Opublikowane: 15.03.2009

Autor: Monika Cieszyńska

Rozwiązanie stosunku przysposobienia

W artykule tym zostały omówione przesłanki żądania rozwiązania przez sąd stosunku przysposobienia.

Przysposobienie to stosunek prawny zbliżony w swej istocie do rodziny opartej na więzach krwi; forma przyjęcia osoby obcej do rodziny, uznanie osoby obcej za swoje dziecko.

Z punktu widzenia możliwości rozwiązania stosunku przysposobienie wyróżniamy przysposobienie rozwiązywalne i nierozwiązywalne.

Żadna ze stron nie może skutecznie żądać rozwiązania przysposobienia anonimowego (całkowitego). Przysposobienie całkowite polega na całkowitym zerwaniu kontaktów rodziców z dzieckiem, następuje całkowite zerwanie więzów rodzinnych dziecka z jego rodziną naturalną (biologiczną). Przysposobiony traci dotychczasowy stan cywilny i nabywa nowy wraz z wejściem do nowej rodziny. Sporządza się nowy akt urodzenia, w którym jako rodziców wpisuje się przysposabiających. Dotychczasowy akt zachowuje się, jednakże nie podlega on ujawnieniu i nie wydaje się z niego odpisów; wgląd do niego ma jedynie sąd oraz sam przysposobiony po osiągnięciu pełnoletności, z tym że adoptowany i tak nie ma możliwości dochodzenia ustalenia naturalnego stanu cywilnego.

Przesłanką dopuszczalności orzeczenia przysposobienia całkowitego jest wyrażenie zgody przez biologicznych rodziców na przysposobienie dziecka przez kogokolwiek w przyszłości. Nadto przysposabiający może żądać zmiany imienia.

Przysposobieniem rozwiązywalnym jest przysposobienie niepełne i pełne.

Przysposobienie pełne polega tym, że przysposobiony staje się dzieckiem przysposabiających za zgodą rodziców naturalnych. Więzi z rodziną naturalną zostają zerwane, chyba że następuje przysposobienie pasierba, niemniej nadal jest możliwe dochodzenie naturalnego stanu cywilnego tego dziecka. Co do zasady nie sporządza się tutaj nowego aktu urodzenie, a wpisuje się w nim tylko wzmiankę o przysposobieniu, natomiast w skróconym akcie urodzenia jako rodziców wymienia się przysposabiających. Niemniej sąd może orzec o sporządzeniu nowego aktu urodzenia. Przysposobiony uzyskuje nazwisko przysposabiającego (przysposabiających), z tym że może żądać, aby jego nazwisko było dwuczłonowe. Pierwszy człon nazwiska będzie stanowiło nazwisko po rodzicach biologicznych, drugi – nazwisko przysposabiających. W przypadku przysposobienia pasierba czy też przysposobienia wspólnego przez małżonków, przysposobiony uzyskuje nazwisko, jakie noszą lub nosiłyby dzieci zrodzone z tego małżeństwa. Przysposabiający może żądać zmiany także imienia dziecka, jeśli jednak przysposobiony ma ukończone 13 lat – na taką zmianę musi wyrazić zgodę. Przysposobiony i przysposabiający dziedziczą między sobą na ogólnych zasadach.

Przysposobienie niepełne powoduje powstanie stosunku rodzinnego tylko między przysposobionym i przysposabiającym, nie rozciągając się więc na jego krewnych. Przysposobiony podlega władzy rodzicielskiej przysposabiającego, otrzymuje jego nazwisko (stosuje się tu reguły jak przy przysposobieniu pełnym) i dziedziczy po nim (i odwrotnie). W razie przysposobienia tylko przez jednego ze współmałżonków, między przysposobionym a tym drugim małżonkiem (który nie przysposobił) powstaje stosunek powinowactwa w linii prostej. Przy przysposobieniu niepełnym nie ustają więzi rodzinne z rodziną naturalną. Przysposobiony wprawdzie nie dziedziczy po swoich rodzicach naturalnych, niemniej dziedziczy po pozostałych krewnych z rodziny naturalnej.

W wypadku przysposobienia niepełnego w akcie urodzenia wpisuje się wzmiankę o przysposobieniu, natomiast w akcie skróconym wymienia się przysposabiających jako rodziców. Sąd jednakże może nawet postanowić, że nie dokonuje się żadnych zmian w akcie urodzenia, jeśli taka jest wola przysposabiających i rodziców naturalnych.

Co do zasady stosunek przysposobienia powinien być stosunkiem trwałym. Jednakże prawo przewidziało możliwość jego ustania, jeśli zajdą określone prawem przesłanki.

Nigdy nie można żądać rozwiązania przysposobienia po śmierci przysposobionego. Podobnie takiego żądania nie mogą wysunąć spadkobiercy przysposabiającego po jego śmierci, chyba że przysposabiający zmarł już po wszczęciu powództwa o rozwiązanie przysposobienia.

Art. 125 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, iż z ważnych powodów zarówno przysposobiony, jak i przysposabiający mogą żądać rozwiązania stosunku przysposobienia przez sąd. Rozwiązanie stosunku przysposobienia nie jest dopuszczalne, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro małoletniego dziecka. Orzekając rozwiązanie stosunku przysposobienia, sąd może, stosownie do okoliczności, utrzymać w mocy wynikające z niego obowiązki alimentacyjne.

To, czy w danym stanie faktycznym zachodzą ważne powody, ocenia sąd przed którym sprawa się toczy. W każdym wypadku ważne powody należy łączyć z trwałym i pełnym rozkładem więzi (bliskości) rodzinnej między przysposobionym a przysposabiającym, a także z wrogością między tymi osobami. Jeśli chodzi o możliwość rozwiązanie przysposobienia z dzieckiem małoletnim dodatkowo musi zaistnieć negatywna przesłanka, a mianowicie można orzec o rozwiązaniu przysposobienia między przysposabiającym a małoletnim przysposobionym, jeśli istnieją ważne powody, i wskutek tego nie ucierpi dobro małoletniego.

Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego „rozkład pożycia małżeńskiego przysposabiającego z matką dziecka nie dowodzi rozkładu więzi rodzinnych między ojcem a przysposobionym dzieckiem” (wyrok SN z dnia 22 marca 2001 r. V CKN 369/2000). Podobnie „za powód rozwiązania przysposobienia nie można uważać niewłaściwego zachowania się małoletniego. Jeżeli bowiem występują trudności wychowawcze, z którymi przysposabiający nie może sobie poradzić, to powstaje podstawa do zastosowania przez sąd stosownych zarządzeń w zakresie władzy rodzicielskiej” (wyrok SN z dnia 11 marca 1976 r. IV CR 29/76). Tym samym fakt, że przysposabiający źle się poczuł w roli matki czy ojca czy fakt, że małoletnie dziecko nie spełniło ich oczekiwań, nie stanowi podstawy do rozwiązania przysposobienia, zwłaszcza jeśli przysposabiający żądał od dziecka źle pojętego posłuszeństwa i wdzięczności w zamian za przyjęcie do rodziny, a tym wywoływał sytuację konfliktową – gdyż przysposobiony nie spełniał, czy też nie mógł spełnić założonych oczekiwań układnego i bezkonfliktowego dziecka – nie są to ważne powody dające podstawę do rozwiązania stosunku przysposobienia (patrz: wyrok SN z 8 stycznia 1981 r. II CR 574/80). Nadto żądający rozwiązania przysposobienia powinien przed sądem wykazać, że podjęte zostały starania do przezwyciężenia tych trudności.

Przesłanki o dobru dziecka sąd nie bierze w rachubę w przypadku pełnoletniego przysposobionego.

Kwestia tego, kto ponosi winę za rozkład więzi rodzinnych nie ma znaczenia dla możliwości samego rozwiązania przysposobienia. Niemniej ten, kto jest wyłącznie winny rozkładu więzi, nie powinien osiągnąć korzyści ze swojego zachowania. Jeżeli więc rozwiązania przysposobienia żąda przysposabiający wyłącznie winny rozkładu więzi, który chce w ten sposób uwolnić się od ciążących na nim obowiązków alimentacyjnych, to sąd, rozwiązując przysposobienie, ma uprawnienie utrzymać jego obowiązek alimentacyjny względem byłego przysposobionego.

O rozwiązaniu przysposobienia może orzec tylko i wyłącznie sąd po przeprowadzeniu postępowania, w którym ustala się, że rzeczywiście więź bliskości ustała. Orzeczenie o rozwiązaniu przysposobienia ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki na przyszłość od chwili uprawomocnienia się tego orzeczenia.

Sądem właściwym rzeczowo jest sąd opiekuńczy, którym jest sąd rejonowy wydział rodzinny i spraw nieletnich, a miejscowo – sąd miejsca zamieszkania pozwanego, w braku jednak podstaw do wytoczenia powództwa według tej właściwości – sąd miejsca zamieszkania powoda. W pozwie należy określić strony procesu – powoda i pozwanego; powodem jest ten, kto żąda rozwiązania stosunku przysposobienia, pozwanym – ten przeciwko któremu żądanie to jest kierowane.

Pozew o rozwiązanie stosunku przysposobienia winien zostać przez powoda należycie opłacony – wpisem sądowym w wysokości 200 zł. Jeśli powód nie jest w stanie ponieść tych kosztów, może on wystąpić do sądu z wnioskiem o zwolnienie go od kosztów, załączając oświadczenie o swoim stanie majątkowym.

Skutki rozwiązania przysposobienia można rozpatrywać na następujących płaszczyznach.

Z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia o rozwiązaniu przysposobienia były przysposobiony wraca do stanu cywilnego, jaki miał przed przysposobieniem.

W razie rozwiązania stosunku przysposobienia, nowy akt urodzenia przysposobionego unieważnia sąd w postępowaniu nieprocesowym; unieważnia się również wzmiankę dodatkową o sporządzeniu nowego aktu urodzenia, wpisaną do dotychczasowego aktu urodzenia przysposobionego. Wyjątkiem od tej zasady jest zachowanie przez przysposobionego nazwiska i imienia, jakie uzyskał na skutek wejścia do rodziny adopcyjnej, chyba że sąd na żądanie którejkolwiek ze stron i z ważnych powodów orzeknie o powrocie do naturalnego nazwiska i imienia.

Na skutek rozwiązania przysposobienia ustaje władza rodzicielska między przysposabiającym a przysposobionym, a reaktywuje się władza rodzicielska między adoptowanym a jego rodzicami naturalnymi. Jeśli rozwiązanie przysposobienia dotyczy dziecka małoletniego niemającego rodziców, wówczas sąd powinien ustanowić opiekę. W konsekwencji wyłączone zostaje dziedziczenie ustawowe między byłym przysposobionym a byłym przysposabiającym, a reaktywują się uprawnienia do dziedziczenia między adoptowanym a jego rodziną naturalną. Odpowiednio przy rozwiązaniu przysposobienia pełnego i niepełnego były przysposobiony ani jego zstępni nie dziedziczą po przysposabiającym i jego krewnych i odwrotnie.

W przypadku orzeczenia o rozwiązaniu adopcji gasną także wzajemne obowiązki alimentacyjne, niemniej sąd może orzec o ich utrzymaniu, jeśli okoliczności sprawy za tym przemawiają, np. jeśli przysposobiony został pozbawiony środków do życia, jeśli przysposabiający celowo dążył do rozwiązania stosunku przysposobienia, gdyż chciał się w ten sposób uwolnić od obowiązków wynikających z rodzicielstwa.

Lubię To!

Oceń przydatność tekstu:

Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu:

Ocena zrozumienia tekstu:

poleć artykuł znajomemu     wersja do druku