Autor: Łukasz Obrał

Spłaty długów po przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza

Wraz z synem przyjęłam spadek z dobrodziejstwem inwentarza po zmarłym mężu (było to jesienią zeszłego roku). Do dzisiaj nie wystąpiłam o dokonanie spisu inwentarza – czy pociąga to za sobą jakieś konsekwencje? Jaka kwota pomniejsza dług spisu inwentarza, jeżeli w drodze negocjacji spłaciłam 30% długu po przyjęciu spadku? Jak mam podzielić majątek pomiędzy dłużników, jeśli mam długi wobec ZUS z tytułu wspólnie prowadzonej działalności gospodarczej w czasie trwania małżeństwa? Córka męża z jego pierwszego małżeństwa najpierw odrzuciła spadek, a teraz chce ubiegać się o zachowek – czy ma do tego prawo?

Stosownie do art. 1020 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.) „spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku”.

Natomiast zgodnie z art. 991 § 1 K.c. „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

Córka Pani męża spadek odrzuciła, a więc będzie traktowana tak, jakby spadku nie dożyła. Nie przysługuje jej więc roszczenie o zachowek.

Nawet jeżeli roszczenie o zachowek przysługiwałoby osobie, która odrzuciła spadek, to w sytuacji, w której długi spadkowe przewyższają wartość czynną spadku, osoba uprawniona najczęściej nic by nie uzyskała, ponieważ przy ustalaniu wartości spadku, będącej podstawą do obliczenia zachowku od ustalonej wartości spadku (po doliczeniu zaliczanych darowizn), odlicza się długi spadkowe.

Jeżeli nie został sporządzony spis inwentarza, dobrze byłoby wystąpić o jego sporządzenie. Brak spisu inwentarza może spowodować wiele komplikacji z powodu nieokreślenia, jaki był stan czynny spadku. Bez spisu inwentarza może mieć Pani problemy z ustaleniem, do jakiej sumy odpowiada Pani za zobowiązania należące do spadku, albo wykazaniem granicy Pani odpowiedzialności w ewentualnych sprawach sądowych. Spis inwentarza daje Pani pewność, że poniesie Pani odpowiedzialność tylko do wysokości stanu czynnego spadku ujawnionego w tym spisie.

Według art. 644 Kodeksu postępowania cywilnego (w skrócie K.p.c.) „jeżeli złożono oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, a inwentarz nie był przedtem sporządzony, sąd wyda postanowienie o sporządzeniu spisu inwentarza”.

Sąd w Pani sprawie powinien więc z urzędu wydać takie postanowienie. Jeżeli go nie wydał, warto złożyć wniosek w sądzie.

Zgodnie z art. 53 z dnia 29 sierpnia 1997 r. ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (j.t. Dz. U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191) „za dokonanie spisu inwentarza albo innego spisu majątku pobiera się stałą opłatę w wysokości 10% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego za każdą rozpoczętą godzinę” (obecnie przeciętne wynagrodzenie wynosi 3193,90 zł).

Komornika opłaca najczęściej osoba, która złożyła oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza (koszt sporządzenia spisu inwentarza jest długiem spadkowym). Gdyby sąd zwolnił Panią z kosztów sądowych (może się Pani o to ubiegać, jeżeli nie jest Pani w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku dla swojego utrzymania i utrzymania rodziny), to komornik ściągnie opłatę z majątku spadkowego.

Stosownie do art. 1031 § 2 K.c. „w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Powyższe ograniczenie odpowiedzialności odpada, jeżeli spadkobierca podstępnie nie podał do inwentarza przedmiotów należących do spadku albo podał do inwentarza nie istniejące długi”.

Natomiast art. 1032 § 1 K.c. wskazuje, że „jeżeli spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, spłacił niektóre długi spadkowe nie wiedząc o istnieniu innych długów, ponosi on odpowiedzialność za nie spłacone długi tylko do wysokości różnicy między wartością ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku a wartością świadczeń spełnionych na zaspokojenie długów, które spłacił”.

Według § 2 art. 1032 K.c. „jeżeli spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, spłacając niektóre długi spadkowe wiedział o istnieniu innych długów spadkowych, ponosi on odpowiedzialność za te długi ponad wartość stanu czynnego spadku, jednakże tylko do takiej wysokości, w jakiej byłby obowiązany je zaspokoić, gdyby spłacał należycie wszystkie długi spadkowe”.

Spadkobierca nie ma obowiązku podejmowania działań zmierzających do ustalenia rzeczywistego stanu zadłużenia spadku. Istnienie takiego obowiązku nie wynika bowiem z przepisów prawa spadkowego.

Do obowiązków Pani, jako spadkobiercy, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, należy spłacenie długów ujawnionych w spisie inwentarza oraz tych, o których Pani wiedziała.

Jeżeli spłaci Pani te długi, wyczerpując sumę odpowiadającą wartości stanu czynnego spadku, zwolni się Pani od odpowiedzialności wobec nieznanych Pani wierzycieli.

Pani jako spadkobierca ma obowiązek uwzględnienia interesów wszystkich znanych Pani wierzycieli. Nie może Pani zaspokajać ich w kolejności zgłoszenia.

W sytuacji, gdy wartość stanu czynnego spadku jest niższa niż zobowiązania (tak jak w Pani przypadku), spadkobierca powinien, pomimo że nie istnieje żaden przepis na to wskazujący, kierować się przy spłacie wierzycieli kolejnością przewidzianą w art. 1025 K.p.c.

Stosownie do art. 1025 § 1 K.p.c. „z kwoty uzyskanej z egzekucji zaspokaja się w następującej kolejności:

1. koszty egzekucyjne,
2. należności alimentacyjne,
3. należności za pracę za okres 3 miesięcy do wysokości najniższego wynagrodzenia za pracę określonego w odrębnych przepisach oraz renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci i koszty zwykłego pogrzebu dłużnika,
4. należności wynikające z wierzytelności zabezpieczonych hipoteką morską,
5. należności zabezpieczone hipotecznie lub zastawem rejestrowym albo zabezpieczone przez wpisanie do innego rejestru,
6. należności za pracę niezaspokojone w kolejności trzeciej,
7. należności, do których stosuje się przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 i Nr 160, poz. 1083, z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 1999 r. Nr 11, poz. 95 i Nr 92, poz. 1062, z 2000 r. Nr 94, poz. 1037, Nr 116, poz. 1216, Nr 120, poz. 1268 i Nr 122, poz. 1315 oraz z 2001 r. Nr 16, poz. 166, Nr 39, poz. 459, Nr 42, poz. 475 i Nr 110, poz. 1189), o ile nie zostały zaspokojone w kolejności piątej,
8. należności zabezpieczone prawem zastawu lub które korzystały z ustawowego pierwszeństwa niewymienionego w kolejnościach wcześniejszych,
9. należności wierzycieli, którzy prowadzili egzekucję,
10. inne należności”.

Zgodnie z art. 1026 § 1 K.p.c. „jeżeli suma objęta podziałem nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności i praw tej samej kategorii, należności zaliczone w artykule poprzedzającym do kategorii czwartej, piątej i ósmej będą zaspokojone w kolejności odpowiadającej przysługującemu im pierwszeństwu, inne zaś należności – stosunkowo do wysokości każdej z nich”.

Znając stan czynny spadku, należy dokonać spłat wierzycieli proporcjonalnie do wysokości ich wierzytelności. Jeżeli istnieją należności „zabezpieczone hipotecznie lub zastawem rejestrowym albo zabezpieczone przez wpisanie do innego rejestru, należności zabezpieczone prawem zastawu lub które korzystały z ustawowego pierwszeństwa niewymienionego w kolejnościach wcześniejszych” lub „należności zabezpieczone hipoteką morską”, to one mają pierwszeństwo.

W spisie inwentarza należy podać wszystkie znane Pani długi. Jeżeli po ich spłaceniu okaże się, że są też inne, o których Pani nie widziała, a wcześniej spłaci Pani te znane, to wówczas nie odpowiada Pani za te „nowe” długi.

Zgodnie z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio niektóre przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa.

Zgodnie z art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej spadkobiercy podatnika przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy.

Natomiast według art. 98 § 1 Ordynacji „do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe”.

Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że Pani syn odpowiada za zobowiązania wobec ZUS do wysokości stanu czynnego spadku, a Pani odpowiada nadal swoim majątkiem za te zobowiązania.

Jeżeli po przyjęciu spadku spłaciła Pani 30% długu, to kwota tej spłaty pomniejsza Pani dług. Jednak proszę pamiętać, że powinna Pani spłacać wszystkich wierzycieli proporcjonalnie do wysokości ich należności. Jeżeli któregoś ze znanych Pani wierzycieli spłaciła Pani ponad jego udział w spłacie (np. spłaciła Pani na jego rzecz 30% całego zadłużenia wobec niego, a w wyniku podziału proporcjonalnego miała go Pani spłacić tylko w 20%), to inni wierzyciele, stosownie do podanego powyżej art. 1032 § 2 K.c., będą mogli żądać spłaty przysługującej im spłaty w wysokości proporcjonalnej do ich należności, nawet jeżeli łącznie przekroczony zostanie stan czynny spadku.

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku