Autor: Łukasz Poczyński

Prześladowanie w internecie

Moja córka od ponad roku jest prześladowana przez osobę, która podszywa się pod różne adresy poczty e-mailowej, numery GG, rozsyłając obraźliwe, kpiące, poniżające komentarze na jej temat do osób z kręgu jej znajomych. Powoduje to u niej poczucie zagrożenia, lęku, po stany niemal histerii. Czujemy się bezsilne wobec takiego procederu. Czy jest możliwość ścigania tego rodzaju działań? Jak to należy zakwalifikować oraz do jakiej sekcji policji należy się z tym problemem zwrócić?

Zachowanie, które opisuje Pani w pytaniu, w krajach zachodnich nosi miano stalkingu. W literalnym tłumaczeniu słowo to oznacza myślistwo, ale w obrębie zagadnień prawa karnego najbliższym znaczeniowo byłby termin prześladowanie czy uporczywe nękanie.

Stalking określa się jako postępowanie sprawcy skierowane bezpośrednio do osoby prześladowanej, obejmujące powtarzające się fizyczne lub wirtualne zbliżanie się do danej osoby, komunikowanie się wbrew jej woli lub werbalne i pisemne groźby, które u każdej rozsądnie myślącej osoby mogą wywołać strach. Przyjmuje się, że stalking to zamierzone nękanie przez rozmowy telefoniczne, SMS-y, e-maile czy listy, któremu towarzyszą groźby i agresywne zachowania, śledzenie, obserwowanie, podglądanie, wywołujące u ofiary negatywne emocje, od strachu po skrępowanie. Sam stalking charakteryzuje się szerokim spektrum nietypowych, zawsze jednak uciążliwych czy nawet powodujących strach zachowań, od natrętnych telefonów przez wysyłanie niechcianych prezentów czy kwiatów, po bardziej skrajne zachowania typu śledzenie, podglądanie, groźby lub działania mające na celu szkodę ofiary. Stalker, czyli prześladowca, po prostu zamienia cudze życie w koszmar.

Reasumując, stalking polega na celowym, złośliwym, wielokrotnym prześladowaniu i molestowaniu innej osoby, zagrażającym jej bezpieczeństwu.

Nierzadko takie zachowania bywają wstępem do przestępstw zagrażających życiu i zdrowiu osoby prześladowanej.

Coraz częściej mówi się też o odmianie stalkingu – cyberstalkingu. Prześladowanie w internecie polega na podszywaniu się pod ofiarę na czatach, grupach usenetowych, forach itp., rozpowszechnianiu informacji o ofierze, może także objawiać się we włamaniach do komputera osobistego ofiary. Działanie cyberstalkera może zaowocować pojawieniem się w internecie treści nielegalnych lub szkodliwych. Treści nielegalne to materiały, których umieszczanie w sieci stanowi czyn zabroniony przez prawo karne. Treściami szkodliwymi są materiały, których umieszczanie w sieci lub przesyłanie przy jej pomocy nie jest zabronione przez prawo karne, lecz mogą wywołać szkody materialne lub niematerialne, zwłaszcza w zakresie dóbr osobistych.

W Polsce, gdzie uporczywe nękanie zdaje się być niezauważane przez ustawodawcę oraz ignorowane przez organy ścigania, podstawą do skonstruowania jakiejkolwiek odpowiedzialności sprawcy jest art. 31 Konstytucji RP. Zgodnie z tym artykułem wolność człowieka podlega ochronie prawnej, a każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych. Nie ulega wątpliwości, że działania podejmowane przez stalkerów są wymierzone w dobro prawne, którym jest wolność jednostki. Uporczywe nękanie na gruncie prawa polskiego nie doczekało się jednak odrębnej regulacji o charakterze karnym, nie wspominając już o przepisach cywilnych, statuujących odpowiedzialność nękającego. Tak więc reakcja prawa karnego na stalking może być w Polsce oparta jedynie na analizie poszczególnych zachowań składających się nań, które nie zawsze muszą stanowić czyny zabronione pod groźbą kary.

Nie można jednak stwierdzić, że wobec braku w polskim porządku prawnym przestępstwa nazwanego wyraźnie stalkingiem nie można odnaleźć jego przykładów. Jeżeli chodzi o przepisy Kodeksu karnego, mogące mieć zastosowanie do tego rodzaju zachowań, jest to niewątpliwie art. 190.

Przepis ten określa przestępstwo groźby karalnej. Godzi ono w wolność człowieka w sferze psychicznej (wolność od strachu), jego treścią jest grożenie innej osobie popełnieniem przestępstwa (zbrodni lub występku) na jej szkodę lub szkodę osoby najbliższej. Sąd Najwyższy trafnie uznał, że groźba karalna może być wyrażona przez każde zachowanie się sprawcy (zapowiedź słowna, zawarta w piśmie, wyrażona gestem, np. mierzeniem z broni palnej itp.), jeżeli uzewnętrznia w sposób niewątpliwy groźbę popełnienia przestępstwa. Warunkiem przestępczości czynu jest, aby groźba wzbudzała uzasadnioną obawę, że będzie spełniona. Określenie to należy interpretować w ten sposób, iż pokrzywdzony winien traktować groźbę poważnie i uznawać jej spełnienie za rzeczywiście możliwe. Stalker oddziałuje na psychikę drugiej osoby przez przedstawienie zagrożonemu zła, które wkrótce go spotka, w wypadku niepoddania się woli grożącego. Możliwa jest jednak groźba, której celem nie jest podporządkowanie woli zagrożonego woli sprawcy, lecz jedynie wywołanie u sprawcy stanu obawy przed spełnieniem groźby.

Nie jest konieczne, aby grożący miał w rzeczywistości zamiar zrealizowania groźby, wystarczy, że treść groźby zostaje przekazana zagrożonemu. Subiektywna obawa pokrzywdzonego i jego przekonanie o prawdopodobieństwie realizacji groźby muszą być uzasadnione, tzn. że zarówno okoliczności, w jakich groźba została wyrażona, jak i aktywność stalkera robią wrażenie na ofierze, dając odczucie groźby wyrażonej „na serio” i podstawy do uzasadnionej obawy. Trafnie problem ten ujęto w orzecznictwie, stwierdzając, iż dla bytu przestępstwa z art. 190 § 1 K.k. wystarczy wykazać, iż groźba subiektywnie (w odbiorze zagrożonego) wywołała obawę spełnienia i zweryfikować to obiektywnie (przez sąd), czy zagrożony istotnie mógł w danych okolicznościach w ten sposób groźbę odebrać.

Z kolei zgodnie z art. 191 § 1 K.k., kto stosuje przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Zgodnie z art. 115 § 12 Kodeksu karnego groźbą bezprawną jest zarówno groźba, o której mowa w art. 190, jak i groźba spowodowania postępowania karnego lub rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego lub jego osoby najbliższej.

Biorąc pod uwagę znamiona zmuszania, wydaje się, że stalker odpowiada opisowi sprawcy czynu z art. 191 § 1 K.k. Stalker za pomocą różnorodnych metod, umyślnie, zmusza daną osobę do określonego zachowania, poddania się jego woli lub do zaniechania pewnych czynności, np. kontaktowania się z innymi niż stalker osobami, wreszcie – zmusza do znoszenia całej sytuacji na linii ofiara – stalker poprzez zastosowanie przemocy lub groźby bezprawnej.

Mając na uwadze powyższe, uważam, że powinna Pani niezwłocznie dostarczyć prokuraturze pisemne zawiadomienie o popełnieniu powyższych przestępstw, podając w uzasadnieniu szczegóły całej sprawy. Organy ścigania dysponują odpowiednim sprzętem i ludźmi, aby móc wykryć sprawcę tych przestępstw w sieci.

Na koniec wspomnę tylko, że takie zachowanie opisane w pytaniu nie tylko stanowić może przestępstwo, ale również może być potraktowane jako naruszenie dóbr osobistych.

Zgodnie z art. 23 Kodeksu cywilnego (K.c.) dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego.

Zgodnie z art. 24, ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie.

Zgodnie natomiast z art. 448 K.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia.

Na mocy tego przepisu można więc przed sądem cywilnym domagać się zasadzenia na swoją rzecz zadośćuczynienia. Zadośćuczynienie bowiem jest jednym ze środków ochronnych dóbr osobistych. Zadośćuczynienie pieniężne to odpowiednia suma pieniężna przyznawana przez sąd z tytułu doznanej krzywdy temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone. Krzywdy polegają na ujemnych przeżyciach (cierpieniach fizycznych lub psychicznych) związanych z naruszeniem dobra osobistego pokrzywdzonego, nie można ich jednak mierzyć jednostkami pieniężnymi. Przyjęte więc jest, iż takie zadośćuczynienie ma po prostu charakter kompensacyjny.

Każdy może żądać, aby krzywdy, których doznaje w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych, zostały w pewien sposób zrekompensowane. Zadośćuczynienie doznanemu uszczerbkowi fizycznemu czy też psychicznemu ma nastąpić bądź przez świadczenie pieniężne na rzecz osoby, której dobro zostało naruszone albo na cel społeczny, zależy to od woli żądającego ochrony.

I już całkiem na koniec dodam, że powinna Pani przedstawić organom ścigania wszelkie dowody, którymi Pani dysponuje na poparcie swoich twierdzeń. Może mieć to bowiem istotne znaczenie dla sprawy. O szczegóły zawsze może Pani dopytać w prokuraturze.

Lubię To!

Oceń przydatność tekstu:

Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu:

Ocena zrozumienia tekstu:

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku