Autor: Kamilla Stefaniuk-Borówka

Renta rodzinna dla wdowy

W 1997 r. zmarł mój mąż. Nie mieliśmy dzieci. Cztery lata później otrzymałam rentę inwalidzką na okres dwóch lat, ale przeszłam na rentę rodzinną po mężu, ponieważ była korzystniejsza. W 2003 r. rentę przyznano mi bezterminowo (poinformowano mnie o tym w ZUS), ponieważ skończyłam 50 lat. Obecnie dostałam pismo z ZUS, że błędnie przyznano mi rentę po mężu, jestem proszona o udokumentowanie, że byłam i jestem niezdolna do pracy. Od chwili przyznania renty nie zabiegałam o ustalenie grupy inwalidzkiej. Czy ZUS może uznać niezdolność do pracy tyle lat wstecz? Nie mam dokładnej dokumentacji medycznej. Co może mi grozić, skoro przyznanie renty nie było moim błędem, czy renta rodzinna będzie mi odebrana?

Zanim przejdę do meritum odpowiedzi, pozwolę sobie przedstawić Pani przepisy odnoszące się do renty rodzinnej, która jest uregulowana w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17.12.1998 (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227)  – dalej określanej ustawą.

Stosownie do art. 65 ustawy „renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń”.

Renta rodzinna przysługuje wdowie, jeżeli w chwili śmierci męża wdowa osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolna do pracy. Prawo do renty rodzinnej nabywa również wdowa, która osiągnęła wiek 50 lat lub stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż w ciągu 5 lat od jego śmierci (art. 70 ustawy).

Jeśli o rentę rodzinną ubiega wdowa niezdolna do pracy, otrzyma ją, ale na okres, na jaki wskazuje orzeczenie jej niezdolności do pracy. Jeżeli orzeczeniu, które Pani otrzymała, stwierdzono, że jest Pani niezdolna do pracy przez 2 lata, to na okres dwóch lat powinna zostać Pani ustalona renta rodzinna po zmarłym małżonku.

Natomiast wraz z upływem czasu, na jaki została przyznana renta okresowa, ustaje również prawo do renty rodzinnej. Zapewne, gdyby Pani o tym wiedziała, zwróciłaby się Pani do ZUS o ponowne ustalenie prawa do renty. Jak jednak wynika z treści Pani pytania, otrzymała Pani decyzję z ZUS, ustalającą Pani prawo do renty rodzinnej bezterminowo. Należy więc uznać, że została Pani wprowadzona w błąd przez organ rentowy.

Na podstawie tego, co Pani napisała, mogę wywnioskować, ze ZUS nie wydał jeszcze decyzji w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Organ rentowy wzywa Panią obecnie na komisję celem ustalenia czasu trwania Pani niezdolności do pracy.

Ma tutaj zastosowanie art. 126 ustawy, zgodnie z którym „osoba, która złożyła wniosek o przyznanie świadczenia, do którego prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy, oraz osoba mająca ustalone prawo do takiego świadczenia jest zobowiązana, na żądanie organu rentowego, poddać się badaniom lekarskim oraz, na wniosek lekarza orzecznika lub na wniosek komisji lekarskiej, badaniom psychologicznym, jeżeli są one niezbędne do ustalenia prawa do świadczeń określonych ustawą”.

Zwrot świadczeń jeszcze więc nie jest przesądzony. Organ rentowy zauważył swój błąd i w celu ustalenia, czy przez te wszystkie lata była Pani niezdolna do pracy, a tym samym uprawniona do renty rodzinnej, wzywa Panią na komisję.

Oczywiście przedstawi Pani te dokumenty, poświadczające stan zdrowia i przebyte leczenie, które jest Pani w stanie zdobyć. ZUS, skoro zorientował się, że wydał błędną decyzję o bezterminowym prawie do świadczenia, powinien zdawać sobie sprawę, że nie gromadziła Pani dokumentów tak starannie, jakby Pani to robiła, wiedząc, ze przyznano Pani rentę tylko na dany okres.

Proszę jednak upewnić się – może jest możliwość, aby lekarze, którzy Panią leczyli, sięgnęli do historii leczenia i wydali odpowiednie zaświadczenia celem przedłożenia komisji ZUS (w ten sam sposób może uda się uzyskać kopię wypisów z ewentualnych pobytów w szpitalu).

Powinna Pani sobie zdawać sprawę, że prawdopodobnie na czas postępowania wyjaśniającego w sprawie renty rodzinnej świadczenie to może zostać wstrzymane. Zgodnie z art. 134 ustawy wypłatę świadczeń wstrzymuje się m.in. „jeżeli powstaną okoliczności uzasadniające zawieszenie prawa do świadczeń lub ustanie tego prawa”.

Natomiast stosownie do art. 135 ust. 3 ustawy „jeżeli wstrzymanie wypłaty świadczeń nastąpiło na skutek błędu organu rentowego, wypłatę wznawia się poczynając od miesiąca, w którym je wstrzymano, jednak za okres nie dłuższy niż 3 lata poprzedzające bezpośrednio miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty lub wydano decyzję z urzędu o jej wznowieniu”.

Ponadto istotny w Pani sytuacji jest Wyrok Sądu Apelacyjnego – Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z 4 października 2005 r., sygn. akt III Ava 1466/04, zgodnie z którym obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (renta rodzinna) powstaje m.in. wtedy, gdy osoba pobierająca takie świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Uchybienia w pouczeniu wykluczają obowiązek zwrotu nienależnie pobranej renty rodzinnej.

Jako że nie tylko nie została Pani pouczona o braku prawa do pobierania renty rodzinnej w sytuacji, gdy upłynął okres, na jaki została przyznana Pani renta z tytułu niezdolności do pracy, to dodatkowo otrzymała Pani decyzję o przyznaniu Pani renty rodzinnej bezterminowo, co było ewidentnym wprowadzeniem Pani w błąd. Zgodnie z art. 138 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia uważa się „świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania”. Jak wspomniała Pani, nie została Pani pouczona, a co gorsza wprowadzono Panią w błąd.

Zgodnie powyższym ZUS nie powinien wydać decyzji o zwrocie nienależnie pobranej renty rodzinnej.

Ponadto, w razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości, zgodnie z art. 133 ust. 1 pkt 1 ustawy, „przyznane lub podwyższone świadczenia wypłaca się, poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń lub do ich podwyższenia, jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu”.

Jeżeli jednak organ rentowy uznałby, że nienależnie pobrała Pani świadczenie (co zaznaczam – nie powinno mieć miejsca), wtedy może Pani odwołać się od decyzji w tym zakresie.

Może Pani w odwołaniu podkreślić, że świadczenie zostało wypłacone na podstawie błędnej decyzji ZUS, za co nie ponosi Pani odpowiedzialności. Może Pani dowodzić, że ma Pani prawo oczekiwać, iż ZUS wyda decyzję na podstawie przepisów prawa i w jego granicach, dlatego była Pani przekonana, że renta rodzinna się Pani należy.

Co do szans odwołania: wszystko zależy od szczegółowych okoliczności wydania błędnej decyzji przez ZUS – na jakiej podstawie tę błędną decyzję wydano, jakie dokumenty ZUS wziął pod uwagę itp.

Ponadto, mogłaby Pani w takiej sytuacji ubiegać się o umorzenie należności tytułem nienależnie pobranej renty, ponieważ zgodnie z art. 138 ustawy Zakład może odstąpić od żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części, odroczyć termin ich płatności lub rozłożyć je na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności.

Ustawa nie precyzuje, co należy rozumieć pod pojęciem szczególnych okoliczności. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że chodzi tu przede wszystkim o sytuacje związane ze złym stanem zdrowia ubezpieczonego i brakiem majątku pozwalającego na zapłatę należności wobec ZUS.

Szczególne okoliczności z art. 138 zachodzą więc wtedy, kiedy ubezpieczony ze względu na stan zdrowia, brak pracy, tragiczne zdarzenie losowe, sytuację rodzinną znalazł się w takiej sytuacji, że zwrot nienależnego świadczenia uniemożliwi bądź znacznie utrudni mu bieżące funkcjonowanie i zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Oznacza to, że ZUS powinien odstąpić od żądania zwrotu, wówczas gdy zwrot uniemożliwi bądź w istotnym stopniu utrudni ubezpieczonemu bieżące funkcjonowanie i zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych. Tak wskazywał wyraźnie Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 30.10.2008 r. (sygn. akt III AUa 890/08).

Przykładowo byłoby tak, gdyby zobowiązany do zwrotu nie miał możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy, nie posiadał majątku, z którego można by dochodzić zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, a w razie zwrotu świadczenia on i jego rodzina zostaliby pozbawieni niezbędnych środków utrzymania. Warto przy tym podkreślić, że jeśli ZUS nie uwzględni żądania odstąpienia od zwrotu, osoba zobowiązana może złożyć odwołanie do sądu.

Sąd jest wówczas uprawniony do oceny, czy faktycznie w danym przypadku nie zachodzą szczególne okoliczności, o których mowa w art. 138 ustawy. Podobnie wypowiadał się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24.11.2004 r., sygn. akt I UK 3/04.

Poza tym należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej należność.

Należności te ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności.

Lubię To!

Oceń przydatność tekstu:

Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu:

Ocena zrozumienia tekstu:

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku