Opublikowane: 12.02.2009

Autor: Monika Cieszyńska

Status prawny spółek kapitałowych w organizacji

W artykule zostały omówione zasady powstania, funkcjonowania i ustania spółek kapitałowych w organizacji.

Z chwilą zawarcia stosownej umowy powstaje spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (spółka z o.o.) w organizacji. Natomiast z chwilą objęcia wszystkich akcji lub złożenia przez zarząd oświadczenia w formie aktu notarialnego o wysokości objętego kapitału zakładowego (minimum 50 000 zł) – powstaje odpowiednio spółka akcyjna (czyli S.A.) w organizacji. Spółka w organizacji ma na celu doprowadzenie do powstania właściwej spółki kapitałowej, zazwyczaj poprzez podjęte czynności przygotowawcze, np. pozyskanie pracowników czy nabycie określonych składników majątkowych.

Istotą spółek w organizacji jest to, że nie są wpisywane do Krajowego Rejestru Sądowego.

Spółka w organizacji działa pod własną firmą z dodatkiem „w organizacji”, z tym że dodatek ten używany jest wyłącznie na potrzeby obrotu prawnego, natomiast w umowie czy w statucie spółki nie oznacza się dodatku „w organizacji”. Co jest uzasadnione zasadą jawności działania przedsiębiorców.

Spółki w organizacji mogą działać w obrocie gospodarczym i to samodzielnie, tj. we własnym imieniu i na własny rachunek. Posiadają bowiem status tzw. ułomnej osoby prawnej w rozumieniu art. 33¹ § 1 Kodeksu cywilnego, czyli jednostki organizacyjnej niebędącej osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, a w konsekwencji zdolność do czynności prawnej. Spółka w organizacji jest przedsiębiorcą, z tym że niewpisanym do KRS. Natomiast konsekwencją nierejestracji w KRS jest niemożność udzielenia przez spółkę w organizacji prokury, bo ustanowić ją mogą tylko przedsiębiorcy wpisani do tego rejestru.

Do ułomnych osób prawnych, z mocy przywołanego wyżej artykułu, stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych. Powyższe znajduje potwierdzenie w przepisach Kodeksu spółek handlowych, w myśl których do spółek w organizacji stosuje się odpowiednio, w zależności od typu spółki, przepisy dotyczące spółki z o.o. lub spółki akcyjnej.

Ułomna osoba prawna wyposażona została przez ustawę w zdolność prawną, w zdolność do czynności prawnych i zdolność sądową – zarówno bierną jak i czynną.

Zdolność prawna to zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków. Zdolność do czynności prawnych to zdolność do rzeczywistego posiadania konkretnych praw i obowiązków, czyli nabywania praw i zaciągania obowiązków własnym działaniem. Zdolność do czynności prawnych w przypadku interesujących nas jednostek organizacyjnych powstaje z chwilą zawarcia umowy spółki z o.o., a w przypadku spółki akcyjnej – z chwilą objęcia wszystkich akcji lub złożenia przez zarząd oświadczenia w formie aktu notarialnego o wysokości objętego kapitału zakładowego. Przykładowo więc spółka w organizacji może nabyć na własność nieruchomość, wówczas w księdze wieczystej jako właściciel będzie wpisana spółka, a nie wspólnicy.

Zdolność sądowa natomiast to zdolność do występowania przed sądem zarówno w charakterze strony powodowej jak i pozwanej. W pozwie przeciwko spółce w organizacji wpisujemy więc jako stronę pozwaną – nazwę spółki reprezentowaną przez zarząd albo pełnomocnika, o czym mowa poniżej.

Spółkę z o.o. w organizacji czy spółkę akcyjną w organizacji może założyć także tylko jeden podmiot prawa, niemniej wyłącznym założycielem zarówno w przypadku jednej jak i drugiej spółki nie może być jednoosobowa spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Nadto wspólną cechą tak spółki z o.o. w organizacji jaki i spółki akcyjnej w organizacji jest zakaz w czasie jej trwania rozporządzania akcją lub udziałem.

Spółka w organizacji posiada nie tylko wyodrębnienie majątkowe, ale i organizacyjnę.

Spółkę z o.o. w organizacji reprezentuje zarząd bądź pełnomocnik powołany jednomyślną uchwałą wspólników, z tym ograniczeniem, że w przypadku jednoosobowej spółki w organizacji jedyny jej wspólnik nie ma prawa jej reprezentacji. Powyższe ograniczenie nie dotyczy jednak czynności zgłoszenia spółki do rejestracji.

Natomiast spółka akcyjna w organizacji jest reprezentowana przez zarząd, a jeśli nie został on jeszcze powołany, to przez wszystkich wspólników – założycieli działających łącznie, lub przez pełnomocnika ustanowionego jednomyślną uchwałą założycieli.

Należy nadto pamiętać, iż spółki kapitałowe w organizacji, skoro nabywają prawa i zaciągają obowiązki, powinny stosować przepisy ustawy o rachunkowości i dokonać otwarcia ksiąg na dzień rozpoczęcia działalności, którym jest dzień pierwszego zdarzenia wywołującego skutki o charakterze majątkowym lub finansowym. Nadto, jeśli zawiązanie spółki w organizacji nastąpi w drugiej połowie roku obrachunkowego, którym co do zasady jest rok kalendarzowy, wówczas zajdzie potrzeba także zamknięcia ksiąg finansowych i sporządzenia sprawozdania finansowego.

Ewentualnie w umowie spółki można zastrzec, iż nastąpi połączenie ksiąg rachunkowych oraz sprawozdania finansowego za ten okres z księgami rachunkowymi oraz sprawozdaniem finansowym za rok następny. Wówczas nie trzeba sporządzać sprawozdania finansowego i zamykać ksiąg rachunkowych.

Nie ma zatem wątpliwości, że spółka kapitałowa musi zarejestrować się jako podmiot prawa podatkowego. W tym celu należy najpierw wystąpić do Głównego Urzędu Statystycznego z wnioskiem o nadanie numeru statystycznego REGON, a następnie do urzędu skarbowego o nadanie numeru identyfikacji podatkowej NIP. Uzyskanymi przez spółkę w organizacji numerami REGON i NIP będzie się również posługiwać powstała po wpisie do KRS właściwa spółka kapitałowa, oczywiście po aktualizacji. Natomiast nie będzie potrzeby rejestrowania spółki w organizacji jako podmiotu prawa podatkowego, jeśli spółka w organizacji nie zamierza aktywnie działać w obrocie, nabywać składniki majątkowe czy zatrudniać pracowników.

Spółka kapitałowa w organizacji może funkcjonować w obrocie prawnym maksymalnie przez 6 miesięcy. W tym terminie spółka w organizacji winna więc zostać zgłoszona do Krajowego Rejestru Sądowego. Termin ten należy liczyć od dnia powstania danej spółki kapitałowej w organizacji.

Może zdarzyć się, że w ogóle nie dojdzie do powstania spółki właściwej. Jeśli spółka w organizacji rozliczy się niezwłocznie ze swoimi wierzycielami i wspólnikami, nie ma potrzeby przeprowadzania postępowania likwidacyjnego, a chwilą rozwiązania spółki jest zatwierdzenie przez zgromadzenie wspólników albo walne zgromadzenie sprawozdania likwidacyjnego. W przeciwnym wypadku, a więc gdyby nie doszło do natychmiastowego rozliczenia, spółka w organizacji jest likwidowana i przez okres likwidacji działa pod firmą „spółka w organizacji”¹.

Okres trwania spółki w organizacji jest etapem pośrednim na drodze do powstania pełnoprawnej spółki kapitałowej. Z chwilą wpisu do KRS spółka w organizacji staje się spółką właściwą: spółką z o.o. lub spółką akcyjną i z mocy samego wpisu uzyskuje osobowość prawną. Spółki kapitałowe są bowiem osobami prawnymi.

Spółka kapitałowa z chwilą wpisu do KRS wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki w organizacji bez potrzeby dokonywania dodatkowych czynności. Niemniej nie oznacza to, że osoby działające w imieniu spółki lub jej wspólnicy (akcjonariusze) z chwilą wpisu nie ponoszą już odpowiedzialności za zobowiązania spółki w organizacji. Osoby, które działały w imieniu spółki, a więc zaciągnęły w jej imieniu zobowiązanie, nadal ponoszą odpowiedzialność za te zobowiązania solidarnie ze spółką. Natomiast wspólnicy czy akcjonariusze ponoszą solidarną odpowiedzialność z wyżej wymienionymi podmiotami, czyli ze spółką i osobami działającymi w imieniu spółki, ale tylko do wysokości wniesionego wkładu na pokrycie kapitału zakładowego, określonego w umowie spółki lub statucie.

Przedmiotem wkładu do spółki kapitałowej nie może być prawo niezbywalne lub świadczenie pracy lub usług. Zatem wkładem do spółki kapitałowej mogą być wyłącznie rzeczy oraz prawa zbywalne (majątkowe). Tym samym, jeśli wspólnik czy akcjonariusz wniósł wkład w całości, zostaje uwolniony od wyżej wymienionej odpowiedzialności. Wynika to z istoty spółki kapitałowej, by kapitał zakładowy, a nie majątek osobisty wspólników, był źródłem zaspokojenia ewentualnych roszczeń względem spółki. Inaczej kształtuje się odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe. Dla tej odpowiedzialności nie ma znaczenia, czy wspólnik (akcjonariusz) wniósł cały wkład.

Odpowiedzialność osób działających w imieniu spółki w organizacji wobec samej spółki ustaje z chwilą:

• zatwierdzenia ich czynności przez zgromadzenie wspólników – w przypadku spółki z o.o.;
• zatwierdzenia ich czynności przez walne zgromadzenie – w przypadku spółki akcyjnej.

Należy z całą stanowczością podkreślić, iż powyższe wyłączenie odpowiedzialności nie dotyczy relacji wspólnik (akcjonariusz) – wierzyciel spółki, a tylko relacji wspólnik (akcjonariusz) – spółka.

Tym samym wspólnicy muszą mieć na uwadze fakt, iż ich działania w okresie istnienia spółki w organizacji będą miały wpływ na sytuację w spółce właściwej.

1. Prawo handlowe A. Kidyba, wyd. C.H. Beck 2005 r., s. 224.

Lubię To!

Oceń przydatność tekstu:

Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu:

Ocena zrozumienia tekstu:

poleć artykuł znajomemu     wersja do druku