Autor: Eliza Rumowska

Portal chomikuj.pl i łamanie praw autorskich

Na portalu chomikuj.pl umieszczane są pliki zawierające moje książki i publikacje dydaktyczne – bez mojej zgody. Jak powinnam na to zareagować i domagać się wynagrodzenia strat? Gdzie szukać kancelarii, która pomoże mi w sporze przed sądem?

Pozwoli Pani, że na wstępie wyjaśnię, iż w mojej odpowiedzi skupię się przede wszystkim na zagadnieniu merytorycznym dotyczącym szans i możliwości wyegzekwowania odpowiedzialności od podmiotu, który na stronie chomikuj.pl publikuje i rozpowszechnia bez Pani zgody Pani utwory (książki i publikacje dydaktyczne).

Definicja utworu, zawarta w art. 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 z późn. zm.), jest następująca: utworem jest „każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia”. Otóż jeżeli spełnione są powyższe kryteria utworu, to bez wątpienia – jeżeli są to Pani utwory – Pani prawa podlegają ochronie zgodnie z art. 16 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Te prawa to m.in.:

1. prawo do autorstwa utworu;
2. uprawnienie twórcy oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo;
3. prawo nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania;
4. prawo decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności czy też prawo nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

Prawa autorskie osobiste są niezbywalne i nie podlegają zrzeczeniu się.

W tym miejscu warto podkreślić jedną rzecz – prawo autorskie chroni twórcę już od momentu zagrożenia dokonania naruszenia przez osoby trzecie praw autorskich osobistych.

Odpowiedzialność za naruszenia praw autorskich

Zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych „twórca, którego autorskie prawa osobiste zostały zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania. W razie dokonanego naruszenia może także żądać, aby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności aby złożyła publiczne oświadczenie o odpowiedniej treści i formie”. Takim oświadczeniem najczęściej są przeprosiny. Mogą one być umieszczone w miejscu, gdzie doszło do naruszenia, w prasie lub telewizji.

Warto pamiętać, że miejsce umieszczenia takich przeprosin powinno być adekwatne do formy i miejsca naruszenia prawa – odpowiednim miejscem byłoby www.chomikuj.pl.

Jak dalej stanowi art. 78 Prawa autorskiego, „w przypadku gdy naruszenie było zawinione, sąd może przyznać twórcy odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub – na żądanie twórcy – zobowiązać sprawcę, aby uiścił odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez twórcę cel społeczny”.

Właściciele i administratorzy chomikuj.pl deklarują na swej stronie wprost pomoc w zaistnieniu sytuacji łamania i naruszania praw autorskich osób trzecich, w tym celu publikują gotowy formularz – oto link do niego: http://chomikuj.pl/Abuse.aspx

Powinna Pani więc rozpocząć swe działania od zgłoszenia poprzez wskazany formularz naruszenia Pani praw autorskich do utworów publikowanych na tej stronie bez Pani zgody.

W takiej sytuacji istnieją największe szanse, że portal chomikuj.pl pomoże Pani w tym, by osoba publikująca usunęła utwory ze swego zasobu.

Co do odszkodowania dochodzonego z tego tytułu, to postępowanie może być znacznie utrudnione – na pewno wymagałoby wcześniejszego zabezpieczenia dowodów, zanim usunięcie utworów i zaprzestanie ich publikowania spowoduje niemożność wykazania wprost w postępowaniu dowodowym, że były one opublikowane na tej stronie przez danego użytkownika.

Publikując informację dotyczącą pomocy w naruszeniu praw autorskich, właściciele chomikuj.pl proponują raczej działania w sferze usuwania i blokowania edycji utworu, nie zaś rozstrzygania o zasadności roszczeń majątkowych z tytułu tychże naruszeń. Oto, co deklaruje portal chomikuj.pl oraz przed czym ostrzega swoich użytkowników i właścicieli kont:

„Co mogę umieścić na swoim Chomiku, by nie łamać praw autorskich?

Z pewnością nie naruszysz cudzych praw autorskich publikując pliki, których sam jesteś autorem. Zrobiłeś świetne zdjęcia lub inne prace graficzne? Nakręciłeś śmieszny filmik? Stworzyłeś wyjątkowe notatki? Pochwal się nimi innym! Publikując filmy lub jakiekolwiek materiały, których autorami są inne osoby, musisz mieć pewność, że osoby te wyraziły zgodę na rozpowszechnianie ich prac na Chomikuj.pl. Może to być zgoda udzielona Tobie indywidualnie – warto w tej sprawie kontaktować się z autorem – lub też ogólnie, przez udzielenie jakiegoś rodzaju otwartej licencji, z góry zgadzając się na kopiowanie i rozpowszechnianie swojego dzieła. W takiej sytuacji twórcy najczęściej stawiają tylko warunek, by zachowane zostało oznaczenie ich autorstwa. W praktyce czasem takiej ogólnej zgody można domniemywać, jednak najbezpieczniej jest zawsze odwołać się do bezpośredniego oświadczenia autora. Często wszelkie wątpliwości może rozwiać zwykły zdrowy rozsądek. Jeśli jakiś film jest obecnie w kinach lub w wypożyczalniach a gra lub inny program są w sprzedaży w sklepach, raczej mało prawdopodobne jest, by ich autorzy zgodzili się na rozpowszechnianie tych plików na Chomikuj.pl. Publikując plik na Chomiku, najlepiej zastanów się po prostu, czy jego autor nie poniesie z tego powodu jakichś strat finansowych. Prawo autorskie pozwala jeszcze na korzystanie z dzieł chronionych cudzymi prawami autorskimi w ramach tak zwanego własnego użytku osobistego. W ramach takiego użytku krąg osób pozostających w związku osobistym może korzystać z pojedynczych kopii utworów. Wydaje się, że nie ma przeszkód, by np. za pośrednictwem Chomika przesłać np. członkowi swojej rodziny lub przyjacielowi płytę, którą nabyliśmy w sklepie. Konieczne wydaje się jednak wtedy ukrycie lub zahasłowanie folderu, by pliki te nie były dostępne dla osób postronnych. Warto też pamiętać, że prawo to nie dotyczy programów komputerowych, a więc np. gier. W ich przypadku możliwe jest wyłącznie przechowywanie ich na Chomiku jako kopii zapasowych. Także jednak w tym przypadku pliki te nie mogą być dostępne dla osób trzecich, a więc powinny znaleźć się w zahasłowanym lub ukrytym folderze. Oczywiście, by hasło założone na folder miało jakiś skutek, nie może być ono publicznie dostępne.

