Opublikowane: 30.08.2010

Autor: Jakub Bonowicz

Roszczenia z tytułu naruszenia patentu – część 1

Artykuł omawia roszczenia, jakie przysługują osobie, której patent na wynalazek został naruszony, z uwzględnieniem najnowszego orzecznictwa sądowego.

Zgodnie z art. 63 ustawy z 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (P.w.p.)¹, przez uzyskanie patentu nabywa się prawo wyłącznego korzystania z wynalazku w sposób zarobkowy lub zawodowy na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Uzyskanie patentu daje więc uprawnionemu monopol na gospodarczą eksploatację chronionego nim wynalazku i jednocześnie prawo zakazywania innym takiej eksploatacji.

Naruszenie patentu daje możliwość wystąpienia z określonymi roszczeniami. Naruszeniem patentu będzie korzystanie z wynalazku w sposób zarobkowy lub zawodowy przez nieuprawnionego (tj. osobę niemającą zgody właściciela lub niedziałającą w ramach dozwolonego użytku) polegające na (art. 66 ust. 1 P.w.p.):

1. wytwarzaniu, używaniu, oferowaniu, wprowadzaniu do obrotu lub importowaniu dla tych celów produktu będącego przedmiotem wynalazku lub
2. stosowaniu sposobu będącego przedmiotem wynalazku, jak też używaniu, oferowaniu, wprowadzaniu do obrotu lub importowaniu dla tych celów produktów otrzymanych bezpośrednio takim sposobem.

Przed jakim organem dochodzić roszczeń?

Zgodnie z art. 283 P.w.p. sprawy dotyczące roszczeń cywilnoprawnych z zakresu ochrony własności przemysłowej co do zasady rozpatrywane są w trybie postępowania cywilnego na zasadach ogólnych. Sprawy te rozpoznaje więc sąd powszechny, w szczególności są to sprawy o:

1. naruszenie patentu (art. 284 pkt 6 P.w.p.);
2. wynagrodzenie za korzystanie z wynalazku dla celów państwowych (pkt 4);
3. odszkodowanie za przejście na Skarb Państwa prawa do patentu na wynalazek tajny (pkt 5);
4. stwierdzenie prawa korzystania z wynalazku na prawach używacza uprzedniego lub późniejszego (pkt 7);
5. przeniesienie patentu uzyskanego przez osobę nieuprawnioną (pkt 11).

Większość spraw o naruszenie patentu toczyła się będzie między przedsiębiorcami, w takim wypadku stosować należy przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu w sprawach gospodarczych². Do rozpoznania spraw dotyczących wynalazków właściwy jest sąd okręgowy (art. 17 pkt 2 K.p.c.).

Wyjątkowo, w przypadkach wprost wskazanych w ustawie właściwy jest Urząd Patentowy (art. 255), na którego decyzję przysługuje skarga do sądu administracyjnego (art. 257). Są to sprawy o:

1. unieważnienie patentu i patentu europejskiego;
2. stwierdzenie wygaśnięcia patentu na wynalazek dotyczący materiału biologicznego lub jego użycia z powodu nieuiszczenia opłaty;
3. udzielenie licencji przymusowej na korzystanie z wynalazku oraz zmiana decyzji o udzieleniu tej licencji.

Katalog roszczeń

Roszczenia te możemy podzielić na wynikające z ustawy – Prawo własności przemysłowej i wynikające z innych przepisów.

O ile chodzi o pierwszą grupę roszczeń, to zasadą jest to, iż przysługują one dopiero w momencie naruszenia patentu. Wyjątkiem jednak jest roszczenie z art. 285 P.w.p. – o zaprzestanie działań grożących naruszeniem prawa, które przysługuje już w przypadku samego zagrożenia naruszeniem patentu. Określa się je jako tzw. roszczenie prewencyjne, jako przykład podaje się sytuację, gdy konkurent podejmuje działania przygotowawcze do wytwarzania produktów według opatentowanego wynalazku.

Pozostałych roszczeń dochodzić można dopiero gdy miał miejsce (lub ma miejsce nadal) stan naruszenia. Są to:

1. Roszczenia niepieniężne:
   1. roszczenie o zaniechanie naruszania (art. 287 ust. 1 P.w.p.);
   2. żądanie orzeczenia o będących własnością naruszającego, bezprawnie wytworzonych wytworach, środkach i materiałach (art. 286 P.w.p.);
   3. żądanie podania do publicznej wiadomości całości lub części orzeczenia lub informacji o orzeczeniu (art. 287 ust. 2 P.w.p.);
2. Roszczenia pieniężne:
   1. roszczenie o wydanie bezpodstawnie uzyskanych korzyści (art. 287 ust. 1 P.w.p.);
   2. roszczenie odszkodowawcze (art. 287 ust. 1 P.w.p.);
   3. roszczenie o zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej (w określonych wypadkach – art. 287 ust. 3 P.w.p.).

Specyficzną instytucją, bardziej o charakterze proceduralnym, jest tzw. roszczenie informacyjne (art. 286¹ P.w.p.), którego realizacja zmierza w istocie do zabezpieczenia roszczeń uprawnionego.

Kto może wystąpić z roszczeniem?

Prawo do wystąpienia z roszczeniami ma:

1. uprawniony z patentu;
2. każdy ze współuprawnionych – jeśli patent przysługuje więcej niż jednej osobie (art. 72 ust. 1 P.w.p.);
3. licencjobiorca wyłączny, jeśli licencja jest wpisana do rejestru, chyba że umowa stanowi inaczej (art. 76 ust. 6 zd. 2 P.w.p.);
4. organizacje społeczne w pewnym zakresie (art. 9 P.w.p.).

Pozwanym w sprawie będzie każdy, kto bez zezwolenia uprawnionego wkroczył w zakres praw wyłącznych.

Terminy wystąpienia z roszczeniami

Obowiązują tutaj następujące zasady:

• roszczeń z tytułu naruszenia patentu można dochodzić dopiero po uzyskaniu patentu (art. 288 ust. 1. P.w.p.);
• roszczeń można dochodzić za okres rozpoczynający się po dniu, w którym Urząd Patentowy dokonał ogłoszenia o zgłoszeniu wynalazku w Biuletynie Urzędu Patentowego, chyba że wcześniej uprawniony powiadomił naruszyciela o dokonanym zgłoszeniu, wówczas – od daty zgłoszenia.

Przykład: przedsiębiorca A używa wynalazku od 1 stycznia 2008 r., 30 marca 2008 r. zgłosił wynalazek do opatentowania, a o zgłoszeniu ogłoszono w Biuletynie Urzędu Patentowego w dniu 30 lipca 2008 r. Patent udzielony został 31 grudnia 2010 r. Jego konkurent (B) używa wynalazku od 10 lutego 2008 r. W takim wypadku A może wystąpić z roszczeniami dopiero po 31 grudnia 2010 r. (po uzyskaniu patentu), ale będzie mógł dochodzić roszczeń niejako wstecz – tj. za okres od dnia 30 lipca 2008 r. (ogłoszenia w Biuletynie). Jeśli natomiast już wcześniej wezwał B do zaprzestania naruszeń (np. w piśmie z dnia 30 kwietnia 2008 r.), to będzie mógł dochodzić roszczeń za okres od 30 kwietnia 2008 r.

Przedawnienie roszczeń

Roszczenia z tytułu naruszenia patentu ulegają przedawnieniu, niezależnie od tego czy są to roszczenia pieniężne czy niepieniężne. Termin przedawnienia wynosi 3 lata od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o naruszeniu swojego prawa oraz o osobie, która naruszyła patent, w sposób umożliwiający jej prawidłowe pozwanie. Jednakże zawsze roszczenie przedawni się z upływem 5 lat od dnia, w którym nastąpiło naruszenie (art. 289 ust. 1 P.w.p.). Bieg przedawnienia liczy się oddzielnie dla każdego naruszenia (co ma miejsce w przypadku np. permanentnego wprowadzania do obrotu produktów naruszających patent). Bieg przedawnienia ulega zawieszeniu w okresie między zgłoszeniem wynalazku do Urzędu Patentowego a udzieleniem patentu (art. 289 ust. 2 P.w.p.), co jest logiczne i wynika z tego, iż roszczeń z tytułu patentu można dochodzić dopiero po uzyskaniu patentu (art. 288 ust. 1 P.w.p.), stąd przedawnienie roszczenia nie może rozpocząć biegu, zanim uprawniony nie ma możliwości jego realizacji.

Roszczenia wynikające z innych przepisów

Dyskusyjna jest możliwość dochodzenia zadośćuczynienia za naruszenie patentu. Niektórzy autorzy twierdzą, iż nie ma żadnych przeszkód, by uprawniony z patentu, którego patent został naruszony, domagał się zasądzenia na jego rzecz zadośćuczynienia na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego (K.c.)³. Pogląd ten wydaje się słuszny, gdy patent przysługuje twórcy wynalazku, gdyż art. 23 K.c. zalicza do dóbr osobistych także twórczość naukową i wynalazczą. Natomiast wątpliwości budzi, jakie dobro osobiste może zostać naruszone w przypadku, gdy właścicielem patentu jest osoba prawna (a tak jest zazwyczaj). W przypadku znaków towarowych oznaczanie towarów – podróbek godzi w renomę właściciela znaku. Natomiast inaczej wygląda sprawa w przypadku patentów na wynalazek, patent chroni bowiem rozwiązanie techniczne, a nie renomę przedsiębiorstwa.

Nie budzi natomiast wątpliwości możliwość podniesienia roszczeń z tytułu czynu nieuczciwej konkurencji. Bardzo często jest tak, że naruszenie patentu wypełnia jednocześnie znamiona takiego czynu. Jest to przydatne w praktyce, ponieważ katalog roszczeń z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (u.z.n.k.)⁴ jest nieco inny niż w P.w.p. Na ten temat wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 16.01.2009 r. V CSK 241/08 (co prawda na gruncie wzorów przemysłowych, ale pogląd jest aktualny także na gruncie patentów): „Różny zakres ochrony przysługującej uczestnikom obrotu na podstawie przepisów ustaw: P.w.p. i u.z.n.k. nie oznacza, że przepisy tych ustaw wzajemnie się wyłączają. U.z.n.k. chroniąc rynek jako całość, służy też ochronie prawa z rejestracji, wzoru przemysłowego w tym sensie, że przepisy ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji mogą być samodzielną podstawą ochrony, gdy chodzi o wzór nie korzystający z prawa rejestracji [a także nieopatentowany wynalazek], mogą także uzupełniać ochronę uzyskiwaną na gruncie p.w.p. – jeśli wzór jest zarejestrowany [wynalazek jest opatentowany]”. Jedyne, czego nie mogą, to „zastępować ochrony wynikającej z przepisów regulujących prawa bezwzględne (patent, znak towarowy, wzór przemysłowy) ani powodować ochrony wynikającej z tych przepisów”.

W drugiej części artykułu szczegółowo omówione zostaną najważniejsze roszczenia.

-----------------

1. Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117.
2. Art. 479¹ i n. K.p.c.
3. Dyka I., Zasady przyznawania i ustalania wysokości zadośćuczynienia pieniężnego w toku naruszenia dobra osobistego, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 2001/3/591.
4. Ustawa z 13 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Dz. U. z 1993, Nr 47, poz. 211.

Lubię To!

Oceń przydatność tekstu:

Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu:

Ocena zrozumienia tekstu:

poleć artykuł znajomemu     wersja do druku