Autor: Krystian Lenowiecki

Prawa do mieszkania a przemoc domowa

W związku z przemocą ze strony mojego męża wraz z dzieckiem kilka miesięcy temu opuściłam mieszkanie. Otrzymaliśmy je od dziadka męża (prawo do najmu, głównym najemcą jest mąż) w czasie trwania małżeństwa. Od dwóch lat toczy się sprawa rozwodowa z orzeczeniem winy. Mąż rozpoczął procedurę wymeldowania mnie (urząd jakoś mnie odnalazł, mimo że obecnie przebywam tymczasowo u koleżanki). Co zrobić, by nie stracić prawa do mieszkania? Jak udaremnić mężowi wymeldowanie mnie?

Zgodnie z art. 13 ust 1 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie Kodeksu cywilnego „jeżeli lokator wykracza w sposób rażący lub uporczywy przeciwko porządkowi domowemu, czyniąc uciążliwym korzystanie z innych lokali w budynku, inny lokator lub właściciel innego lokalu w tym budynku może wytoczyć powództwo o rozwiązanie przez sąd stosunku prawnego uprawniającego do używania lokalu i nakazanie jego opróżnienia”.

Zgodnie z ust 2 tegoż artykułu „współlokator może wytoczyć powództwo o nakazanie przez sąd eksmisji małżonka, rozwiedzionego małżonka lub innego współlokatora tego samego lokalu, jeżeli ten swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie”.

Na podstawie art. 14 ust. „w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd orzeka o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego bądź o braku takiego uprawnienia wobec osób, których nakaz dotyczy. Obowiązek zapewnienia lokalu socjalnego ciąży na gminie właściwej ze względu na miejsce położenia lokalu podlegającego opróżnieniu”.

Natomiast zgodnie z ust 5 tego artykułu „sąd może orzec o braku uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego, w szczególności jeżeli nakazanie opróżnienia następuje z przyczyn, o których mowa w art. 13”.

W oparciu o art. 16 „wyroków sądowych nakazujących opróżnienie lokalu nie wykonuje się w okresie od 1 listopada do 31 marca roku następnego włącznie, jeżeli osobie eksmitowanej nie wskazano lokalu, do którego ma nastąpić przekwaterowanie”.

Zgodnie z art. 17 „przepisów art. 14 i art. 16 nie stosuje się do wypadków, w których powodem wydania wyroku nakazującego opróżnienie lokalu jest znęcanie się nad rodziną”.

Na podstawie art. 72 § 1 Kodeksu karnego „zawieszając wykonanie kary, sąd może zobowiązać skazanego do (…) opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym”.

W oparciu o art. 58 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku rozwodowym orzeka także o sposobie korzystania z tego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków. W wypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka. Na zgodny wniosek stron sąd może w wyroku orzekającym rozwód orzec również o podziale wspólnego mieszkania albo o przyznaniu mieszkania jednemu z małżonków, jeżeli drugi małżonek wyraża zgodę na jego opuszczenie bez dostarczenia lokalu zamiennego i pomieszczenia zastępczego, o ile podział bądź jego przyznanie jednemu z małżonków są możliwe”.

Zgodnie z przytoczonymi powyżej przepisami prawnymi i informacjami, jakich Pani udzieliła, należy stwierdzić, że w oparciu o ustawę o ochronie praw lokatorów możliwa jest eksmisja małżonka, w przypadku gdy ten swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie.

Aby więc doszło do wyeksmitowania męża w trybie art. 13 tejże ustawy, należy wykazać łącznie, że zachowanie męża uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, a ponadto, że jest ono naganne i dodatkowo owa naganność jest rażąca.

Uniemożliwianie wspólnego zamieszkiwania można przyjąć w sytuacji, gdy postępowanie osoby mającej być eksmitowaną staje się tak dotkliwe, że osoba poszkodowana nie wyobraża sobie dalszego wspólnego zamieszkiwania (i np. spowodowało to jej ucieczkę ze wspólnie zajmowanego lokalu).

Oprócz subiektywnego nastawienia małżonka, który odczuwa, że działania drugiego małżonka uniemożliwiają dalsze zamieszkiwanie, istotne jest, aby te zachowania w obiektywny sposób (przy zastosowaniu wzorca przeciętnych zachowań małżeńskich) uniemożliwiały wspólne zamieszkiwanie.

Nie mogą bowiem stanowić podstawy eksmisji w trybie art. 13 ustawy zwykłe drobne konflikty i nieporozumienia małżeńskie, które jedynie w subiektywnym odczuciu pokrzywdzonego małżonka uniemożliwiają dalsze wspólne zamieszkiwanie (jednakże uzasadnione podejrzenia znęcania się i stosowania przemocy z całą pewnością uzasadniają eksmisję). Związane jest to także z tym, że zachowanie eksmitowanego małżonka musi mieć cechę rażącej naganności. Niewątpliwie konfliktom występującym w małżeństwie można przypisać cechę naganności (gdyż małżonkowie zobowiązani są do zgodnego pożycia), lecz gdy owa naganność nie przekracza pewnych norm ustalanych w oparciu o zwyczaje przyjęte w danym środowisku, nie da się jej przypisać cechy rażącej naganności.

W Pani przypadku należy powiedzieć, że ze względu na znęcanie się małżonka nad rodziną oraz ze względu na podejrzenie popełnienia przez męża przestępstwa opisanego w art. 207 Kodeksu karnego można z całą pewnością przyjąć, że zachowanie małżonka jest rażąco naganne i uniemożliwia dalsze wspólne zamieszkiwanie.

W orzecznictwie przyjmuje się, że już wystąpienie jednej z tych przesłanek, a więc znęcania się bądź naruszenia nietykalności cielesnej, daje podstawę do wystąpienia z wnioskiem o eksmisję współmałżonka. Pani także jako współmałżonek wspólne zamieszkujący ma legitymację do występowania w tej sprawie jako powódka na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów.

Nie musi Pani czekać ze złożeniem powództwa o eksmisję uciążliwego małżonka do rozstrzygnięcie sprawy karnej bądź rozwodowej. Sad cywilny rejonowy rozstrzygający sprawę o eksmisje jest bowiem władny samodzielnie ustalić, czy zachodził fakt znęcania się i pobicia, i w oparciu o te ustalenia orzec eksmisję współmałżonka.

Należy dodać, że naczelną zasadą postępowania cywilnego jest kontradyktoryjność, a sąd dąży do ustalenia prawdy materialnej w oparciu o dowody przedstawione przez strony. Na Pani w postępowaniu o eksmisję ciążyło będzie więc zawnioskowanie dowodów, z których wynikało będzie rażąco naganne zachowanie małżonka uniemożliwiające wspólne zamieszkiwanie. Dowodami takimi mogą być m.in. świadkowie, obdukcja lekarska, zeznania dzielnicowego itp.

Tytułem wyjaśnienia dodam jeszcze, iż małżonek eksmitowany z powodu rażąco nagannego zachowania, uniemożliwiającego dalsze wspólne zamieszkiwanie, nie korzysta z ochrony ustawy o ochronie praw lokatorów w zakresie przyznawania uprawnień do lokalu socjalnego, a ponadto nie korzysta z tzw. „okresu ochronnego jesienno-zimowego”, w którym nie można dokonywać eksmisji.

Instytucja eksmisji „uciążliwego” lokatora określona w ustawie o ochronie praw lokatorów nie jest tożsama ze środkiem probacyjnym określonym w Kodeksie karnym w art. 72 § 1 pkt 7b, tj. ze zobowiązaniem skazanego do opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.

Z instytucji przewidzianej w Kodeksie karnym może Pani skorzystać już na etapie postępowania karnego – tzn. można zgłosić wniosek o zastosowanie tego środka karnego. Skazany w wyroku może wtedy zostać zobowiązany do opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.

Nadmienić jednak trzeba, że środki związane z poddaniem sprawcy próbie, orzekane są na pewien określony okres – i po upływie tego terminu mąż mógłby domagać się wpuszczenia do mieszkania.

Dlatego też na krótki okres zgłoszenie wniosku o zobowiązanie skazanego do opuszczenia lokalu niewątpliwie ma sens – lecz aby w przyszłości zabezpieczyć się przed powrotem męża do mieszkania, należałoby jednak złożyć pozew o eksmisję w sądzie rejonowym, wydziale cywilnym.

Istnieje i trzecia możliwość eksmitowania męża – wystąpienie z odpowiednim wnioskiem w trakcie postępowania rozwodowego. Ze względu jednak na długość postępowań rozwodowych (szczególnie w przypadku orzekania o winie) ta opcja niezbyt szybko może doprowadzić do zamierzonego celu, tzn. do wyeksmitowania męża z zajmowanego lokalu.

Co do Pani wymeldowania z lokalu, należy powiedzieć, że byłoby ono możliwe, jeśli opuściłaby Pani lokal dobrowolnie. Podobnie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 20.05.2008 r., sygn. akt II SA/Bk 51/2008, który stwierdził że „przy ustalaniu, czy nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy badać przede wszystkim zamiar osoby, która ma być wymeldowana, trwałość tego zamiaru i dobrowolność podjęcia decyzji o opuszczeniu lokalu”.

Natomiast jeżeli zdecyduje się Pani na powrót do mieszkania mimo zamieszkiwania tam męża, to istotnie, jeśli nie będzie chciał Pani wpuścić do mieszkania, pozostaje sądowa droga postępowania o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu.

Przepis na którym może Pani oprzeć swoje powództwo, to art. 344 § 1 Kodeksu cywilnego, który stanowi: „przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń”. Należy jeszcze nadmienić że roszczenie to wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia.

Lubię To!

Oceń przydatność tekstu:

Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu:

Ocena zrozumienia tekstu:

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku