleć uchwałę znajomemu     wersja do druku