Czy mogę legalnie umieścić na Chomiku materiały, które znalazłem w Internecie?

Sam fakt, iż jakieś pliki można znaleźć gdzieś w Internecie, nie znaczy, iż można je legalnie rozpowszechniać. Dany plik mógł zostać gdzieś rozpowszechniony bez zgody twórców, mogło być też tak, że autor chce rozpowszechniać plik za darmo ale tylko np. ze swojej strony internetowej. Umieścić na swoim Chomiku plik znaleziony bez żadnej informacji o licencji możemy tylko, jeśli mamy powody by domniemywać, że jego licencja na to pozwala – najlepiej jest się jednak upewnić, kontaktując się w tej sprawie z autorem.

Czy Chomik powie mi, czy dany plik jest legalny?

Niestety Zespół Chomikuj.pl nie ma kompetencji, ani uprawnień, by rozstrzygać o legalności konkretnych plików. W razie wątpliwości, najlepiej jest zwrócić się do autora danego pliku.

Mój plik został usunięty, a inne – podobne nie.

Jeśli usunęliśmy jakiś plik, który znajdował się na Twoim Chomiku, a inne, podobne nie, to znaczy to najprawdopodobniej, że o nich nie wiemy, lub też ich właściciele otrzymali od autora pliku indywidualną zgodę na jego.”

Od czasu kampanii UKE przeciw piractwu internetowemu uważam, że wiele się zmieniło w postawie chomikuj.pl. Dobrym przykładem jest choćby udana akcja antypiracka sprzed roku (maj 2010) firmy blue/mental w obronie swego produktu „AutoMapa”. Nie tylko utwory zniknęły w chomikuj.pl, ale i namierzono bezpośrednich sprawców. Tu wyjaśnię, że realnie nie należy liczyć na odszkodowanie od chomikuj.pl, gdyż sam portal w swych założeniach i regulaminie udostępnia instrumenty i funkcjonalności swego systemu do przechowywania utworu, nie zaś do jego publikacji i rozpowszechniania. To, w jaki sposób korzysta ze swego konta dany użytkownik, nie podlega kontroli chomikuj.pl, zaś użytkownicy są świadomi, że za wszelkie naruszenie praw autorskich będą sami odpowiedzialni, a chomikuj.pl wesprze w ich poszukiwaniu autora lub raczej organy ścigania, które ustalą użytkownika – choćby poprzez identyfikację IP jego komputera.

Przykładem postawy chomikuj.pl jest ubiegłoroczne „starcie” z PWN i kilkoma innymi wydawnictwami. Oto zamiast pozwu w sądzie skończyło się na ugodzie z chomikuj.pl, który zadeklarował konkretne rozwiązania w zwalczaniu piractwa na portalu. Przykład ten pokazuje, że w istocie – z czym się zgadzam – na chomikuj.pl naruszenia praw autorskich nie dokonują właściciele czy administratorzy, ale użytkownicy kont. Dlatego nie warto wszczynać batalii przeciw chomikuj.pl – wręcz przeciwnie, należy kontakty z nimi potraktować jako formę wsparcia w walce z piractwem internetowym i naruszenia praw autorskich. Dlatego w efekcie finalnym, gdy utwory nie będą już edytowane lub staną się niedostępne do powszechnego użytku (tj. bezproblemowego ich „ściągnięcia”) oraz zostanie ustalony (lub ustaleni) bezpośredni sprawca – wówczas pozostanie kwestia dochodzenia roszczeń majątkowych od nich. Zapewniam, że nie jest to całościowy proces łatwy ani krótki, jednak chociażby uniemożliwienie publikowania plików przyniesie wymierny zysk, bo Pani utwory nie będą „za darmo” dostępne w sieci.

Co do poszukiwania kancelarii specjalizującej się w zagadnieniach praw autorskich i pokrewnych – jest ich mnóstwo w Internecie – nie możemy jednak ich polecać, a nawet czyniąc to, nie damy gwarancji na oczekiwany efekt i Pani zadowolenie z obsługi. Może Pani poszukiwać kancelarii na własną rękę lub zlecić prowadzenie sprawy naszemu portalowi prawnemu www.ePorady.24.pl – w tym względzie wybór należy wyłącznie do Pani.

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku