Autor: Łukasz Obrał

Stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony u notariusza – formalności spadkowe

Po jakim czasie od nabycia spadku można przepisać lub oddać darowizną działkę rolną? Jakie formalności muszą być załatwione, aby nabycie spadku było prawomocne?

Nabycie praw i obowiązków w drodze dziedziczenia następuje w chwili śmierci spadkodawcy.

Jednak względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia.

Domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą.

Nie posiadając orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia, spadkobierca nie jest w stanie wykazać, że jest spadkobiercą osoby zmarłej i że w chwili jej śmierci stał się w drodze dziedziczenia właścicielem (współwłaścicielem) nieruchomości.

Sądowe stwierdzenie nabycia spadku (albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia) jest również niezbędne do ujawnienia praw spadkobiercy w księdze wieczystej. Brak postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku stanowi przeszkodę do dokonania odpowiedniego wpisu.

Dlatego, aby móc rozporządzić prawem własności nabytym w spadku, należy wszcząć kroki w celu uzyskania stwierdzenia nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia.

Zgodnie z art. 1026 Kodeksu cywilnego, stwierdzenie nabycia spadku oraz poświadczenie dziedziczenia nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku.

Aby sąd wydał postanowienie spadkowe lub notariusz sporządził akt poświadczenia dziedziczenia, musi upłynąć 6 miesięcy od daty śmierci spadkodawcy lub wszyscy spadkodawcy muszą złożyć (przed sądem lub notariuszem) oświadczenia o przyjęciu spadku, przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza lub o odrzuceniu spadku.

Wynika to z tego, iż zgodnie z przepisami, jeżeli spadkodawca nie złożył w terminie 6 miesięcy od chwili dowiedzenia się o powołaniu do spadku stosownego oświadczenia, przyjmuje się, że przyjął on spadek wprost.

W celu uzyskania sądowego stwierdzenia nabycia spadku należy złożyć stosowny wniosek do sądu. Sądem właściwym jest sąd rejonowy ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.

Uczestnikami postępowania spadkowego są wszystkie osoby będące spadkobiercami ustawowymi lub testamentowymi.

Do wniosku należy dołączyć akt zgonu spadkodawcy oraz akty stanu cywilnego spadkobierców (akt urodzenia, a dla mężatek akt małżeństwa), na podstawie których można ustalić pokrewieństwo ze zmarłym.

Jeżeli spadkodawca pozostawił testament, to ten testament należy dołączyć do wniosku, chyba że był on już wcześniej złożony w sądzie.

W toku postępowania sąd ustala krąg spadkobierców zmarłego, na jakiej zasadzie odbywa się dziedziczenie (ustawowo czy testamentowo) i w jakim udziale dziedziczą poszczególne osoby. Najczęściej sąd wydaje postanowienie po jednym posiedzeniu. Nie są to więc sprawy, które trwają długo. Na długość rozpatrywania sprawy może mieć wpływ np. podważanie testamentu przez któregoś z uczestników, poszukiwanie spadkobierców (jeżeli okaże się, że spadkodawca miał innych spadkobierców niż ci, którzy zostali wskazani we wniosku).

Opłata od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 50 zł.

Od niedawna (od 1 marca 2009 r.) stwierdzenie nabycia spadku może nastąpić przed notariuszem, który sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Przed sporządzeniem tego aktu notariusz spisuje protokół dziedziczenia.

Zgodnie z przepisami notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia zarówno w przypadku dziedziczenia ustawowego jak i testamentowego. Z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może on sporządzić poświadczenia dziedziczenia na podstawie testamentów szczególnych (testamentu ustnego, testamentu podróżnego, testamentu wojskowego).

Aby notariusz sporządził akt poświadczenia dziedziczenia testamentowego, koniecznym jest stawienie się przed notariuszem wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi.

Również notariuszowi należy przedstawić akty stanu cywilnego – akt zgonu spadkodawcy oraz akty urodzenia bądź małżeństwa.

W pierwszej kolejności notariusz spisze protokół dziedziczenia. Notariusz ma obowiązek pouczyć stawiających się o obowiązku ujawnienia wszelkich okoliczności objętych treścią protokołu oraz o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Spadkobierca powinien złożyć u notariusza takie same dokumenty, które są niezbędne, aby sąd wydał postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Będą to: odpis aktu zgonu spadkodawcy oraz odpis aktu urodzenia spadkobierców (w przypadku mężatek odpis aktu małżeństwa).

W protokole dziedziczenia notariusz zamieści w szczególności:

1. zgodne żądanie poświadczenia dziedziczenia złożone przez osoby biorące udział w spisywaniu protokołu;
2. oświadczenie o istnieniu lub nieistnieniu osób, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub dziedziczyłyby wraz z nimi;
3. oświadczenie o znanych testamentach spadkodawcy lub braku takich testamentów;
4. oświadczenie, że w odniesieniu do spadku nie zostało uprzednio wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku i nie toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku ani nie został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia;
5. oświadczenie, czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne oraz który spośród spadkobierców powołanych do spadku z ustawy odpowiada warunkom przewidzianym do dziedziczenia gospodarstwa rolnego;
6. oświadczenie, czy spadkodawca w chwili śmierci był cudzoziemcem lub nie posiadał żadnego obywatelstwa, nie zamieszkiwał w Rzeczypospolitej Polskiej albo w skład spadku wchodzą prawa rzeczowe lub posiadanie nieruchomości położonej za granicą;
7. oświadczenie, czy były składane oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, czy zostało wydane orzeczenie dotyczące niegodności dziedziczenia oraz czy były zawierane umowy z przyszłym spadkodawcą w przedmiocie zrzeczenia się dziedziczenia po nim;
8. wzmiankę o pouczeniu przez notariusza o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.

Na podstawie protokołu dziedziczenia notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Sporządzenie tego aktu jest możliwe jedynie, jeżeli nie ma wątpliwości co do osoby spadkobiercy i wysokości udziałów w spadku.

Akt poświadczenia dziedziczenia powinien być podpisany przez wszystkich biorących udział w spisywaniu protokołu dziedziczenia i powinien zawierać m.in. dzień, miesiąc i rok oraz miejsce sporządzenia aktu, dane dotyczące notariusza i siedziby kancelarii notarialnej, dane dotyczące spadkodawcy, datę i miejsce zgonu spadkodawcy i jego ostatnie miejsce zamieszkania, wskazanie spadkobierców, którym przypadł spadek, tytuł powołania do spadku i wysokość udziałów w spadku.

Po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz zarejestruje go w elektronicznym rejestrze prowadzonym przez Krajową Radę Notarialną. Spadkobierca otrzyma od notariusza wypisy z oryginalnego aktu poświadczenia dziedziczenia, które są podstawą do wykazywania prawa do spadku.

Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Maksymalna opłata notarialna za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia ustawowego lub testamentowego wynosi 50 zł. Za sporządzenie protokołu dziedziczenia maksymalna stawka to 100 zł, a za sporządzenie protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu maksymalna stawka wynosi 50 zł. Do opłaty notarialnej należy doliczyć 22% VAT.

Posiadając postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza, można dokonywać rozporządzeń majątkiem spadkowym.

W przypadku umów notarialnych można wykazać, że jest się właścicielem nieruchomości przez aktualny odpis księgi wieczystej, gdzie wpisano jako właściciela spadkodawcę oraz za pomocą prawomocnego orzeczenia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialnego aktu poświadczającego dziedziczenie.

Na marginesie dodam, iż od chwili uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub od chwili sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia biegnie 6-miesięczny termin na złożenie przez spadkobiercę w urzędzie skarbowym zgłoszenia o nabyciu spadku, które jest niezbędne, aby mógł on skorzystała z ulgi w podatku od spadku (jeżeli jest uprawniony do skorzystania z tej ulgi).

Zgodnie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, stosownie do którego zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego, w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia, w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku lub sporządzenia notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia.

Lubię To!

Oceń przydatność tekstu:

Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu:

Ocena zrozumienia tekstu:

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku