Prawo spadkowe: dziedziczenie

… Mój dziadek zmarł miesiąc temu. Nie pozostawił żadnego testamentu. Dowiedzieliśmy się, że dziadek miał bardzo dużo niespłaconych długów m.in. kredyty w bankach – pobrane bez poręczycieli, zadłużony gaz, światło, mieszkanie, telefon. Wiem, że mój tata, aby nie dziedziczyć tych długów musi odrzucić spadek m.in. przed notariuszem, ale wówczas dowiedziałam się, że wtedy wszystkie długi spadną na moją mamę, na mnie i mojego brata wraz z żoną. Oboje z bratem jesteśmy pełnoletni. Co my musimy poczynić, aby nie dziedziczyć (zgodnie z prawem spadkowym) tych długów? Czy moja mama, czyli synowa dziadka też musi odrzucić spadek? A co z żoną mojego brata?

Zgodnie z prawem spadkowym spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy z mocy prawa. W opisanym przypadku dochodzi do dziedziczenia ustawowego. Do nabycia praw i obowiązków spadkowych nie jest potrzebne żadne oświadczenie. Jednak takie nabycie nie ma charakteru definitywnego.

Zgodnie z art. 1012 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93) spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić. Złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku powoduje, że składający oświadczenie traktowany jest tak, jakby nie dożył otwarcia spadku.

... W opisanym stanie faktycznym możliwe jest więc złożenie przed sądem bądź notariuszem oświadczenia o odrzuceniu spadku po kolei przez wszystkich spadkobierców, bądź oświadczenia o przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza przez wszystkich lub niektórych spadkobierców.

W obu przypadkach należy pamiętać o zachowaniu sześciomiesięcznego terminu dla złożenia takiego oświadczenia. Jeśli bowiem termin ten nie zostanie dochowany osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych jest traktowana jak przyjmujący spadek wprost, a więc bez ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkowe. …   Przeczytaj pełną treść

… Artykuł omawia warunki dziedziczenia (prawo spadkowe) ustawowego obowiązujące w prawie niemieckim.

Na wstępie opracowania należy przypomnieć, że dziedziczenie ustawowe w każdym liczącym się ustawodawstwie europejskim, także w polskim, stanowi określony przez prawo, na wypadek braku testamentu spadkodawcy, porządek dziedziczenia majątku po zmarłym przez jego krewnych oraz małżonka.

Dziedziczenie ustawowe, jako określony przez prawo porządek dziedziczenia, wygląda różnie w poszczególnych państwach europejskich. Przykładowo: jedne ustawodawstwa preferują przy podziale spadku małżonka zmarłego (np. prawo polskie), inne – jego dzieci. Prawo ojczyste spadkodawcy (prawo państwa, którego obywatelstwo miał zmarły w chwili śmierci) decydować będzie o kształcie systemu dziedziczenia ustawowego w konkretnym przypadku.

W myśl – wspomnianej wyżej – ogólnej zasady, dziedziczenie ustawowe (gesetzliche Erbfolge) w prawie niemieckim zachodzi w sytuacji braku ważnego rozrządzenia majątkiem przez spadkodawcę w postaci testamentu lub umowy o spadek. Jeżeli spadkodawca rozrządził swym majątkiem na wypadek śmierci, reguły dziedziczenia ustawowego co najwyżej decydują o kręgu uprawnionych do zachowku.

Szczegółowe regulacje niemieckiego systemu dziedziczenia ustawowego zawierają przepisy art. 1922-1936 tamtejszego Kodeksu cywilnego – Bürgerliches Gesetzbuch (dalej – BGB) z 18 sierpnia 1896 r., oczywiście od czasu uchwalenia wielokrotnie już nowelizowane.

... Dziedziczenie ustawowe w prawie niemieckim, w ramach drugiej paranteli (gdy spadkodawca nie miał dzieci), wygląda następująco: jeżeli żyją rodzice spadkodawcy – spadek przypada im po połowie. W przypadku wcześniejszej śmierci jednego z rodziców należna mu część spadku przypada jego zstępnym (czyli, co do zasady, rodzeństwu spadkodawcy) w częściach równych, a jeśli i oni nie żyją – w całości drugiemu rodzicowi spadkodawcy (§ 1925, § 3 BGB).

W przypadku dziedziczenia w ramach paranteli trzeciej (brak jest lub nie żyją zarówno dzieci, rodzice jak i rodzeństwo spadkodawcy), według przepisów BGB, spadek przypada po równo każdemu z czterech dziadków lub ich zstępnym, przy zachowaniu zasady reprezentacji. W braku jednego z dziadków, spadek przypada jego zstępnym, a w ich braku – przechodzi na pozostałych dziadków lub ich zstępnych (§ 1926, § 3 BGB).

Dziedziczenie ustawowe w ramach dalszych parantel, co w praktyce nie będzie się zdarzać, winno się odbywać na zasadach analogicznych jak już tu opisane (art. 1928 i 1929 BGB).

Spadkobiercą ustawowym może być również nasciturus (dziecko poczęte, ale jeszcze nienarodzone w chwili śmierci spadkodawcy) oraz osoba przysposobiona (adoptowana).

Tak wygląda w prawie niemieckim dziedziczenie ustawowe krewnych spadkodawcy. Nie można jednak zapominać o małżonku zmarłego, któremu w każdym przypadku, bez względu na to z kim wespół dziedziczy, przysługuje ściśle określony przez BGB udział w spadku.

Rozpocząć należy od ogólnej zasady, że małżonek dziedziczy po spadkodawcy obok krewnych, tylko jeśli zmarły przed śmiercią nie wystąpił o rozwód. Małżonkowi dziedziczącemu obok krewnych z pierwszej paranteli przypada 1/4 spadku, a w zbiegu z krewnymi z drugiej lub trzeciej paranteli – 1/2 spadku (art. 1931 BGB). W braku takich osób, małżonek dziedziczy całość spadku, wyłączając w ten sposób w ogóle krewnych z dalszych parantel od dziedziczenia po spadkodawcy. …   Przeczytaj pełną treść

… Autor wyjaśnia, czym jest i jak jest opodatkowane dziedziczenie praw do wkładu mieszkaniowego w spółdzielni mieszkaniowej.

Spadkobiercy często mają wątpliwości, czy dziedziczeniu podlega lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego. Wskazują, iż zgodnie z postanowieniami przepisów art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn z dnia 28 lipca 1983 r. (Dz. U. 2004 r. Nr 142, poz. 1514 ze zm.) – podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a zgodnie z art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.) prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów tego kodeksu. Uznają więc, iż lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego jest jednym z praw, o których mowa w art. 922 K.c.

Sprawę wyjaśnia art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.), który stanowi, iż: „Spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego jest niezbywalne, nie przechodzi na spadkobierców i nie podlega egzekucji.”

Skoro mieszkania lokatorskiego nie można odziedziczyć, nie ma przedmiotu podatku od spadków i darowizn, nie ma przedmiotu opodatkowania, zatem podatek nie występuje.

Zgodnie z art. 14 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, z chwilą śmierci jednego z małżonków spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, które przysługiwało im obojgu, przypada drugiemu z nich. Małżonek ten, jeżeli nie jest członkiem spółdzielni, powinien w terminie jednego roku od dnia śmierci współmałżonka złożyć deklarację członkowską. Małżonkowi zmarłego członka spółdzielni przysługuje roszczenie o przyjęcie w poczet członków spółdzielni. Powyższe nie narusza uprawnień spadkobierców do dziedziczenia wkładu.

... Obecnie dziedziczenie wkładu mieszkaniowego – dla spadków nabytych od 1 stycznia 2007 roku – może korzystać z dwóch zwolnień przewidzianych w ustawie o podatku od spadków i darowizn:

• Zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 1 – zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku (warto pamiętać, iż obowiązek zgłoszenia nie obejmuje przypadku, gdy wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby lub po tej samej osobie w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, nie przekracza kwoty 9637 zł.
• Zgodnie z art. 4 ust 1 pkt 5a – zwalnia się od podatku nabycie w drodze dziedziczenia praw do wkładu mieszkaniowego w spółdzielni mieszkaniowej przez osobę zaliczoną do I lub II grupy podatkowej, jeżeli spełnia warunki określone w art. 16 ust. 2 pkt 2-5 oraz spółdzielcze prawo do tego lokalu będzie przysługiwało nabywcy wkładu przez okres co najmniej 5 lat od dnia jego ustanowienia; warunek ten uważa się za zachowany także w przypadku przeniesienia przez spółdzielnię własności tego lokalu na nabywcę.

Treści powiązane