Autor: Eliza Rumowska

Prawo do rękojmi przy zawieraniu umowy kupna używanego samochodu między konsumentami

Kupiłem samochód używany niemieckiej marki z ogłoszenia, który miał być po remoncie. Z właścicielem kontaktowałem się telefonicznie, bo mieszka 300 km od mojego miasta. Twierdził, że auto jest w idealnym stanie, ale zobowiązał się jeszcze dokładnie je sprawdzić. Podczas drugiej rozmowy wymienił owszem kilka usterek, ale zapewniał, że samochód nadaje się do użytku. W związku z tymi mankamentami zbiłem cenę o 3 tys. zł. Wiedziałem, że takie usterki naprawia się niewielkim kosztem, bo znam dobrze ten model samochodu. Właściciel zaproponował, że załatwi okazyjnie lawetę i że udziela mi rękojmi, gdyby u mechanika okazało się, że coś jest nie tak, to przyjmie zwrot.

Podyktowałem przez telefon dane do spisania umowy i samochód miał przyjechać ok. południa, ale dotarł około północy, więc nie dało się już go sprawdzić u mechanika, a ponieważ panowie spieszyli się, podpisałem przygotowane dokumenty, przekazałem gotówkę. Niestety, po oględzinach u mechanika (2 dni później), okazało się, że samochód nie tylko nie był remontowany, ale właściwie do remontu się nie nadaje. Nawet na oko widać było, że samochód jest krzywy, bo powypadkowy. Zadzwoniłem zaraz do sprzedawcy, ale go nie zastałem, a gdy po 6 dni od zakupu udało mi się z nim połączyć, oznajmił, że już za późno, żeby skorzystać z rękojmi, którą mi dał. Auta nie przyjmie. Jednym słowem mnie oszukał.

W umowie znajduje się klauzula tej treści: „Sprzedający twierdzi, że pojazd nie ma wad technicznych, a kupujący twierdzi, że zapoznał się ze stanem technicznym nabywanego samochodu. Kupujący twierdzi, że nabywa samochód w takim stanie, w jakim się on znajduje i z tego tytułu nie będzie zgłaszał żadnych roszczeń” – czy to stwierdzenie automatycznie pozbawia mnie rękojmi? Wysłałem pisemną reklamację ze zgłoszeniem wad samochodu w ciągu dwóch tygodni od daty zakupu. Zrobiłem ekspertyzę u rzeczoznawcy z PZ-MOTU, która potwierdziła fatalny stan samochodu. Zamierzam sprawę skierować do sądu, tylko proszę ocenić, jakie mam szanse na wygraną? Czy mam prawo domagać się zwrotu pieniędzy na podstawie rękojmi, czy nie?

Na pismo z reklamacją otrzymałem odpowiedz właściciela, gdzie przedstawia całą sprawę w innym świetle, twierdząc, że udzielił mi wyczerpujących informacji na temat samochodu.

Chciałbym ponadto wiedzieć, jaka jest w tym wypadku właściwość sądu, czy jest szansa na oddanie sprawy do sądu w moim mieście, jeśli na umowie widnieje miejscowość, w której mieszka kupujący, a ja mogę okazać tylko potwierdzenie zapłaty z podanym na niej miastem mojego miejsca zamieszkania?

Zacznę od określenia stron umowy. Z Pana opisu wynika, że umowa została zawarta między konsumentami, tj. sprzedający jest konsumentem (nie zajmuje się profesjonalnie sprzedażą aut), a także Pan, jako kupujący, jest konsumentem. Taki stan rzeczy sprawia, że wszelkie przepisy dotyczące ochrony konsumenta przy zawarciu umowy z udziałem konsumenta nie mają w niniejszej sprawie zastosowania. Bowiem określenie ustawodawcy „z udziałem konsumenta” oznacza umowy, w których sprzedawca towarów i usług konsumpcyjnych jest przedsiębiorcą, zaś ich nabywcą konsument. Wynikająca z tego dysproporcja świadomości i wiedzy o transakcji i produkcie oferowanym uzasadnia daleko idącą ochronę prawną, aktualnie wynosząc ją, co do zasady, poza Kodeks cywilny i regulując tego typu transakcje w ustawie z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z dnia 5 września 2002 r. Nr 141, poz. 1176, ze zm.). Z powodów wyżej przedstawionych stwierdzam, że Pana umowa nie jest umową z udziałem konsumenta i nie mają wobec tego zastosowania przepisy szczególne z wymienionego wyżej aktu prawnego.

Nie oznacza to bynajmniej, że działania sprzedającego były zgodne z prawem i że już nic nie da się zrobić.

Fakt, że umowa jest „niekonsumencka” powoduje jedynie taki skutek prawny, iż wszelkie zaszłości z nią związane należy rozstrzygać na gruncie Kodeksu cywilnego, w szczególności w oparciu o przepisy o rękojmi, z zastosowaniem zasad odpowiedzialności za nienależyte wykonanie zobowiązań.

Kluczowym przepisem jest art. 558 K.c.:

„Art. 558. [Modyfikacja odpowiedzialności]

 § 1. Strony mogą odpowiedzialność z tytułu rękojmi rozszerzyć, ograniczyć lub wyłączyć. Jednakże w umowach z udziałem konsumentów ograniczenie lub wyłączenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi jest dopuszczalne tylko w wypadkach określonych w przepisach szczególnych.

 § 2. Wyłączenie lub ograniczenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi jest bezskuteczne, jeżeli sprzedawca zataił podstępnie wadę przed kupującym.”

Jak widać, co do zasady, rzeczywiście odpowiedzialność z tytułu rękojmi strony mogą kształtować dowolnie, z wyjątkiem umów z udziałem konsumenta. Jak już wyjaśniłam, zawarta przez Pana umowa nie kwalifikuje się do tego typu zobowiązań, dlatego prawo z wyżej wymienionego przepisu pozwala umownie kształtować, w tym także wyłączyć, rękojmię. Pozostaję jednak niezmiennie na stanowisku, bo kilkakrotnie dowodziłam tego z dobrym skutkiem przed sądem, że umowne wyłączenie rękojmi nie może wynikać z domniemań, interpretacji itp. Wyłączenie rękojmi powinno expressis verbis (łac. wyraźnie, bez ogródek) dotyczyć zapisów umowy. Oznacza to, że w umowie powinna znaleźć się w tym celu odpowiednia jednostka redakcyjna, która w swej treści będzie posiadała zapis np.: „Strony wyłączają odpowiedzialność z tytułu rękojmi za wady fizyczne i prawne rzeczy będącej przedmiotem sprzedaży” – albo zapis podobny. Nie można jednak załatwić sprawy wyłączenia rękojmi stwierdzeniem, że: „Sprzedający twierdzi, że pojazd nie ma wad technicznych, a kupujący twierdzi, że zapoznał się ze stanem technicznym nabywanego samochodu. Kupujący twierdzi, że nabywa samochód w takim stanie, w jakim się on znajduje, i z tego tytułu nie będzie zgłaszał żadnych roszczeń.”

W mojej ocenie ten zapis nie oznacza wyłączenia rękojmi. Zaraz ponadto Panu udowodnię, że ten zapis wręcz działa na Pańską korzyść. Proszę zauważyć, że jest to oświadczenie obejmujące znany kupującemu (tj. Panu) stan techniczny pojazdu w chwili jego wydania. Kolejne zdanie dotyczy tegoż stanu technicznego i w wywodzie w odniesieniu do niego Pana zobowiązanie do niezgłaszania żadnych roszczeń z tytułu stanu technicznego znanego Panu w chwili zakupu. Natomiast to wszystko, co wyszło na jaw po przeglądzie u mechanika, należy traktować jako wady ukryte. Proponuję więc nie eksponować zbyt silnie oczywistości wad i stwierdzalności ich istnienia „gołym okiem”. W mojej ocenie należy położyć naciska na wszelkie wady jako wady ukryte dające się stwierdzić dopiero w zakładzie mechanika, natomiast bez wątpienia istniejące w chwili wydania rzeczy, zaś niedające się stwierdzić w tymże momencie. Opis okoliczności przekazania rzeczy będzie tu bardzo pomocny. Godziny nocne, ponaglenia ze strony sprzedającego itp. Ponadto warto oprzeć także swe roszczenie o § 2 z art. 558 K.c. Podnosząc, że sprzedający o wadach wiedział i je zataił. Proszę, jako dowody w uzasadnieniu wskazywać opinie profesjonalistów z branży (zarówno mechanika sprawdzającego auto, jak i opinia z PZ-MOT), dobrze byłoby, aby opinie te zawierały ustosunkowanie się nie tylko do zakresu, ale i do istoty i czasu wad ukrytych, tzn. aby wynikało z nich, że na podstawie badań i wiedzy z danej dziedziny stwierdzono pochodzenie wad oraz ich szacunkowy czas powstania – w przypadku większości wad samochodów jest to możliwe. Proszę jedynie zwrócić na to uwagę. W mojej ocenie dobrze byłoby, aby mechanik, który dokonywał przeglądu po nabyciu – mógł być świadkiem w procesie.

Co do właściwości sądu – według mnie sąd w Pana mieście powinien zaakceptować istniejące dowody pośrednie (pokwitowanie, transport itd.) wykonania umowy właśnie tu. Na Pana miejscu skierowałabym pozew do sądu rejonowego – wydział cywilny, wnosząc m.in. o rozpatrzenie sprawy według miejsca wykonania umowy, w uzasadnieniu ustosunkowując się do tego wniosku poprzez opis okoliczności i powołanie się na dowody pośrednie (pokwitowanie, dowód transportu zleconego przez sprzedającego itd.).

W mojej ocenie to, czego należy dochodzić pozwem, co do istoty sporu, to odstąpienie od umowy i zwrot świadczeń w oparciu o istotność wad (istotność ta powinna wynikać z opinii profesjonalistów), a także zapłatę odszkodowania za szkody (koszty i straty) poniesione.

Podstawą prawną roszczenia jest art. 560 K.c.:

„Art. 560. [Odstąpienie; obniżenie ceny] § 1. [210] Jeżeli rzecz sprzedana ma wady, kupujący może od umowy odstąpić albo żądać obniżenia ceny. Jednakże kupujący nie może od umowy odstąpić, jeżeli sprzedawca niezwłocznie wymieni rzecz wadliwą na rzecz wolną od wad albo niezwłocznie wady usunie. Ograniczenie to nie ma zastosowania, jeżeli rzecz była już wymieniona przez sprzedawcę lub naprawiana, chyba że wady są nieistotne.

§ 2. Jeżeli kupujący odstępuje od umowy z powodu wady rzeczy sprzedanej, strony powinny sobie nawzajem zwrócić otrzymane świadczenia według przepisów o odstąpieniu od umowy wzajemnej.

§ 3. [211] Jeżeli kupujący żąda obniżenia ceny z powodu wady rzeczy sprzedanej, obniżenie powinno nastąpić w takim stosunku, w jakim wartość rzeczy wolnej od wad pozostaje do jej wartości obliczonej z uwzględnieniem istniejących wad.

 § 4. [212] Jeżeli sprzedawca dokonał wymiany, powinien pokryć także związane z tym koszty, jakie poniósł kupujący.”

W związku z art. 494 K.c.:

„Art. 494. [Obowiązki odstępującego] Strona, która odstępuje od umowy wzajemnej, obowiązana jest zwrócić drugiej stronie wszystko, co otrzymała od niej na mocy umowy; może żądać nie tylko zwrotu tego, co świadczyła, lecz również naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania.”

Naprawienie szkody następuje zaś w oparciu o zasady ogólne odpowiedzialności kontraktowej art. 471 i nast. Kodeksu cywilnego.

Podsumowując sytuację, uważam, że postąpił Pan właściwie wysyłając reklamację i zlecając wykonanie ekspertyzy, a także oddając auto do oceny profesjonaliście z danego zakresu. Teraz w razie braku odpowiedzi lub odpowiedz negatywnej, proszę skierować wezwanie przedsądowe z przedstawieniem roszczeń, tj. odstąpienia od umowy i zapłaty odszkodowania. W razie niepomyślnego efektu tych działań, wnosić do sądu wykonania umowy pozew z wyżej wymienionymi roszczeniami. W najgorszym wypadku sąd stwierdzi swoją niewłaściwość i skieruje sprawę do sądu w miejscowości sprzedającego.

Mam jednak na zakończenie jedną uwagę do rozważenia przez Pana – warto jest, idąc do sądu, znać dokładnie treść i skutki prawne zawartej umowy wynikające z jej treści. Dlatego też informuję, że świadczymy usługi polegające na ocenie umów i wystawiamy opisowe opinie z interpretacjami i uwagami do postanowień istotnych w sprawie. Proponuję to w tym celu, aby miał Pan pełną wiedzę o istniejącym zobowiązaniu, bowiem w mojej odpowiedzi udzieliłam wyjaśnień co do wątpliwości i pytań zgłoszonych – jednak opierałam się tylko na Pana opisie, bez bezpośredniej znajomości dokumentu (umowy). Jeśli jednak nie ma w nim nic wątpliwego, zlecanie oceny prawnej jest rzeczywiście zbędne.

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku